Кіріспе

Александр бағанасы (Алекса́ндровская коло́нна, Aleksandrovskaya kolonna), Александрия бағанасы (Александри́йская коло́нна, Aleksandriyskaya kolonna) деп те аталады. Ескерткіш Ресейдің Наполеон Франциясымен соғыста жеңіске жеткеннен кейін тұрғызылды. Бұл бағана 1801 - 1825 жылдар аралығында билік құрған Ресей императоры Александр I-нің құрметіне аталған.

Баған

Александр бағанасы француз сәулетшісі Огюст де Монферранның жобалауымен 1830-1834 жылдары Швейцариялық сәулетші Антонио Адаминимен бірге салынған және 1834 жылы 30 тамызда (Иерусалимдегі Александр күні) ашылған. Ескерткіштің әлемдегі ең биік екендігі айтылады, оның биіктігі 47,5 м (155 фут 8 дюйм), ал ең биік болып табылуы мүмкін, бірақ Ұлы Лондон өртінің ескерткіші 62 м биіктіктегі бағана. Бұл - қазбадан шығарылған, жылжытылған және орнатылған монолит. Періште мүсінін ресейлік мүсінші Борис Орловский жасаған. Періштедің бет-әлпеті император Александр І-нің бет-әлпетіне өте ұқсас . Бағананың ұзындығы 25,45 м, диаметрі 3,5 м. Гранит монолиті Финляндияның Виролахти қаласында табылған. 1832 жылы арнайы осы мақсатқа арналған баржамен Санкт-Петербургке теңіз арқылы жеткізіліп, одан әрі өңделген. Қазіргі заманғы кран мен инженерлік машиналардың көмегінсіз, 1832 жылы 30 тамызда 600 тонна (661 тонна) салмақты бағананы Уильям Хендисайдтың басшылығымен 3000 адам 2 сағаттан аз уақыт ішінде тұрғызды. Ол өте жақсы орнатылған, сондықтан оны тұтқаға бекіту қажет емес және ол өзінің салмағы арқылы ғана орнынан тұрып қалады.

Саған арналған тұғыры

Александр бағанасының тұғыры Джованни Баттиста Скоттти ойлап тапқан әскери даңқтың рәміздерімен безендірілген. Қысқы сарайға қараған тұғырнаманың бір жағында "Александр I-ге риза Ресейден" деген жазуы бар тақтайшаны көтеріп тұрған қанатты кейіпкерлер бейнеленген басрельеф орналасқан. Құрамына Отан соғысы оқиғаларымен байланысты Немань және Висла өзендерін бейнелейтін фигуралар кіреді. Бұл суреттермен қатар ескі ресейлік қару-жарақ бейнеленген - Новгород князі Олегтің қалқаны, Александр Невскийдің қалқаны, император Александр I-нің қалқаны, Ермек Тимофеевичтің шынжырлы қалқаны және басқа да мүсіндер Ресейге даңқ әкелген батырларды еске түсіреді. Қалған үш жағы даналық пен молшылықтың, әділдік пен мейірімділіктің, бейбітшілік пен жеңістің аллегорикалық фигуралары бейнеленген барельефтермен безендірілген, соңғысы 1812 жыл, 1813 және 1814 жылдардағы қалқанды ұстап тұр. Бұл композицияларды Ежелгі Римнің әскери рәміздері мен орыс қару-жарағының бейнелері арттырады. Барельефтердің эскиздерін Аугуст де Монферран жасаған. Ол композициялардың масштабын ескерткіштің монументальді формаларымен үйлестірді. Панельдерді суретші Джованни Баттиста Скоттти жоспарланған өлшемге сәйкес жасаған. Модельдер мүсіншілер Пётр Свинцов пен Иван Лепе, әшекейлік безендірулер мүсінші Евгений Балиннің қолынан шыққан. Бронзаның құю жұмыстары Санкт-Петербургтегі Чарльз Бэрдтің зауытында жүргізілді. 1834 жылы Н. Губе жасаған күміс рубль соғылды және бұл монеталардың сандығы іргетастарға орналастырылды деп айтылады.

Кейінгі жылдар

1952 жылы кейбір соңғы мәліметтерге сүйенсек, Кеңес Одағының билігі періште мүсіні Иосиф Сталиннің мүсінімен алмастыруды талап етті. Бағанның айналасындағы тарихи құйма темір қоршау совет дәуірінде алынып тасталды. 2002 жылы жақтау қалпына келтірілді.