Ғылыми зерттеу – білімді арттыру үшін жүйелі жұмыс. Деректерді жинау, талдау, қателерді бақылау, бұрынғы зерттеулерді қайталау арқылы жаңа білімге жетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Білімді арттыру мақсатымен жүргізілетін жүйелі зерттеу.
Systematic study undertaken to increase knowledge
Зерттеу – "білім қорын арттыруға бағытталған шығармашылық және жүйелі жұмыс". Ол белгілі бір тақырыпты түсінуді тереңдету үшін деректерді жинауды, ұйымдастыруды және талдауды қамтиды, бұл ретте пікір қалыптастыру мен қателіктердің көздерін бақылауға ерекше назар аударылады. Бұл іс-әрекеттерге осы факторларды есепке алу және бақылау тән. Зерттеу жобасы сала бойынша бұрынғы жұмыстың жалғасы болуы мүмкін. Аспаптардың, процедуралардың немесе эксперименттердің дұрыстығын тексеру үшін зерттеу алдыңғы жобалардың бөліктерін немесе жобаның барлық кезеңдерін қайталай алады. Негізгі зерттеудің (қолданбалы зерттеуден өзгеше) басты мақсаттары – адам білімінің дамуына ықпал ететін әдістер мен жүйелерді құжаттау, жаңалықтар ашу, түсіндіру және зерттеу-дамыту (ЗД) жұмыстарын жүргізу. Зерттеуге қолданылатын тәсілдер эпистемологияға байланысты, ал ол гуманитарлық және табиғи ғылымдарда әртүрлі болады. Зерттеудің түрлері көп: ғылыми, гуманитарлық, көркемдік, экономикалық, әлеуметтік, бизнес, маркетинг, тәжірибелік, өмірге қатысты, технологиялық және т.б. Зерттеу практикасын ғылыми тұрғыдан зерттеу метазерттеу деп аталады. Зерттеуші – зерттеу жүргізумен айналысатын, бұл қызметі ресми лауазымдық атаумен мойындалған адам. Әлеуметтік зерттеуші немесе әлеуметтік ғалым болу үшін, әлеуметтік ғылым саласына қатысты білімдері мол болуы керек. Сол сияқты, табиғи ғылымдар зерттеушісі болу үшін физика, химия, биология, астрономия, зоология сияқты табиғи ғылымдар салалары бойынша білімдері болуы тиіс. Кәсіби ұйымдар зерттеуші мамандығында өсуге мүмкіндік береді.
Research is "creative and systematic work undertaken to increase the stock of knowledge". It involves the collection, organization, and analysis of evidence to increase understanding of a topic, characterized by a particular attentiveness to controlling sources of bias and error. These activities are characterized by accounting and controlling for biases. A research project may be an expansion of past work in the field. To test the validity of instruments, procedures, or experiments, research may replicate elements of prior projects or the project as a whole. The primary purposes of basic research (as opposed to applied research) are documentation, discovery, interpretation, and the research and development (R&D) of methods and systems for the advancement of human knowledge. Approaches to research depend on epistemologies, which vary considerably both within and between humanities and sciences. There are several forms of research: scientific, humanities, artistic, economic, social, business, marketing, practitioner research, life, technological, etc. The scientific study of research practices is known as meta research. A researcher is a person engaged in conducting research, possibly recognized as an occupation by a formal job title. In order to be a social researcher or a social scientist, one should have enormous knowledge of subjects related to social science that they are specialized in. Similarly, in order to be a natural science researcher, the person should have knowledge of fields related to natural science (physics, chemistry, biology, astronomy, zoology and so on). Professional associations provide one pathway to mature in the research profession.
Этимология
Зерттеу сөзі орта француз тіліндегі "recherche" сөзінен туындаған, ол "іздеу" дегенді білдіреді. Бұл термин өзі көне француз тіліндегі "recerchier" сөзінен алынған, ол "re" + "cerchier" немесе "sercher" сөздерінің біріккен түрі, яғни "іздеу" деген мағынаны береді. Бұл термин алғаш рет 1577 жылы қолданылған. Джон В. Кресвелл зерттеудің тағы бір анықтамасын береді: "Зерттеу – бұл белгілі бір тақырыпты немесе мәселені түсінуді арттыру үшін ақпаратты жинау және талдау процесі". Ол үш қадамнан тұрады: сұрақ қою, сұраққа жауап беру үшін деректерді жинау және сұраққа жауап беру. Merriam-Webster онлайн сөздігі зерттеуді одан да кеңірек анықтайды, соның ішінде бұрыннан бар білімді зерттеуді де қамтиды: "ұқыпты ізденіс немесе тексеру; әсіресе фактілерді ашу және түсіндіру, жаңа фактілер негізінде қабылданған теориялар мен заңдарды қайта қарау немесе осындай жаңа немесе қайта қарастырылған теориялар мен заңдарды практикалық қолдану мақсатындағы зерттеу немесе тәжірибе". Тәжірибелік жұмыста зерттелетін нысанды тікелей немесе жанама түрде бақылау жиі кездеседі, мысалы, зертханада немесе өрісте. Сондай-ақ, тәжірибе немесе тәжірибелер жиынтығының әдістемесін, нәтижелерін және қорытындыларын көрсетеді немесе бұрынғы нәтижелердің жаңаша түсіндірмесін ұсынады. Талдамалық жұмыста әдетте жаңа (мысалы) математикалық нәтижелер немесе қолданыстағы мәселеге жаңа тәсіл дамытылады. Кейбір пәндерде мұндай тәжірибелер немесе талдаулар жүргізілмейді, онда зерттеушінің жұмысының нәтижесіне байланысты қазіргі түсініктің өзгеруі немесе қайта түсіндірілуі түпкілікті мақсат болып табылады. Зерттеудің түпнұсқалығының деңгейі ғылыми журналдарда жариялануға арналған мақалалардың маңызды критерийлерінің бірі болып табылады және әдетте тәртіп сақшыларының пікір алмасуы арқылы анықталады. Аспиранттар диссертацияның бір бөлігі ретінде түпкілікті зерттеу жүргізуге міндетті.
The word research is derived from the Middle French "recherche", which means "to go about seeking", the term itself being derived from the Old French term "recerchier," a compound word from "re " + "cerchier", or "sercher", meaning 'search'. The earliest recorded use of the term was in 1577. Another definition of research is given by John W. Creswell, who states that "research is a process of steps used to collect and analyze information to increase our understanding of a topic or issue". It consists of three steps: pose a question, collect data to answer the question, and present an answer to the question. The Merriam Webster Online Dictionary defines research more generally to also include studying already existing knowledge: "studious inquiry or examination; especially: investigation or experimentation aimed at the discovery and interpretation of facts, revision of accepted theories or laws in the light of new facts, or practical application of such new or revised theories or laws" Original research can take various forms, depending on the discipline it pertains to. In experimental work, it typically involves direct or indirect observation of the researched subject(s), e. g., in the laboratory or in the field, documents the methodology, results, and conclusions of an experiment or set of experiments, or offers a novel interpretation of previous results. In analytical work, there are typically some new (for example) mathematical results produced or a new way of approaching an existing problem. In some subjects which do not typically carry out experimentation or analysis of this kind, the originality is in the particular way existing understanding is changed or re interpreted based on the outcome of the work of the researcher. The degree of originality of the research is among the major criteria for articles to be published in academic journals and usually established by means of peer review. Graduate students are commonly required to perform original research as part of a dissertation.
Гуманитарлық ғылымдар саласындағы зерттеулер
Гуманитарлық ғылымдардағы зерттеулер герменевтика және семиотика сияқты әр түрлі әдістерді қамтиды. Гуманитарлық ғылымдардың мамандары әдетте бір сұраққа толыққанды дұрыс жауап табуға тырыспайды, оның орнына оны қоршаған мәселелер мен ерекшеліктерді зерттейді. Контекст әрқашан маңызды, ол әлеуметтік, тарихи, саяси, мәдени немесе этникалық сипатта болуы мүмкін. Гуманитарлық ғылымдардағы зерттеулердің бір мысалы – тарихи зерттеулер, олар тарихи әдіс арқылы жүзеге асырылады. Тарихшылар тақырыпты жүйелі түрде зерттеу үшін бастапқы дереккөздер мен басқа да дәлелдерді пайдаланады, содан кейін осы зерттеулердің нәтижесін өткен шақтарды баяндайтын тарихтар түрінде жазады. Басқа зерттеулердің мақсаты қоғам мен қауымдастықтардағы мінез-құлықтың пайда болуын қарастыру ғана, оның себептерін немесе ынталарын анықтауға ерекше назар бөлмейді. Мұндай зерттеулер сапалық немесе сандық болуы мүмкін және квир теориясы немесе феминистік теория сияқты түрлі тәсілдерді қолдануға болады.
Research in the humanities involves different methods such as for example hermeneutics and semiotics. Humanities scholars usually do not search for the ultimate correct answer to a question, but instead, explore the issues and details that surround it. Context is always important, and context can be social, historical, political, cultural, or ethnic. An example of research in the humanities is historical research, which is embodied in historical method. Historians use primary sources and other evidence to systematically investigate a topic, and then to write histories in the form of accounts of the past. Other studies aim to merely examine the occurrence of behaviours in societies and communities, without particularly looking for reasons or motivations to explain these. These studies may be qualitative or quantitative, and can use a variety of approaches, such as queer theory or feminist theory.
Көркемдік зерттеулер
Шығармашылық зерттеулер, сондай-ақ "практикалық негіздегі зерттеулер" деп аталатын бұл сала, шығармашылық туындылар зерттеудің өзі де, зерттеу нысаны да бола алатын жағдайларда қалыптасады. Бұл – білім мен шындықты табу жолындағы ғылыми әдістерге балама ұсынатын, пікірлердің едәуір жиынтығы. Көркемдік білім берудің академиялық сипатқа ие болуының күрделі үрдісі көркемдік зерттеулердің өнер және басқа да салалардағы негізгі зерттеу тәсілі ретінде қабылдануына алып келуде. Көркемдік зерттеудің маңызды ерекшелігі – ол классикалық ғылыми әдістерге қарама-қарсы, субъективтілікті қабылдауында. Осыған байланысты, ол сапалық зерттеулерді және интерсубъективтілікті өлшемдерді қолдану және сындық талдау құралдары ретінде пайдаланатын әлеуметтік ғылымдарға ұқсас. Стокгольмдегі Би және цирк мектебі (Dans och Cirkushögskolan, DOCH) көркемдік зерттеуді былай анықтады: "Көркемдік зерттеу – біздің көркемдік салаларымыздағы және олар үшін білім алу мақсатында зерттеу және сынау. Ол көркемдік тәжірибеге, әдістерге және сындық ойға негізделген. Ұсынылған құжаттама арқылы алынған нәтижелер тиісті контекстке қойылады". Көркемдік зерттеулер өнер арқылы білімді және түсінікті арттыруға бағытталған. Джулиан Клейн көркемдік зерттеуді – көркемдік қабылдау тәсілін қолданатын кез келген зерттеу деп қарастырады. Қазіргі заманғы көркемдік зерттеулердің негізгі мәселелерін зерттеу үшін Giaco Schiesser еңбектерін қараңыз. Суретші Хакан Топалтың пікірінше, көркемдік зерттеуде "басқа салаларға қарағанда интуиция жаңа және күтпеген өнімді мүмкіндіктерді анықтау әдісі ретінде жиі қолданылады". Көптеген жазушылар, көркем және ғылыми-танымдық кітаптардың авторлары, өздерінің шығармашылық жұмыстарын қолдау үшін зерттеулер жүргізуі қажет. Бұл фактілік, тарихи немесе аялдамалық зерттеулер болуы мүмкін. Аялдамалық зерттеулерге, мысалы, географиялық немесе процедуралық зерттеулер кіруі мүмкін. Өнерлік зерттеулер қоғамы (SAR) үшжылдық "Өнерлік зерттеулер журналы" (Journal for Artistic Research (JAR)) жариялайды. Бұл – барлық өнер салаларындағы көркемдік зерттеулер мен оның әдістемелерін анықтау, жариялау және таратуға арналған халықаралық, онлайн, ашық қолжетімді және рецензияланған журнал. Сондай-ақ, SAR "Зерттеу каталогы" (Research Catalogue (RC)) жүргізеді, ол – көркемдік зерттеулердің құжатталған дерекқоры, оған кез келген адам үлесін қоса алады. Патриция Ливи өнерге негізделген зерттеулердің (ABR) сегіз жанрын бөліп көрсетеді: баяндамалық зерттеу, көркем әдебиетке негізделген зерттеу, поэзия, музыка, би, театр, кино және бейнелеу өнері. 2016 жылы Еуропалық өнер институттары лигасы өнер докторлығына қатысты "Флоренция қағидаларын" жариялады. Флоренция қағидалары Салцбург қағидаларымен және Еуропалық университеттер қауымдастығының Салцбург ұсынымдарымен байланысты. Олар ғылыми докторлық дәрежесімен салыстырғанда өнер докторлығының ерекшеліктерін нақтылау үшін жеті назар аудару қағидасын анықтайды. Флоренция қағидалары AEC, CILECT, CUMULUS және SAR тарапынан қолданылады және олар тарапынан қолдау көрсетіледі.
Artistic research, also seen as 'practice based research', can take form when creative works are considered both the research and the object of research itself. It is the debatable body of thought which offers an alternative to purely scientific methods in research in its search for knowledge and truth. The controversial trend of artistic teaching becoming more academics oriented is leading to artistic research being accepted as the primary mode of enquiry in art as in the case of other disciplines. One of the characteristics of artistic research is that it must accept subjectivity as opposed to the classical scientific methods. As such, it is similar to the social sciences in using qualitative research and intersubjectivity as tools to apply measurement and critical analysis. Artistic research has been defined by the School of Dance and Circus (Dans och Cirkushögskolan, DOCH), Stockholm in the following manner – "Artistic research is to investigate and test with the purpose of gaining knowledge within and for our artistic disciplines. It is based on artistic practices, methods, and criticality. Through presented documentation, the insights gained shall be placed in a context." Artistic research aims to enhance knowledge and understanding with presentation of the arts. A simpler understanding by Julian Klein defines artistic research as any kind of research employing the artistic mode of perception. For a survey of the central problematics of today's artistic research, see Giaco Schiesser. According to artist Hakan Topal, in artistic research, "perhaps more so than other disciplines, intuition is utilized as a method to identify a wide range of new and unexpected productive modalities". Most writers, whether of fiction or non fiction books, also have to do research to support their creative work. This may be factual, historical, or background research. Background research could include, for example, geographical or procedural research. The Society for Artistic Research (SAR) publishes the triannual Journal for Artistic Research (JAR), an international, online, open access, and peer reviewed journal for the identification, publication, and dissemination of artistic research and its methodologies, from all arts disciplines and it runs the Research Catalogue (RC), a searchable, documentary database of artistic research, to which anyone can contribute. Patricia Leavy addresses eight arts based research (ABR) genres: narrative inquiry, fiction based research, poetry, music, dance, theatre, film, and visual art. In 2016, the European League of Institutes of the Arts launched The Florence Principles' on the Doctorate in the Arts. The Florence Principles relating to the Salzburg Principles and the Salzburg Recommendations of the European University Association name seven points of attention to specify the Doctorate / PhD in the Arts compared to a scientific doctorate / PhD. The Florence Principles have been endorsed and are supported also by AEC, CILECT, CUMULUS and SAR.
Метазерттеу
Метазерттеу – зерттеу әдістерін пайдалану арқылы зерттеуді зерттеу. "Зерттеу туралы зерттеу" деп те аталады, оның мақсаты – барлық салалардағы зерттеулердегі ысырапты азайту және сапаны арттыру. Метазерттеу, іс жүзінде, баяулықты, әдістемелік қателерді және басқа да кемшіліктерді анықтаумен айналысады. Метазерттеудің нәтижелерінің бірі – көптеген салаларда зерттеулерді қайта жаңғыртудың төмен деңгейі. Зерттеулерді қайта жасаудың осы кең таралған қиындығы "қайталау дағдарысы" деп аталады.
Meta research is the study of research through the use of research methods. Also known as "research on research", it aims to reduce waste and increase the quality of research in all fields. Meta research concerns itself with the detection of bias, methodological flaws, and other errors and inefficiencies. Among the finding of meta research is a low rates of reproducibility across a large number of fields. This widespread difficulty in reproducing research has been termed the "replication crisis."
Зерттеу әдістері
Көптеген салаларда батыстық зерттеу жүргізу әдістері басым. Зерттеушілерге көбінесе деректерді жинау және зерттеудің батыстық әдістері оқытылады. Жергілікті халықтардың зерттеушілер ретіндегі қатысуының артуы мәдени сезімталдыққа негізделген деректерді жинау әдістеріндегі ғылыми кемшіліктерге назар аударуды күшейтті. Батыстық деректерді жинау әдістері Батыс емес қоғамдарды зерттеу үшін ең дәл немесе тиімді болмауы мүмкін. Мысалы, "Hua Oranga" маори халқының психологиялық бағалау өлшемі ретінде жасалған және маори халқы үшін маңызды психикалық денсаулықтың өлшемдеріне негізделген – "taha wairua (рухани өлшем), taha hinengaro (ақыл өлшем), taha tinana (дене өлшем) және taha whanau (отбасылық өлшем)".
In many disciplines, Western methods of conducting research are predominant. Researchers are overwhelmingly taught Western methods of data collection and study. The increasing participation of indigenous peoples as researchers has brought increased attention to the scientific lacuna in culturally sensitive methods of data collection. Western methods of data collection may not be the most accurate or relevant for research on non Western societies. For example, "Hua Oranga" was created as a criterion for psychological evaluation in Māori populations, and is based on dimensions of mental health important to the Māori people – "taha wairua (the spiritual dimension), taha hinengaro (the mental dimension), taha tinana (the physical dimension), and taha whanau (the family dimension)".
Бәсекелестік
Зерттеулер көбінесе таңдалған тілдерге (лингвизм) және зерттеу жүргізілетін географиялық орындарға қатысты баяулық танытады. Шет елдегі ғалымдар зерттеулер мен академиялық жарияланымдарда мұқияттықтан шеттеу және лингвизмге байланысты қиындықтарға тап болады. Басым көпшілік академиялық журналдар ағылшын тілінде жазылғандықтан, көптілді шет ел ғалымдары өз еңбектерін батыс елдері басымдық ететін элиталық журналдарға қабылдау үшін аударуға мәжбүр. Көптілді ғалымдардың туған тілдерінен туындаған ерекше стильдері айырмашылық емес, біліксіздік деп қабылдануы мүмкін. Салыстырмалы саясатта Батыс елдері бір елді зерттеулерде басымдықпен көрсетіледі, олардың ішінде Батыс Еуропа, Канада, Австралия және Жаңа Зеландияға ерекше назар беріледі. 2000 жылдан бері Латын Америкасы елдері жеке елдерді зерттеуде көбірек танымал болды. Ал Океания және Кариб бассейні елдеріне жасалған зерттеулер өте сирек. Географиялық баяулық үлгілері лингвизммен де байланысты: ресми тілдері француз немесе араб тілдері болып табылатын елдер, басқа ресми тілдері бар елдерге қарағанда, бір елді зерттеулердің назарында сирек болады. Африка елдерінің ішінде ағылшын тіліндегі елдер басқа елдерге қарағанда көбірек ұсынылған. Тар ауқымды зерттеулер жалпылаудың жетіспеуіне әкелуі мүмкін, яғни нәтижелер басқа халықтар немесе аймақтарға қолданылмайтын болуы мүмкін. Салыстырмалы саясатта бұл бірнеше елден алынған деректерді пайдаланатын зерттеу жобасының орнына, бір елдік зерттеуді пайдаланудың салдары болуы мүмкін. Жалпылау мәселесіне қарамастан, 2000-шы жылдардың соңынан бері бір ел бойынша зерттеулердің саны артты.
Research is often biased in the languages that are preferred (linguicism) and the geographic locations where research occurs. Periphery scholars face the challenges of exclusion and linguicism in research and academic publication. As the great majority of mainstream academic journals are written in English, multilingual periphery scholars often must translate their work to be accepted to elite Western dominated journals. Multilingual scholars' influences from their native communicative styles can be assumed to be incompetence instead of difference. For comparative politics, Western countries are over represented in single country studies, with heavy emphasis on Western Europe, Canada, Australia, and New Zealand. Since 2000, Latin American countries have become more popular in single country studies. In contrast, countries in Oceania and the Caribbean are the focus of very few studies. Patterns of geographic bias also show a relationship with linguicism: countries whose official languages are French or Arabic are far less likely to be the focus of single country studies than countries with different official languages. Within Africa, English speaking countries are more represented than other countries. Studies with a narrow scope can result in a lack of generalizability, meaning that the results may not be applicable to other populations or regions. In comparative politics, this can result from using a single country study, rather than a study design that uses data from multiple countries. Despite the issue of generalizability, single country studies have risen in prevalence since the late 2000s.
Баспа ісі
Академиялық басылым – академиялық ғалымдардың жұмысын сараптап, оны кең аудиторияға қолжетімді етуге қажетті жүйе. Бұл жүйе саласына қарай әртүрлі болып келеді және үнемі, тіпті көбінесе баяу өзгеріп отырады. Көптеген академиялық еңбектер журнал мақалалары немесе кітап түрінде жарияланады. Сонымен қатар, көптеген зерттеулер диссертация немесе дипломдық жұмыс түрінде де кездеседі. Мұндай зерттеулерді диссертациялар мен дипломдық жұмыстарға арналған деректер базаларында табуға болады. Басылым ісінде STM publishing – ғылым, технология және медицина салаларындағы академиялық басылымдарды білдіретін аббревиатура. Көптеген орнықты академиялық салалардың өз ғылыми журналдары мен басқа да жарияланымдары бар, бірақ көптеген академиялық журналдар салааралық сипатқа ие және бірнеше түрлі сала мен кіші салалардан жұмыстар жариялайды. Білімге немесе зерттеуге үлес ретінде қабылданатын басылымдардың түрлері салалар бойынша, баспа түрінен электрондық форматқа дейін кең ауқымды. Бір зерттеу нәтижесіне сәйкес, зерттеушілер жиі қайталанбаған нәтижелерге тым көп мән бермеуі керек. Сондай-ақ, дәлелсіз нәтижелерді жариялаудың алдын алу үшін барлық жарияланған зерттеулердің әдістемесінің дұрыстығы мен сенімділігін бағалау үшін белгілі бір шаралар қолданылуы тиіс деп ұсынылған. Электрондық ортада бизнес-модельдер өзгеше. 1990 жылдардың басынан бері электрондық ресурстарға, әсіресе журналдарға лицензия беру кең таралған. Қазіргі уақытта, әсіресе ғылыми журналдарға қатысты, ашық қолжетімділік басым бағыт. Ашық қолжетімділіктің екі негізгі түрі бар: ашық қолжетімді басылым, онда мақалалар немесе журналдың толық нөмірі жарияланған сәттен бастап тегін қолжетімді болады, және авторлық өзіндік жариялау, онда автор өзінің жұмысының көшірмесін интернетте тегін қолжетімді етеді.
Academic publishing is a system that is necessary for academic scholars to peer review the work and make it available for a wider audience. The system varies widely by field and is also always changing, if often slowly. Most academic work is published in journal article or book form. There is also a large body of research that exists in either a thesis or dissertation form. These forms of research can be found in databases explicitly for theses and dissertations. In publishing, STM publishing is an abbreviation for academic publications in science, technology, and medicine. Most established academic fields have their own scientific journals and other outlets for publication, though many academic journals are somewhat interdisciplinary, and publish work from several distinct fields or subfields. The kinds of publications that are accepted as contributions of knowledge or research vary greatly between fields, from the print to the electronic format. A study suggests that researchers should not give great consideration to findings that are not replicated frequently. It has also been suggested that all published studies should be subjected to some measure for assessing the validity or reliability of its procedures to prevent the publication of unproven findings. Business models are different in the electronic environment. Since about the early 1990s, licensing of electronic resources, particularly journals, has been very common. Presently, a major trend, particularly with respect to scholarly journals, is open access. There are two main forms of open access: open access publishing, in which the articles or the whole journal is freely available from the time of publication, and self archiving, where the author makes a copy of their own work freely available on the web.