Кіріспе

Польшадағы Рим-католик архиепископиясы Лютерандық епархия Вроцлав архиепископиясы (Archidiecezja wrocławska; Erzbistum Breslau; ; Archidioecesis Vratislaviensis) - Латын шіркеуінің шіркеулік аумағы немесе Католик шіркеуінің архиепископиясы, орталығы Польшадағы Вроцлав қаласында орналасқан. 1000 жылы епископтық ретінде құрылғаннан бастап 1821 жылға дейін ол Ұлы Польшадағы Гнезнен архиепископтығына қарады. 1821 жылдан 1930 жылға дейін ол тікелей Апостолдық крестке бағынды. 1821-1972 жылдар аралығында ресми түрде Бреслау епархиясы деп аталды.

Орта ғасыр (Польшада)

Силезияға христиан дінін алғаш рет Моравия мен Богемиядан келген миссионерлер енгізді. Польшаның герцогы Миешко І-нің дінін қабылдағаннан кейін және Силезияны жаулап алғаннан кейін, халықты жаңа дінге тарту жұмысы жылдамдатылып кетті. 1000 жылға дейін Силезияның жеке епископы болмаған, бірақ көрші епархиялармен біріктірілген. Одер өзенінің жоғарғы бөлігі Польша патшалығының шекарасын құраған. Сондықтан қазіргі Силезияның бүкіл аумағы Одердің оң жағалауында орналасқан, сондықтан Магдебург архиепископтығына жататын Познань епархиясына тиесілі. Осылайша Силезияның бұл бөлігі 968 жылы Познаньнің бірінші епископы болып тағайындалған Джордан есімді діни қызметкердің билігі астында болды. Одер өзенінің сол жағалауында жатқан Силезияның бөлігі сол кездегі Богемияға кіретін аумаққа тиесілі болды, сондықтан Прага епархиясының юрисдикциясына кірді. 973 жылы құрылған Прага епископтығы Майнц архиепископлығына тиесілі болды. Миешконың ұлы, герцог Болеслав I Батыл Силезияның Богемия бөлігін өзінің жаулап алу соғыстары кезінде иеленді, содан кейін провинцияның шіркеулік тәуелділігі өзгерді. 995 жылы император Оттон III патенті бойынша Силезия Майссен епископлығына қосылды, ол Познань сияқты Магдебург архиепископлығына тиесілі болды. Көп ұзамай, барлық Силезияны басқарған Болеслав және император Отто, оған Болеслав адалдықты ант еткен, Вроцлав епархиясын құрды, ол Краков және Колобжег епископтарымен бірге 1000 жылы Гнезнень конгресінде Отто құрған Үлкен Польшадағы Гнезнень архиепископлығына берілді. Вроцлавтың алғашқы епискобының аты Ян болған, бірақ ол туралы бұдан басқа ештеңе белгісіз, сондай-ақ епархияның құрылған кездегі шекараларын көрсететін ресми құжат жоқ. Алайда, олар Папа Адриан IV, 23 сәуір 1155 ж. және Папа Иннокентий IV, 9 тамыз 1245 ж. шығарған мақұлдау және қорғау туралы бұраларда айқындалған. Польшаның құдіретті билеушісі Болеслав І-нің орнын оның ұлы Миешко II Ламберт иеленді, бірақ оның билігі қысқа болды. Оның өлімінен кейін христиан дініне және билік басындағы отбасыға қарсы көтеріліс болды, Польшаның жаңа шіркеу ұйымы көзден таса болды, ал келесі жарты ғасырдағы Вроцлав епископтарының есімдері белгісіз. Миешконың ұлы Казимир І және оның анасы елден қуылды, бірақ неміс көмегімен олар оралды және шіркеу істері жақсы тәртіпке келтірілді. 1051 - 1062 жылдары Вроцлав епископы болған Иероним, кейінгі дәстүр бойынша Рим дворяны болған. Оның соңынан Иоанн (1062-72) келді, оның орнын Петр I (1071-1111) басқарды. Пётр I епископтық кезінде граф Пётр Влостович өзінің есімін сақтап қалған шіркеулер мен монастырларды құруға кірісті. Петрден кейін: I Жирослав (111220); Хеймо (112026), Бамбергтің Оттосын 1124 жылы мамырда Вроцлавқа қарсы алды, ол Померанияға миссионерлік сапарға шыққанда; Роберт I (112742), Краков епискобы; Роберт II (114246); және Яник (114649), Гнезно архиепискобы болды. Епископ Вальтердің епископтық қызметімен (1149-69) Вроцлав епархиясының тарихы айқын бола бастады. 1155 жылы Вальтердің өтініші бойынша папа Адриан IV епископты қорғанысына алды және оған берілген аумақтардың тізімін растады. Рим папасы сол кезде бекіткен құқықтың бірі - Отмухов қасабасына тиесілі жерлерге билік ету құқығы болды, ол оның негізі қаланғаннан бері епархияның мұрасы ретінде қарастырылды. 1163 жылы жер аударылған поляк герцогы Владиславтың ұлдары империядан оралды және император Фридрих Барбароссаның араласуы арқылы Вроцлавтың билігіне кіретін Силезияның бір бөлігін тәуелсіз герцогтік ретінде алды. Епископ Вальтер жаңа, үлкен собор салып, онда жерленді. Жирослав II (1170-98) Любуш цистерциан монастырының герцог Болеслав I Талыға құрылуын көтермеледі. 1180 жылы Жирослав Ленчицадағы ұлттық жиналысқа қатысты, онда шіркеу мен оның мүлкін қорғау туралы заңдар жарияланды. Ярослав (11981201), герцог Болеславтың және Опол герцогінің үлкен ұлы, Вроцлав епископы болған алғашқы ханзада (барақер биік қараңыз). Киприан (12017) бастапқыда Вроцлав маңындағы Святой Винсент монастырының аббаты, содан кейін Любуш епископы, содан кейін Вроцлав епископы болды. Киприанның епископтық билігі кезінде герцог Генрих I және оның әйелі - Едвига - Трезбенцада цистерциан монастырына негіз қалады. Епископ Вавржинецтің (1207 - 32) епископтық қызметі оның шіркеу аумақтарына неміс колонияларын әкелу, бос жерлерді игеру үшін күш салуымен ерекшеленді. Епископтың неміс қоныстарын таныстыруы герцог Генрих Бородатый мен герцогиня-консорт Сент-Гедвигтің үлгісіне сәйкес болды. Августиндік ...

Богемия мен Габсбург монархиясы

Силезия аумағының үнемі кішігірім княздіктерге бөлінуі мен бөлінуі билеуші отбасы мүшелерінің әлсіздігіне әкелді, бұл күшті көршіге тәуелділікке әкелді, сондықтан Силезияның кей бөліктері Богемияның бақылауына түсті (алғашқысы 1289 және 1306 жылдар аралығында; 1327 жылдан бастап), ол өзінің Киелі Рим империясының бөлігі болды. Епископ Нанкер мен Силезияның сузеренаны, Богемия королі Иоанн I арасында дау-дамай туындады, өйткені король соборлық тарауға тиесілі Милич қамалынан бас тартты. Епископ патшаны және оған қолдау білдірген Вроцлав кеңесі мүшелерін қауымнан шығарып салды. Осыдан кейін ол Бреслаудан қашып, Нысаға бас сауғалап, сол жерде қайтыс болды. Процлав Погорзела (13411376) Болоньяда оқып жүргенде епископ болып сайланды және Авиньонда епископ болып тағайындалды. Ол Джон патшаның ұлы Карлмен достық қарым-қатынас орнатып, оның алдындағы патшаның тұсында туындаған келіспеушілікті тез арада шеше алды. Оның тұсында епархия өте өркендеді. Ол Гродков герцогтігін герцог Болеслав III жомарттан сатып алып, оны Ниса епископтық аумағына қосты. Сондықтан Вроцлав епископтары Ниса князі және Гродкоу герцогы атақтарын иеленді және феодалдық княздіктерді иеленген басқа Силезия билеушілеріне қарағанда басымдық алды. Император Карл IV Вроцлавты Гнезнен архиепископтық епархиясынан бөліп, оны Праганың жаңадан құрылған архиепископтық епархиясына (1344) қосуды қалады, бірақ бұл жоспар Гнезнен архиепискобының қарсылығына байланысты сәтсіз аяқталды. Процлав соборға өзі жерленген және әлі күнге дейін қабірі бар әдемі Lady Chapel-ті қосты. Прочековтың орнын басатын болып сайланған собор деканы Дитрих папаның құттықтауын ала алмады, ал оның орнына сайланған Оломуц епискобы көп ұзамай қайтыс болды. Карлмен ұзаққа созылған айтыстан кейін Легница герцогы Лебус епискобы Вацлав Вроцлавқа (13821417) ауыстырылды. Жаңа епископ өзін Карлдің әрекеттерімен Силезиядағы шіркеуге келтірілген залалды қалпына келтіруге арнады. Ол 1410 және 1415 жылдары екі рет синод өткізді, бұл мақсат - шіркеудің жоғары дәрежедегі тәртіпті қамтамасыз ету; және ол өзінің билігі астындағы аумақта мұрагерлік құқықты шешті, ол "Венцелав заңы" деп аталатын шіркеу жарлығын жариялады. 1417 жылы епископтық қызметінен бас тартқан Венчеслав 1419 жылы қайтыс болды. Келесі епископ (1417-47) Олесница герцогы Конрад IV Егде, Силезия үшін гуситтік соғыстар кезінде қиын кезең болды. Конрад Силезияның бас қалаушысы болды. 1435 жылы епископ жарлық шығарды, оның басты мақсаты Вроцлав епархиясындағы пребендтерді "шетелдіктерге" жабу және осылайша поляктардың бұл қызметтерге ие болуына жол бермеу болды. Польшалық элементті сыртқа шығарып, Гнезномен байланысты жеңілдету әрекеті бір сәтке ғана емес, ол жалғасты және Польша архиепископтықтан ресми түрде бөлінуден бұрын біраз уақытқа дейін іс жүзінде бөлінуге әкелді. Уақыттың қиындықтары епископ пен епархияны күрделі қаржылық қиындықтарға ұшыратты, ал 1444 жылы Конрад отставкаға кетті, бірақ оның отставкасы қабылданбады және ол өзінің қызметін қайтадан бастады. 1446 жылы ол епархиялық синодты өткізді, ал келесі жылы қайтыс болды. Конрадтың мұрагері Вроцлав соборының провосты Петр II Новак (1447-56) болды. Ақылды экономика арқылы епископ Петр епархиялық қаржыны жақсы жағдайға келтіріп, оның алдыңғысы ипотекаға беруге мәжбүр болған шіркеу жерлерінің көп бөлігін сатып алуға қол жеткізді. 1454 жылы епархиялық синодта ол епархияда пайда болған құқық бұзушылықтарды жоюға тырысты. Йошт Рожмберк (1456-67) - Богемияның дворяны және Сент-Джон сарайларының бас приоры. Оның бейбітшілікке деген сүйіспеншілігі оның позициясын өте қиын етті. Бұл жағдай Богемияның гуситтік патшасы Георг Подебрадий мен неміс партиясының жағында болған Бреслау тұрғындары арасында болған қызу діни саяси дау-дамай кезінде орын алды. Жодокусты Рейн аймағынан Рудольф Рудесхаймдік (1468-82) епископ ертіп келді. Папаның легаты ретінде Рудольф Бреслауда Георгий Подебрадийге қарсылық білдіру арқылы танымал болды; осы себепті кафедралық бөлім оның артықшылықтарын растағаннан кейін, Каринтиядағы Лавант епархиясынан ауысуын сұрады. Осы уақыттан бастап бұл артықшылықтар "Рудольфтың заңдары" деп аталды. Оның басшылығымен Подебрадиге қарсы партия жеңіске жетті, Рудольф бірден осы қақтығыс кезінде шіркеуге келтірілген залалдарды қалпына келтіруге кірісті; ипотекаға алынған шіркеу жерлері босатылды; 1473 және 1475 жылдары епархиялық синодтар өткізілді, онда епископ шіркеу тәртібін ...

Веймар республикасы, нацистік Германия, Чехословакия және Екінші Польша республикасы

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін поляктар мен чехтар тәуелсіздік алды, ал 1918 жылға дейін саяси жағынан Австрия-Богемия феодасы және шіркеулік жағынан Бреслау епархиясының бөлігі болған Тешен герцогтігі саяси жағынан Чехословакияның батыс және поляк шығыс бөлігіне (Циецин / Тешин Силезия) бөлінді, тіпті оның астанасын Чехия Тешин және поляк Цезинына бөліп берді. Алайда, шіркеулік байланыс өзгермеді, Бреслау епархиясы 1742 жылдан бастап Германия мен Австрия-Мажарстан арасындағы екіжақты епархия болып, Чехословакияның үшжақты неміс-поляк епархиясына айналды. 1770 жылдан бастап князь епископ Бөгемия (немесе Австрия, 1918 жылдан бастап ішінара Чехословакия және Польша, сәйкесінше) үшін жеке жалпы викарийлерді тағайындады. епархияның бір бөлігі. Сонымен қатар, Градец-Кралове және Оломуц епархиялары Чехословакия Богемиясындағы шекарадан тыс епархиялық аумақтардан және неміс Силезиясындағы кішігірім бөліктерден (Градец-Кралове және Оломуц) құралған. епархиясы: Бад-Алтейд, Глатц, Хабелшвердт және Нейроде; Оломоуц архиепархиясы: Браниц, Кацчер, Леобшюц және Оушюц). Сонымен қатар Чехословакияның Тешин Силезиясындағы Рим-католик шіркеулері Бреслау епархиясының құрамында қалды. 1922 жылы 15 мамырда Женевада қол қойылған Жоғарғы Силезия туралы Германия-Польша конвенциясына сәйкес, сол жылдың 20 маусымында Шығыс Жоғарғы Силезия да Веймар Германиясынан Екінші Польша Республикасына берілді және поляк Циецин Силезиясымен бірге жаңа Польша автономиялы Силезия воеводтығының бір бөлігін құрады. 1922 жылы 7 қарашада Киелі орын жаңа воеводстводағы католик шіркеулерін Бреслау епархиясынан бөлді және оларды сол жылдың 17 желтоқсанында Апостольдық әкімшіге бағындырды. 1925 жылы 28 қазанда Папа Пий XI бұл елшілік әкімшілікті Папалық бұраны арқылы Катовице епархиясына жаңа епархияға көтерді. 1929 жылғы Пруссиялық конкордатына сәйкес, Бреслаудың бұрынғы босатылған епископтық епархиясы 1930 жылы архиепископтық дәрежеге көтерілді және бұдан былай Бреслау архиепископтығы деп аталды, содан кейін Шығыс Германияның шіркеулік провинциясын бақылады.

Польшада (негізгі бөлігі), Чехословакияда және Шығыс Германияда (кішігірім бөліктерінде)

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бреслав қаласы Польшаның құрамына қайтадан еніп, Польшаның тарихи атауы Вроцлав болды. 1945 жылы 21 маусымда архиепископ кардинал Адольф Бертрам Чехословакияның Яворник қаласындағы епископтық қамалда тұрып Франтишек Ондеректі (1888-1962) архиепископтық архиепископтық бөлменің Чехословакиялық бөлігіне бас викарий етіп тағайындады. Бертрам 1945 жылы 6 шілдеде Чехословакиядағы Яньский Врх қасарасында қайтыс болды, болжам бойынша поляк талаптарымен байланысты (етникалық неміс, бірақ ол Пилсудскийдің билігі кезінде неміс-поляк татулығын жалынып өтінді). Батыс Германиядан шығарылған, жер аударылған, Германияның бұрынғы силезиялықтары шамамен б.з. 1946 жылы Бертрамды Польшадағы католик шіркеуінің ішіндегі поляк "империалистері" өлтірді немесе өлімге жақындатты деген мәлімдемелерді көтерді. 1945 жылы 16 шілдеде архиепархиялық бөлім, әлі де тоғыз мүшесінен тұратын, полякша сөйлейтін Фердинанд Пионтекті капитулярлық викарий етіп сайлады, оны Гестапо 1945 жылдың ақпан айының басында Бреслаудан тыйым салған болатын. Қалаға оралғаннан кейін ол 23 шілдеде капитулдың алдында ант берді. 1945 жылы 12 тамызда кардинал Август Хлонд пайда болды және Пионтектен Одер-Найс сызығынан шығысқа қарай архиепархиялық аумақтағы қызметіне отставкаға кетуін талап етті, бірақ бұл тек Польшаның соғыс алдындағы аумағына қатысты паптық мандаттардың өкілеттігімен әрекет ететінін мәлімдеді. Сондықтан Пионтек - шектеулі мандатты білместен - архиепископтың поляк иелігіндегі бөліктері үшін, бірақ Чехословакия мен одақтас Германияда қалған бөліктер үшін емес, отставкаға кетті. Хлонд шіркеулік провинцияның поляк иелігіндегі аумағын Горзоу-Велькопольски, Ольстин, Ополе және Вроцлавтың төрт апостолдық әкімшіліктеріне бөлді және 15 тамызда әрқайсысына 1 қыркүйекте діни басқарманы тағайындады. Капитулярлық викарий Пионтек 1945 жылы 18 тамызда Андеректі архиепископтық Чехословакия бөлігіне генерал-викарий етіп бекітті. Пионтекке Вроцлавтың жаңа әкімшісі Кароль Миликке көмектесуді өтінді. Ол сондай-ақ, Потсдам келісіміне сәйкес, Кеңес өкіметінің коммунистік билігімен қуылған неміс тіліндегі католик дінбасылары мен дін адамдарына қамқорлық жасай алды. Рим папасы Пий XII Хлондтың абыройына көңіл бөлмеді. Пионтектің орнын нығайту үшін Пьос XII 1946 жылы 28 ақпанда оған резиденттік епископ құқығын берді. Алайда, 9 шілдеде поляк билігі Пионтекті елден шығарып жіберді, ол сол кездегі британдық оккупациялық аймақтағы Пейнеде қалды. 31 шілдеде Пий XII Ондеректің тағайындалуын растады және оны Бреслау архиепископтығының Чехословакия бөлігінің Апостольдық әкімшісі етіп тағайындады, ол Чески-Тешинде орналасқан, осылайша оны Бреслаудың юрисдикциясынан алып тастады. Шығыс Германияның Бреслау шіркеу провинциясы заң жүзінде сақталды; алайда, бұл шын мәнінде тек Германияның соғыстан кейінгі қалған аумақтарындағы одақтас оккупациялық аймақтардағы архиепископтық аумаққа қатысты. Бұл сондай-ақ Берлин суфрагандық епархиясының үлкен бөліктерін қамтыды, Одер-Найс сызығының шығысындағы аумақтардан басқа. Алайда, басқа суфрагендердің аумағы мен Шнайдмюль / Пыла аумақтық прелатурасы поляк немесе кеңестік билікке кірді. 1947 жылы Пионтек Одер-Найс сызығының батысындағы (содан кейін кеңестік оккупациялық аймақтың бөлігі) архиепископтық аумаққа оралды және 1945 жылдың қазан айынан бастап құрылған Силезияның Гёрлицтегі архиепископтық ординардың жергілікті бөлімшесінде капитулярлық викарий болып қызмет етті. Кеңестер одағының дінге қарсы саясатына қарамастан, ол 1948 жылы Польшадағы ескі семинария жаңа шекарадан батысқа қарай кандидаттарға қолжетімді болмағаннан кейін, Нойзельде жаңа семинария құруға қол жеткізді. 1953 жылы Пий XII Пионтекке крейсерлік билік пен епископтық бата беру құқығын берді. 1959 жылы 23 мамырда Пионтек Барсаның титулярлық епископы болды. Алайда, Киелі орын поляк католикалық шіркеуінің талаптарын мойындаудан бас тартты және Силезияда қалған поляктерге және аймақта қоныстанғандарға қызмет көрсету үшін Краков архиепископлығына көмекші епископтарды тағайындады. Заң бойынша архиепископтық әлі де Германияның Фулда конференциясының бөлігі болып саналды. 1951 жылы Киелі орын Табуда епискобы Теодор Беншты (1903-1958), Бреслаудың көмекші епискобы, сондай-ақ Берлин епархиясының поляк бөлігіне жауапты етіп тағайындады.

Польшада 1972 жылдан бері

1972 жылы 28 маусымда Батыс Германияның Остполитикадағы өзгерісіне жауап ретінде Папа Пауль VI архиепархиялық шекараны соғыстан кейінгі шекаралар бойынша қайта сызды. Vratislaviensis Berolinensis et aliarum апостолдық конституциясы Шығыс Германияның архиепископтық аумағын (Герлицтің жаңа Апостольдық әкімшілігіне айналды), Горзовтың епархиялық округін (Горзовтың жаңа епархиясы) және Ополе (Ополе епархиясының жаңа епархиясы) ажыратты. Берлин, Пила және Вармия суфрагандықтары да ажыратылды: бұрынғылар Германия аумағына дейін қысқартылды босатылды; Пила таратылды және Горзоу мен Козалин Колобржегтің жаңа епархиялары арасында бөлінді; Вармия суфраган ретінде Варшава архиепархиясына өзгерді. Қалған архиепископтық аумақ, Клоджко аймағы (Быстржица Клоджка, Клоджко, Новая Руда және Поланика Здрой, бұған дейін Градиц Кралёв епархиясының бөлігі) арқылы кеңейтілді, жаңа Вроцлав архиепископтық епархиясы және Польша епископтық конференциясының мүшесі болды. Сондықтан Болеслав Коминек архиепископтық орынға тағайындалды, ол 1840 жылы креслодан кеткен поляк австриялық дворяны Леопольд Граф Седльницкий Хольтиц фон Одроуждан кейін оның алғашқы поляк епископы болды. 1978 жылы Чехия Силезия архиепископтық аймағының Апостольдық әкімшілігі Оломоуц архиепископлығына қосылды. 1996 жылдан бастап бұрынғы Апостольдық әкімшілік аймағы Оломоуцтың суфраганды Острава Опаваның жаңа Рим-католик епархиясының негізгі бөлігін құрайды. 1972 жылы Папа Пауль VI-ге Бреслау архиепископиясының қазіргі поляк бөлігінен қуылған неміс діни қызметкерлері мен неміс силезиялық дін адамдарына жаңа үйлері Силезиядан католиктік Heimatvertriebene қызмет ету үшін барлық епархиялық юрисдикция талап етілген, апостолдық визитарий мәртебесі берілді. Бірінші апостолдық келуші Хуберт Тьенел болды, қазіргі және екінші келуші Винфрид Кёниг. 2020 жылдың 6 қарашасында Польшадағы Киелі орынның нунсиосы Ватиканның жыныстық зорлық-зомбылық туралы айыптауларына қатысты тергеуінен кейін, белгілі кардинал Генрик Гулбинович, Вроцлавтың бұрынғы архиепискобы, оның кәсіподақ ұйымы "Солидарность" Польшадағы коммунизмнің құлдырауында маңызды рөл атқарды, енді "әртүрлі мерекелеу немесе қоғамдық жиналыстан және епископтық белгісін пайдаланудан тыйым салынды және собордағы жерлеу мен жерлеу құқығынан айырылды". Гулбиновичке сондай-ақ, оның құрбандарына "тиісті сома" төлеуге бұйрық берілді.