Кіріспе

Америка археологы Ричард Уэзерилл (1858-1910), Колорадоның шаруалар отбасының мүшесі, ежелгі Пуэбло халқымен байланысты жерлерді ашқан, зерттеген және қазба жұмыстарын жүргізген әуесқой археолог. Ол Колорадодағы Меса-Вердедегі Клиф-Паласты қайта ашумен және осы ежелгі халықтардың атауы ретінде Анасази, Навахо деген ескі жауларды таңдау үшін жауапты болды. Сондай-ақ, ол қазіргі уақытта Аризонаның солтүстік-шығысындағы Навахо ұлттық ескерткішінде орналасқан Киет-Сил қираған жерін және Нью-Мексикодағы Чако каньонындағы Пуэбло-Бонитоны қазып тапты. Уэзерилл АҚШ-тың оңтүстік-батыс бөлігіндегі қираған үйінділер мен артефактілерге қызығатын. Археолог бәсекелестері оны "құмыра аулаушы" деп сынға алды, бірақ ол тапқан көптеген артефактілер белгілі музейлерге сатылды немесе сыйға берілді, ал оның жұмысы көбінесе музейлер қаржыландырады немесе бақылайды. 1910 жылы оны навахолар Чако каньонында құпия жағдайда өлтірді. Уэтериллдің жұмысы Меса-Вердеді Ұлттық парк және Чако каньонын Ұлттық ескерткіш ретінде белгілеуде маңызды болды.

Жас шағы мен отбасы

Ричард Уэзерилл 1858 жылы 12 маусымда Пенсильвания штатының Честер қаласында квакер ата-анасы Бенджамин Кит (Б. К.) Уэзерилл мен Марион Томпкинстің бес ұлы мен екі қызының ең үлкені болып дүниеге келді. Ричард бір жаста болғанда, оның отбасы Форт-Левенвортқа (Канзас штаты) көшіп келді. 1876 жылы отбасы Джоплинге (Миссури штаты) және үш жылдан кейін Рикоға (Колорадо штаты) көшіп барды. 1880 жылы отбасы Колорадодағы Манкос өзенінің аңғарына қоныстанды. 1882 жылы отбасы Манкос қаласынан оңтүстікке қарай, үй шаруашылығындағы жерлерге Аламо ранчосын құрды. 1895 жылы отбасы ипотекаға салынған жерді иеленді. Ричард Уэзерилл Мариетта Палмермен 1896 жылы 12 желтоқсанда Калифорнияның Сакраменто қаласында тұрмысқа шықты. Олардың бес баласы болды: Ричард, Элизабет, Роберт, Марион және Рут.

Меса-Верде

Уэзериллдер фермасының оңтүстігіндегі Манкос өзенінің бойында мал жаяды. Қаңтардың ежелгі қираған жерлері саяхатшыларға танымал болды, ал Ветэрлл ағайындылары қираған жерлер мен артефакттерді ынталы іздеді. Акувиц есімді уте индейі Ричард Ветриллге Клиф каньонындағы үлкен қираған жер туралы айтып берді. 1888 жылы 18 желтоқсанда Уэзерилл мен оның қайын інісі Чарли Мейсон алғаш рет таудың басына қарай Клифф Паласын көрді. Уэзериллдің атын алған Клифф Пэлас - АҚШ-тағы ең үлкен жарлы үй. Ол 700 жыл бойы, ата-бабалары Пуэблондар тастап кеткеннен бері, еш кедергісіз сақталған. Ричард Уэзерилл әкесі Б. К. Уэзериллмен, ағалары Ал, Джон және Вин, туыстары мен көршілерімен бірге Клиф-Паласты барлап, қазба жұмыстарын жүргізді, каталогқа түсірді, суретке түсірді және артефактілерді жинады. Уэзерллдер өздерінің кейбір табылған жерлерін Колорадоның тарихи қоғамына сатты. Б. К. Уэзерилл Смитсондар институтына артефактілер жинағын ұсынды, бірақ оларды сатып алуға қаражат жоқ еді. Уэзериллдің табысы туралы хабар тез тарады. Уэзериллдермен бірге жартастағы үйлерді зерттеу үшін қалған адамдардың арасында альпинист, фотограф және жазушы Фредерик Х. Чапин болды. Ол 1889 және 1890 жылдары аймаққа барған. Ол 1890 жылы жазған мақаласында және 1892 жылы жазған "Аскалы жерлер тұрғындарының елі" атты кітабында пейзаж мен қираған жерлерді суреттеген. Уэзерллз де 1891 жылы полярлық зерттеуші Адольф Эрик Норденшельдтің ұлы швед Густаф Норденшельдті қабылдады. Норденсхолд Ветэрллдер бастаған қазба жұмыстарын жалғастырды. 1893 жылы Норденшельд өзінің зерттеулері туралы "Клиф тұрғындары" атты суретті және ғылыми есебі жариялады. Норденсхолд өзінің артефакттарын туған еліне жіберді, бұл оған және Уэзерллдерге қарсы қарсылық пен сот ісін қоздырды. Бұл ашу-ызаның салдарынан 1906 жылы АҚШ-тың антиквариаттар туралы заңын қабылдап, лицензиясыз антиквариаттарды экспорттауға тыйым салды және Меса-Вердеді Ұлттық парк ретінде белгіледі. Норденсхолд Ветэриллге сол кездегі археологиялық техниканы үйретті (бұл негізінен қашу үшін емес, қашаумен қазу және табылған заттарға қатысты көп жазбалар жасау). Ол Ветэрллді "көп оқыған" ковбой деп атады. 1905 жылы Ричард, оның інісі Вин және әйелі Мариетта өздерімен бірге 16 навахоны алып, Сент-Луис әлем көрмесінде көрме өткізді. 1907 жылы Ричард өзінің талап етуінен бас тартты. Көп жағдайда бай немесе өркендеген адам ретінде сипатталған, Уэзериллдің өлім кезіндегі жалғыз мүлкі бес мың доллар тұратын ранчолық мүлік болды. Оған навахолар, испаниялықтар мен англолар он бір мың доллардан астам қарыздар болды. Уэзериллге қарыз ақшаның аз бөлігін оның жесірі жинады, ол қарапайым жағдайда өмір сүрді, 1954 жылы Альбукеркиде қайтыс болды. Уэзерилл мен оның әйелі Мариетта Пуэбло-Бонитоның батысындағы шағын зиратта бірнеше навахолармен бірге жерленген. Зират Бонитодан батысқа қарай жүз метрден астам жерде, ағаш қоршаудың артында орналасқан. 1954 жылы Ричард Ветэриллдің мұрагерлері Нью-Мексико университетінің мұралық бұйымдарының үлкен жинағын сыйға тартты.