Кіріспе
Сапалық маркетингтік зерттеулер тұтынушылардың мінез-құлқына жетекшілік ететін философияларды табиғи немесе байқау арқылы зерттеуді қамтиды. Зерттеу бағыты мен аясы жаңа мәліметтер алынған сайын жиі өзгертіліп отырады, бұл зерттеушіге мәселелерді және тақырыптарды жан-жақты бағалауға мүмкіндік береді. Алынған зерттеулердің сапасы зерттеушінің шеберлігіне тікелей байланысты және зерттеушінің субъективтігіне ықпал етеді.
Деректерді жинау
Сапалық маркетинг зерттеушілері фокус-топтар, жағдайлық зерттеулер, қатысу арқылы бақылау, инновациялық ойындар және терең сұхбаттасулар сияқты әдістер арқылы деректер жинайды.
Топтық жұмыс
Фокустық топ – сапалық деректерді зерттеуге арналған маркетингтік әдіс, онда ортақ белгілері (демографиялық ерекшеліктері, көзқарастары және т.б.) бар кішкентай топ (6–10 адам) модератор жетекшілігімен алдын ала белгіленген тақырыптарды талқылайды. Фокустық топтарды жүргізу үшін арнайы бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдалануға болады. Фокустық топтардың көптеген түрлері бар, бірақ олардың барлығында топтар арасындағы пікір алмасу болады. Фокустық топтардың басты мәселесі – бақылаушыға тәуелділік: алынған нәтижелер зерттеушінің өзіне тән түсінігіне немесе топтың талқылауын қабылдауына байланысты болуы мүмкін, бұл нәтижелердің дұрыстығына күмән тудырады. Қатысушылардың айтқандарына қайшы келетін бей-вербалдық белгілер маңызды, және зерттеуші визуалды белгілерге, дене тіліне және басқа да бей-вербалдық белгілерге жеткілікті назар бермесе, оларды байқамай қалуы мүмкін. Әртүрлі мәдениеттердің өкілдерін қатыстыратын фокустық топтарда зерттеушілер қарым-қатынас және өзара әрекеттесу ережелерінің мәдени ерекшеліктерін ескеруі керек.
Сапалық іс-шаралар
Сапалық кейс-зерттеу әдістемесі зерттеушілерге күрделі құбылыстарды олардың нақты жағдайында зерттеуге қажетті құралдарды ұсынады. Бір ғана жағдай зерттелетіндіктен, зерттеу өте жақын және терең болады. Оның ішкі жарамдылығы жоғары (зерттелетін фактордан басқа ешқандай фактор нәтижеге әсер етпеді деп айту мүмкіндігі), бірақ сыртқы жарамдылығы төмен. Тұтынушылардың мінез-құлқы сапалық маркетингтік зерттеулер үшін жақсы мысал болып табылады.
Қатысуды бақылау
Қатысу арқылы бақылау – қатысушылардың нақты жағдайдағы мінез-құлқына олардың іс-әрекеттеріне әсер етуге тырыспай бақылау жасау. Бұл әдіс сыртқы жарамдылығы жоғары, бірақ ішкі жарамдылығы төмен.
Инновациялық ойын
Инновациялық ойын – Люк Хоманн әзірлеген, өнім немесе қызмет туралы кері байланыс алу үшін клиенттердің бағытталған ойындар жиынтығын ойнайтын бастапқы нарық зерттеуінің бір түрі. Жеңілдетуші ойынды (ойындарды) түсіндіріп, қарқынын реттейді, қатысушылардың белсенділігін қадағалап, уақытты басқарады. Инновациялық ойындардың түрлері көп, мысалы, «20/20 көру», «Мен және менің көлеңкем», «Мүмкіндік сатып алу» сияқты.
Терең сұхбаттар
Терең сұхбаттар, сондай-ақ IDI деп аталады, 1920 жылдардан бері нарық зерттеулерінің ажырамас бөлігі болып табылады. Бұл әдіс адамның ойлары мен мінез-құлқы туралы толыққанды ақпарат алуға немесе жаңа мәселелерді жан-жақты зерттеуге қажет болғанда пайдалы. Әрбір респонденттен ерекше пікірлер алуға болады, және олардың жауаптары фокус-топтағыдай басқа адамдардың ықпалына түспейді. Терең сұхбаттар көбінесе респондент пен сұхбаттасушы арасында телефон арқылы, жеке кездесуде, электрондық пошта арқылы немесе онлайн платформа арқылы (қазіргі кезде жиі қолданылады) жүргізіледі. Терең сұхбаттардың басты артықшылығы – басқа деректерді жинау әдістерімен, мысалы, сауалнамалармен салыстырғанда, берілетін толыққанды ақпараттың көптігі. Тағы бір артықшылығы – географиялық тұрғыдан шашыраңқы орналасқан респонденттерге қол жеткізу мүмкіндігі, бұл фокус-топта мүмкін емес. Бұл әдіс көбінесе болашақ зерттеулерді жетілдіруге немесе келешек зерттеулерге түсінік беру үшін қолданылады. Терең сұхбаттардың басты кемшілігі – оларды жүргізуге, жазуға және талдауға кететін уақыт. Сондықтан, бұл әдіс басқа әдістерге қарағанда қымбатқа түсуі мүмкін.
Кемшіліктер
Конфиденциалдық және анонимділік мәселелері зерттеу нәтижелерін ұсыну кезінде қиындықтар тудыруы мүмкін. Егер зерттеушіде коммуникация дағдысы сияқты жеткілікті білік болмаса, зерттеу сапасы төмендеуі ықтимал. Егер сынама көлемі салыстырмалы түрде шағын болса, нәтижелер аса дәл болмауы мүмкін. Сапалық зерттеулер зерттеушінің көп еңбегі мен күшін қажет ететін көп көлемдегі деректерді қамтиды.
Мақсаты
Сапалық зерттеулер көбінесе пікірлер мен ықпалдарды тереңінен түсінуге бағытталса, сандық зерттеулер нәтижені қарапайымдастыру үшін деректерді қолданады.
Үлгі
Сапалық зерттеулердегі мәліметтердің күрделілігіне байланысты, сандық зерттеулерге қарағанда үлгі көлемі көбінесе кіші болады.
Деректерді жинау
Сапалық зерттеулер әдетте деректерді жинау үшін құрылымдалмаған немесе жартылай құрылымдалған әдістерді пайдаланады, мысалы, терең сұхбаттасулар немесе топтық талқылаулар. Ал сандық зерттеулер деректерді жинау үшін онлайн сауалнамалар, көшедегі немесе телефон арқылы жүргізілетін сұхбаттар сияқты тек құрылымдалған әдістерді ғана қолданады.
Нәтиже
Сапалық маркетингтік зерттеулердің нәтижелері көбінесе нақты қорытындыларға келмейді және оларды қызығушылық тудыратын топқа қатысты жалпылама жасай алмайсыз, оның орнына алғашқы түсінік пен одан әрі шешімдерді қабылдау үшін берік негіз құруға көмектеседі. Сандық маркетингтік зерттеулердің нәтижелері нақты және көбінесе сипаттамалы болып келеді.
Кодтау
Кодтау – деректерді ұйымдастырып қана қоймай, олардың түсіндірмелерін нақты сандық әдістерге енгізуге мүмкіндік беретін түсіндіру әдісі.
Кросс-таблицалау
Кросс-табуляция шикі деректерді топтарға бөліп, әрбір топта тәуелді айнымалының қалай өзгеретінін көрсетеді. Бұл деректер айнымалыларының бір-бірімен қалай байланысқанын анықтау мүмкіндігіне байланысты, ең көп қолданылатын деректерді талдау құралы болып табылады.