Кіріспе
Q әдістемесі - психологияда және әлеуметтік ғылымдарда адамдардың "субъективтілігін" зерттеу үшін қолданылатын зерттеу әдісі. Q-ны психолог Уильям Стивенсон жасаған. Ол клиникалық жағдайларда пациенттің уақыт өте келе жетістіктерін бағалау үшін (райткерлер арасындағы салыстыру), сондай-ақ зерттеулер кезінде адамдардың тақырып туралы қалай ойлауын тексеру үшін (райткерлер арасындағы салыстырулар) қолданылды.
Техникалық шолу
"Q" атауы деректерді талдау үшін қолданылатын факторлық талдау түрінен шыққан. "R әдісі" деп аталатын қалыпты факторлық талдау субъектінің үлгісінде айнымалылар (мысалы, биіктік пен жас) арасындағы байланысты табуды қамтиды. Q, екінші жағынан, өзгермелілердің үлгісі бойынша субъектілер арасындағы байланысты іздейді. Q факторлы талдау субъектілердің көптеген жеке көзқарастарын бірнеше "факторларға" дейін азайтады, олар ойлаудың ортақ тәсілдерін білдіреді. Кейде Q факторлы талдау R факторлы талдау деп аталады, ал деректер кестесі бүйірге бұрылады. Q түсіну үшін эвристикалық ретінде пайдалы болса да, бұл түсіндірме қате болуы мүмкін, өйткені Q әдістемешілерінің көпшілігі математикалық себептермен Q және R екеуімен де талдау үшін бірде-бір дерек матрицасы жарамды емес деп санайды. Q факторлық талдау деректері бір немесе бірнеше субъектілер орындаған "Q түрлерінің" сериясынан келеді. Q-сорт - бұл кейбір "нұсқау шарттарына" сәйкес, әдетте, кішкентай карталарға басылған мәлімдемелер ретінде ұсынылған айнымалылардың реті. Мысалы, Q зерттеуінде адамдардың белгілі бір атақты адам туралы пікірлері "Ол өте діндар адам" және "Ол өтірікші" сияқты мәлімдемелерді беруі мүмкін және оларды "Мен осы атақты адам туралы қалай ойлаймын" дегеннен "Мен осы атақты адам туралы қалай ойлаймын" деп сұрап қоюы мүмкін. Ранжингті қолдану, субъектілерден өздерінің мәлімдемелерімен жеке келісуін сұрағаннан гөрі, адамдардың басқа идеяларға қатысты идеялар туралы ойлау идеясын аудармақ. Q түріндегі мәлімдемелер үлгісі зерттеушілердің "конкурстың" өкілі ретінде алынған және зерттеу жүргізіліп жатқан мәселе туралы адамдардың айтқан немесе ойлаған барлық нәрселерінің жиынтығы. Әдетте Q әдістемесі конкурстың толық көлемін көрсетуге тырысу үшін құрылымдалған үлгі алу әдісін қолданады. Q және басқа әлеуметтік ғылымдар зерттеу әдістемелерінің, мысалы, сауалнамалардың бір айқын айырмашылығы, ол әдетте аз субъектілерді пайдаланады. Бұл күшті жағы болуы мүмкін, өйткені Q кейде бір ғана тақырыппен қолданылады және зерттеуді әлдеқайда арзан етеді. Мұндай жағдайларда адам әртүрлі оқу шарттарымен бірдей мәлімдемелер жиынтығын жіктейді. Мысалы, біреуге жеке қасиеттері туралы мәлімдемелер берілуі мүмкін, содан кейін оларды өзін, өзінің идеалды өзін, әкесі мен анасын және т.б. қаншалықты жақсы сипаттағанын сұрап, оларды реттеуді сұрауы мүмкін. Бір адаммен жұмыс істеу уақыт өте келе адамның рейтингісі қалай өзгеріп отыратынын зерттеуде ерекше маңызды және бұл Q әдістемесін алғаш рет қолданды. Q әдістемесі шағын, репрезентативті емес үлгімен жұмыс істейтіндіктен, қорытындылар зерттеуге қатысқандармен шектеледі. Зияткерлік зерттеулерде Q факторлы талдау тікелей өлшем ретінде консенсусқа негізделген бағалау (CBA) ұпайларын шығарады. Сонымен қатар, осы жағдайда адамның өлшем бірлігі оның орындаған Q сұрыптау үшін фактор жүктемесі болып табылады. Факторлар схемаларға қатысты нормаларды білдіреді. Оперативтік факторға ең жоғары фактор жүктемесін алған адам фактордың нормасын ойлауға ең қабілетті адам. Норманың мәні әрқашан болжам мен дәлелденуге жатады (Поппер). Бұл ең ақылды шешімді, немесе ең жауапты, ең маңызды немесе оңтайлы теңдестірілген шешімді білдіруі мүмкін. Бұл - болашақта зерттеуді қажет ететін сыналмаған болжамдар. Субъектілердің арасындағы ұқсастықты анықтаудың альтернативті әдісі Q әдістемесі сияқты, сондай-ақ тестілеуде пайдаланылған мәлімдемелердегі мәдени "нағыздық" - бұл мәдени консенсус теориясы. "Q сұрыптау" деректерді жинау рәсімі дәстүрлі түрде қағаз үлгісі және жеке карточкаларға басылған мәлімдемелер немесе басқа да ынталандырулар үлгісі арқылы жүргізіледі. Алайда, Q-сортын онлайн жүргізу үшін компьютерлік бағдарламалық жасақтама да бар. Мысалы, UC Riverside's Riverside Situational Q sort (RSQ) жағдайлардың психологиялық қасиеттерін өлшеуге арналған. Олардың Халықаралық жағдайлар жобасы осы құралды жағдайлардың психологиялық маңызды аспектілерін зерттеу үшін және осы аспектілер мәдениеттер арасында қалай өзгеше болуы мүмкін екенін зерттеу үшін пайдаланады. Бүгінгі күнге дейін компьютерлік және физикалық сұрыптау арқылы шығарылған сұрыптаулардың айырмашылығы туралы зерттеу жүргізілмеген. Бір Q сұрыптау екі дерек жиынтығын шығаруы тиіс. Біріншісі - сұрыпталған нысандардың физикалық таралуы. Екіншісі - "айқайда ойла" деген әңгіме немесе сұрыптаудан кейін бірден болатын талқылау. Бұл баяндамалардың мақсаты, ең алдымен, ...
The data for Q factor analysis come from a series of "Q sorts" performed by one or more subjects. A Q sort is a ranking of variables—typically presented as statements printed on small cards—according to some "condition of instruction." For example, in a Q study of people's views of a celebrity, a subject might be given statements like "He is a deeply religious man" and "He is a liar," and asked to sort them from "most like how I think about this celebrity" to "least like how I think about this celebrity." The use of ranking, rather than asking subjects to rate their agreement with statements individually, is meant to capture the idea that people think about ideas in relation to other ideas, rather than in isolation. The sample of statements for a Q sort is drawn from and claimed by the researcher to be representative of a "concourse"—the sum of all things people say or think about the issue being investigated. Commonly Q methodologists use a structured sampling approach in order to try and represent the full breadth of the concourse. One salient difference between Q and other social science research methodologies, such as surveys, is that it typically uses many fewer subjects. This can be a strength, as Q is sometimes used with a single subject, and it makes research far less expensive. In such cases, a person will rank the same set of statements under different conditions of instruction. For example, someone might be given a set of statements about personality traits and then asked to rank them according to how well they describe herself, her ideal self, her father, her mother, etc. Working with a single individual is particularly relevant in the study of how an individual's rankings change over time and this was the first use of Q methodology. As Q methodology works with a small non representative sample, conclusions are limited to those who participated in the study. In studies of intelligence, Q factor analysis can generate consensus based assessment (CBA) scores as direct measures. Alternatively, the unit of measurement of a person in this context is his factor loading for a Q sort he or she performs. Factors represent norms with respect to schemata. The individual who gains the highest factor loading on an Operant factor is the person most able to conceive the norm for the factor. What the norm means is a matter, always, for conjecture and refutation (Popper). It may be indicative of the wisest solution, or the most responsible, the most important, or an optimized balanced solution. These are all untested hypotheses that require future study. An alternative method that determines the similarity among subjects somewhat like Q methodology, as well as the cultural "truth" of the statements used in the test, is Cultural Consensus Theory. The "Q sort" data collection procedure is traditionally done using a paper template and the sample of statements or other stimuli printed on individual cards. However, there are also computer software applications for conducting online Q sorts. For example, UC Riverside's Riverside Situational Q sort (RSQ), claims to measure the psychological properties of situations. Their International Situations Project is using the tool to explore the psychologically salient aspects of situations and how those aspects may differ across cultures with this university developed web based application. To date there has been no study of differences in sorts produced by use of computer based vs. physical sorting. One Q sort should produce two sets of data. The first is the physical distribution of sorted objects. The second is either an ongoing 'think out loud' narrative or a discussion that immediately follows the sorting exercise. The purpose of these narratives were, in the first instance, to elicit discussion of the reasons for particular placements. While the relevance of this qualitative data is often suppressed in current uses of Q methodology, the modes of reasoning behind placement of an item can be more analytically relevant than the absolute placement of cards.
Қолдану
Q әдістемесі көптеген салаларда, соның ішінде медбикелік, ветеринариялық медицина, қоғамдық денсаулық сақтау, көлік, білім беру, ауылдық социология, гидрология, ұялы байланыс және тіпті робототехникада зерттеу құралы ретінде қолданылған. Әдістеме зерттеушілер белгілі бір мәселеге қатысты субъективті көзқарастардың алуан түрін түсіну және сипаттауды қалағанда өте пайдалы.
Жақсылық тексеру
Әдісті бекіту туралы кейбір ақпарат бар.