Кіріспе

Солтүстік-Батыс Тибет географиялық биік жерлері Чантанг (басқаша Чантанг немесе Кантанг деп те жазылады) - бұл Батыс және Солтүстік Тибеттегі биік биіктіктегі Тибет алқабының бөлігі, ол Синьцзянның оңтүстік шеттеріне, сондай-ақ Үндістанның оңтүстік-шығыс Ладахқа дейін созылып жатыр. Шығыс Ладахтан бастап Чантанг Тибетке дейін, қазіргі Циньхайға дейін созылады. Чантанг - бұл қыпшақ тибет халқының мекені. Тибет Чантангіндегі ең үлкен екі елді мекен - Рутог ауданының орталығы - Рутог қаласы және Шуанху ауданының орталығы - Домар кенті.

Климат

Жаздың жылы, бірақ қысқа болуы және жыл бойы кез келген уақытта найзағайлар, көбінесе бұрқасын болуы мүмкін. Қыс суық және Арктикаға ұқсас, кеңдікке қарамастан, биіктіктен жоғары.

Тарих

Чантангты бір кездері Чжанжунг деп аталатын мәдениет биледі, ол кейіннен Тибет мәдениетімен бірікті.

Адамдар

Чантанг халқы көшпелі малшылар. Олар "Changpa" деп аталады, бұл "солтүстік" немесе "Drokpa" тибет тілінде "номадтар". 1989 жылы Чантангта жарты миллион көшпелі өмір сүрді. Басқа көшпелі топтардан айырмашылығы, Чанпалар қоныстанған шаруалардың қысымына ұшырамайды, өйткені олар мекендейтін жердің басым бөлігі егіншілікке қолайсыз. Жыл сайын олар бір лагерьде тұрады, көбінесе қоралар мен шатырларды қорғайтын тас қабырғалары бар лагерьлерде. Бай көшпелілер жыл бойы қоныстанып, үйлерін сақтап, өмір сүреді. Жайылымдарды ауыстырудан басқа, Чанпаның артықшылық пен тапшылық кезеңдерін теңестіру үшін көптеген басқа да әдістері бар. Сүтті өнімдер жаз айларында, малдың сүт мөлшері жоғары болған кезде, тез бұзылатын түрлерге (май мен ірімшік сияқты) айналады. Мал қыстың басында, жазғы уақытта тоюдан кейін және ауа райы сақтау үшін қолайлы болған кезде сойылады. Сауда-саттық Чанпа үшін маңызды рөл атқарды, өйткені олар тұтынушы тауарлардың бәрін өндіре алмайды. Тұз, ет, тірі жануарлар, жүн және өңделмеген кашемир дән, ыдыс-аяқ, басқа да металл бұйымдар, сондай-ақ заманауи тауарлар үшін сатылады.

Тибеттің Чантанг

Тибет Чантангтың көп бөлігі қазір қорғалған табиғи қорықтар болып табылады, олар әлемдегі екінші ірі табиғи қорық - Чан Танг табиғи қорығынан және Испаниямен тең аумақты қамтитын, өзара байланысты табиғи қорықтардан тұратын төрт жаңа кішігірім қорықтан тұрады. Қорғаулар құрылғаннан бері жойылып бара жатқан түрлердің саны көбейді. Қорғалған аумақтар Қытайдың Тибет автономиялық аймағы, Синьцзян және Цинхай аймақтарына таралған. Нагкуу префектурасында орналасқан Тибет Чантанг тауының орташа биіктігі 5000 метрге жетеді. Нагку атты фестиваль - бұл ең маңызды фестиваль.

Ладаххи Чантанг

Чантангтың кішкентай бөлігі ғана Үндістанның Ладакх шекарасынан өтеді. Алайда, бұл Ладдактан Лхасаға саяхаттаушылар үшін тарихи маңызды бағыт болып табылады және қазір Үндістанның бөлігі болуына байланысты көптеген ерекшеліктері бар. Ладакхтың қалған бөлігіндей, Чантанг та ХХ ғасырдың соңынан бастап көптеген әлеуметтік-экономикалық дамуды бастан кешірді. Ладах - Үндістанның халықаралық туристік туристік бағытқа ең көп тартылған аймақтарының бірі. Ғасырлар бойы қалыптасқан мәдени және әлеуметтік құрылымдар қазіргі кезде тұтынушылық және заманауи өмір салтының әсерінен тез өзгеріп жатыр. Бұл аймақ тұрғындарының көңілінен шығып, үміт күтуде. Бұл аймақтағы тағы бір маңызды ықпал - бұл Тибет үкіметі елден қуылған кездегі тибеттердің қоныстануы. Бұл елді мекен алғаш рет 1963 жылы 3000-ға жуық тұрғындармен құрылған, бірақ бүгінде 7000-нан астам қоныстанушы бар. Ладак елді мекені әкімшілік мақсаттар үшін Сонамлинг және Чантанг деп екіге бөлінеді. Чантангтың жабайы табиғат қорымы - бұл жануарлар мен өсімдіктердің көптеген сирек кездесетін түрлерінің мекені. Бұл ғибадатхана Ладахтың Лех ауданында орналасқан. Чантангтың жабайы табиғат қорығы үш үлкен және әлемге әйгілі көлмен қоршалған: Цоморири, Цокар көлі және Пангонг Цо. Цоморири - Ладакхтың оңтүстік-шығысындағы таудағы үлкен көлдердің бірі. Карзок ауылы теңіз деңгейінен жоғары, осы көлдің солтүстік-батыс жағалауында орналасқан және әлемдегі ең биік жыл бойы мекендейтін ауыл деп аталады. Цокар көлі Рупшу аңғарында орналасқан және Ладахтың атақты тұзды көлі болып табылады. Чантангтың жабайы табиғат қорығында табиғи шөптесін алқаптар бар, ал бұл аймақтың биік жайылымдарында 200-ден астам жабайы өсімдіктер өседі, олардың көпшілігі жануарлар жей алады.

Ауылдық жерлер

Чантанг ауылдары көптеген тибет көшпелілері, негізінен батыс Тибеттен, Ладакхтың көршілес жерлеріне қашып барып, қоныстанған кезде құрылды. Чантанг аймағында 3500-ден астам тибетті босқындар тұрады, олар негізінен мал шаруашылығына байланысты, ал ауыл шаруашылығы олардың екінші деңгейлі кәсібі болып табылады. Бұл көшпелілер 1977 жылы Дхарамсаладағы Орталық Тибет әкімшілігімен Үндістан Үкіметі мен штаттық үкімет көмегімен тоғыз түрлі жерде: Нёма, Кагшунг, Гойул, Ханли, Сумдхо, Самед, Карнаг, Чушул және Чурмурда тибеттік босқындар қоныстарына ұйымдастырылды. Бұл елді мекендер биік алапқа таралған, орташа биіктігі - 0,7 °C. Аймақтағы температура қыста - 0,7 °C-тан, ал жазда - 0,8 °C-тан жоғары. Чантанның үлкен аумақтары жартылай құрғақ, бүкіл аймақта өсімдіктер өте аз өседі. Ауыл шаруашылығы жерлері мен жайылымдар өзен жағалауындағы шектеулі аумақтармен шектеледі (Yatoo және басқалар, 2014). Қаңтар, қаңтар және ақпан айларында қардың орташа мөлшері әдеттегіден аз. 2012 жылдың наурыз айында болғандай, ерекше және артық қар жаууы көшпелілердің малына өлім әкелуі мүмкін. Кейде ешкілер мен қойлар 15 күнге дейін шөптейтін жайылымға кіре алмайды. Бұл жылдағы көшпелілер үшін ең маңызды кезең болып табылады (Yatoo және басқалар, 2014). Ладакхтағы білім беруді тибет балаларына білім беретін коммерциялық емес мекемелердің бірі - SOS Tibetan Children Village толық қамқорлайды. Мұнда балабақшадан 10-сыныпқа дейінгі балаларға арналған мектеп бар. Оқушылардың көпшілігі күндізгі мектепке барады, бірақ өте кедей және көшпелі лагерьлерден келген студенттер үшін интернаттар да бар. Барлық балалардың мектепке бару мүмкіндігі бар, жалпы білім деңгейі де жақсы. Елді мекендерде бір заманауи аллопатиялық аурухана және бір тибет медициналық және Астро клиникасы бар. Сондай-ақ, құстар қорымы бар.

Чантанг жануарлар қорығы

Чантанг жабайы табиғат қоры (немесе Чантанг суық шөл жабайы табиғат қоры) - Ладдакхтың Лех ауданындағы Чантанг платосының Ладахы қосымшасында орналасқан жоғары биіктіктегі жабайы табиғат қоры. Бұл Үндістандағы кианг немесе тибет жабайы есегі, сондай-ақ сирек кездесетін қара мойынды кранның халқы бар бірнеше жерлердің бірі ретінде маңызды. Чантанг суық шөлінің жабайы табиғат қорығы - табиғаттың әсемдігі - Индукуш Гималайдың бөлігі. Қасиетті жердің биіктігі - 15 м, ал топографиясы терең шатқалдар мен кең платолардан тұрады. Чантангтың суық шөлінің қорығында 11 көл мен 10 батпақ бар. Бұл жабайы табиғат қорығының суық шөл жері аз, бірақ шеткі жағдай кейбір ерекшеліктері бар түрлерді пайда етті. Кейбіреулер дәрілік қасиеті бар деп санайтын жеті сирек кездесетін және жойылып бара жатқан өсімдікті осы жерде К. П. Олардың үшеуі қауіпті, ал біреуі жойылып бара жатқан түр ретінде IUCN Қызыл тізімінде (Arnebia euchroma, Geranium sibiricum, Lancea tibetica, Lloydia serotina және Ephedra gerardiana) саналады.

Басқа географиялық ерекшеліктер

Ладахтағы Цо Морири көлі өзінің көлемі бойынша әлемдегі ең биік көлдердің қатарына жатады. Цо Морири көлінің аумағы - 15 км2, ең терең жері - 5 км2, биіктігі - 5 км2 2002 жылдың қараша айында Ramsar аймағы болып бекітілді. Пангонг-Цо Ладакх пен Тибеттің Рутог округіне жататын, шамамен 6 км биіктікте орналасқан. Ладакхтың суы тұзды, Тибеттің суы тұзды емес. Қыста су мұздай қатып қалады. Пашмина ешкісі өте жақсы кашемир жүнінен танымал. Пасмина парсы тілінде "жүннен жасалған" дегенді білдіреді, ал кашмир тілінде "жұмсақ алтын" деп аударылады. Бұл ешкі тұқымы Чантанг алқабында мекендейді және сол жерден өз атын алады. Пашмина шаль Кашмир мен Непалда қолмен тоқылған.