Кіріспе

Q әдістемесі - психологияда және әлеуметтік ғылымдарда адамдардың "субъективтілігін" зерттеу үшін қолданылатын зерттеу әдісі. Q-ны психолог Уильям Стивенсон жасаған. Ол клиникалық жағдайларда пациенттің уақыт өте келе жетістіктерін бағалау үшін (райткерлер арасындағы салыстыру), сондай-ақ зерттеулер кезінде адамдардың тақырып туралы қалай ойлауын тексеру үшін (райткерлер арасындағы салыстырулар) қолданылды.

Техникалық шолу

"Q" атауы деректерді талдау үшін қолданылатын факторлық талдау түрінен шыққан. "R әдісі" деп аталатын қалыпты факторлық талдау субъектінің үлгісінде айнымалылар (мысалы, биіктік пен жас) арасындағы байланысты табуды қамтиды. Q, екінші жағынан, өзгермелілердің үлгісі бойынша субъектілер арасындағы байланысты іздейді. Q факторлы талдау субъектілердің көптеген жеке көзқарастарын бірнеше "факторларға" дейін азайтады, олар ойлаудың ортақ тәсілдерін білдіреді. Кейде Q факторлы талдау R факторлы талдау деп аталады, ал деректер кестесі бүйірге бұрылады. Q түсіну үшін эвристикалық ретінде пайдалы болса да, бұл түсіндірме қате болуы мүмкін, өйткені Q әдістемешілерінің көпшілігі математикалық себептермен Q және R екеуімен де талдау үшін бірде-бір дерек матрицасы жарамды емес деп санайды. Q факторлық талдау деректері бір немесе бірнеше субъектілер орындаған "Q түрлерінің" сериясынан келеді. Q-сорт - бұл кейбір "нұсқау шарттарына" сәйкес, әдетте, кішкентай карталарға басылған мәлімдемелер ретінде ұсынылған айнымалылардың реті. Мысалы, Q зерттеуінде адамдардың белгілі бір атақты адам туралы пікірлері "Ол өте діндар адам" және "Ол өтірікші" сияқты мәлімдемелерді беруі мүмкін және оларды "Мен осы атақты адам туралы қалай ойлаймын" дегеннен "Мен осы атақты адам туралы қалай ойлаймын" деп сұрап қоюы мүмкін. Ранжингті қолдану, субъектілерден өздерінің мәлімдемелерімен жеке келісуін сұрағаннан гөрі, адамдардың басқа идеяларға қатысты идеялар туралы ойлау идеясын аудармақ. Q түріндегі мәлімдемелер үлгісі зерттеушілердің "конкурстың" өкілі ретінде алынған және зерттеу жүргізіліп жатқан мәселе туралы адамдардың айтқан немесе ойлаған барлық нәрселерінің жиынтығы. Әдетте Q әдістемесі конкурстың толық көлемін көрсетуге тырысу үшін құрылымдалған үлгі алу әдісін қолданады. Q және басқа әлеуметтік ғылымдар зерттеу әдістемелерінің, мысалы, сауалнамалардың бір айқын айырмашылығы, ол әдетте аз субъектілерді пайдаланады. Бұл күшті жағы болуы мүмкін, өйткені Q кейде бір ғана тақырыппен қолданылады және зерттеуді әлдеқайда арзан етеді. Мұндай жағдайларда адам әртүрлі оқу шарттарымен бірдей мәлімдемелер жиынтығын жіктейді. Мысалы, біреуге жеке қасиеттері туралы мәлімдемелер берілуі мүмкін, содан кейін оларды өзін, өзінің идеалды өзін, әкесі мен анасын және т.б. қаншалықты жақсы сипаттағанын сұрап, оларды реттеуді сұрауы мүмкін. Бір адаммен жұмыс істеу уақыт өте келе адамның рейтингісі қалай өзгеріп отыратынын зерттеуде ерекше маңызды және бұл Q әдістемесін алғаш рет қолданды. Q әдістемесі шағын, репрезентативті емес үлгімен жұмыс істейтіндіктен, қорытындылар зерттеуге қатысқандармен шектеледі. Зияткерлік зерттеулерде Q факторлы талдау тікелей өлшем ретінде консенсусқа негізделген бағалау (CBA) ұпайларын шығарады. Сонымен қатар, осы жағдайда адамның өлшем бірлігі оның орындаған Q сұрыптау үшін фактор жүктемесі болып табылады. Факторлар схемаларға қатысты нормаларды білдіреді. Оперативтік факторға ең жоғары фактор жүктемесін алған адам фактордың нормасын ойлауға ең қабілетті адам. Норманың мәні әрқашан болжам мен дәлелденуге жатады (Поппер). Бұл ең ақылды шешімді, немесе ең жауапты, ең маңызды немесе оңтайлы теңдестірілген шешімді білдіруі мүмкін. Бұл - болашақта зерттеуді қажет ететін сыналмаған болжамдар. Субъектілердің арасындағы ұқсастықты анықтаудың альтернативті әдісі Q әдістемесі сияқты, сондай-ақ тестілеуде пайдаланылған мәлімдемелердегі мәдени "нағыздық" - бұл мәдени консенсус теориясы. "Q сұрыптау" деректерді жинау рәсімі дәстүрлі түрде қағаз үлгісі және жеке карточкаларға басылған мәлімдемелер немесе басқа да ынталандырулар үлгісі арқылы жүргізіледі. Алайда, Q-сортын онлайн жүргізу үшін компьютерлік бағдарламалық жасақтама да бар. Мысалы, UC Riverside's Riverside Situational Q sort (RSQ) жағдайлардың психологиялық қасиеттерін өлшеуге арналған. Олардың Халықаралық жағдайлар жобасы осы құралды жағдайлардың психологиялық маңызды аспектілерін зерттеу үшін және осы аспектілер мәдениеттер арасында қалай өзгеше болуы мүмкін екенін зерттеу үшін пайдаланады. Бүгінгі күнге дейін компьютерлік және физикалық сұрыптау арқылы шығарылған сұрыптаулардың айырмашылығы туралы зерттеу жүргізілмеген. Бір Q сұрыптау екі дерек жиынтығын шығаруы тиіс. Біріншісі - сұрыпталған нысандардың физикалық таралуы. Екіншісі - "айқайда ойла" деген әңгіме немесе сұрыптаудан кейін бірден болатын талқылау. Бұл баяндамалардың мақсаты, ең алдымен, ...

Қолдану

Q әдістемесі көптеген салаларда, соның ішінде медбикелік, ветеринариялық медицина, қоғамдық денсаулық сақтау, көлік, білім беру, ауылдық социология, гидрология, ұялы байланыс және тіпті робототехникада зерттеу құралы ретінде қолданылған. Әдістеме зерттеушілер белгілі бір мәселеге қатысты субъективті көзқарастардың алуан түрін түсіну және сипаттауды қалағанда өте пайдалы.

Жақсылық тексеру

Әдісті бекіту туралы кейбір ақпарат бар.