Кіріспе
Аризона штатының Апачи округіндегі халық саны саналып белгіленген елді мекен (CDP) – Ганадо. Ганадо – Навахо ұлтының бір бөлігі және АҚШ-тың Аризона штатындағы Апачи окруғына жататын халық саны саналып белгіленген жер. 2010 жылғы халық санағы бойынша халқы 1210 адамды құрайды. Ганадо Үнді істері бюросының Форт-Дефайанс бөлімшесінің құрамына кіреді; сондай-ақ, Навахо ұлты кеңесінде Джеддито, Корнфилдс, Ганадо, Кинличи және Стимбот ауылдық округтарын қамтитын аймақтың өкілі болып табылады. Ганадодағы Хаббелл сауда бекеті ұлттық тарихи ескерткіші 19 ғасырдағы сауда бекеттерінің үлгісі ретінде сақталған.
Ganado is a chapter of the Navajo Nation and census designated place (CDP) in Apache County, Arizona, United States. The population was 1,210 at the 2010 census. Ganado is part of the Fort Defiance Agency, of the Bureau of Indian Affairs; and is the delegate seat for the district that encompasses the Jeddito, Cornfields, Ganado, Kinlichee, and Steamboat communities at the Navajo Nation Council. The Hubbell Trading Post National Historic Site in Ganado is maintained as an example of a 19th century trading post.
География
Ганадо (35.702571, −109.553234) координаталарында орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, CDP-нің жалпы ауданы толығымен құрлықтан тұрады.
Ежелгі адамдар мен аңыздар
Бұл аймақтағы ең алғашқы халықтар төрт бұрышты аймақта ірі жануарларды аулауға шыққан көшпелі аңшылар болған деп есептеледі. Тұрғындардың келесі толқыны ұқсас көшпелі өмір салтымен кішігірім аңшы-жинақшылар қауымдастықтары болған деп саналады. Кіші Колорадо өзенінің бассейнінде шаруашылықтың алғашқы түрлері пайда болған деген болжам бар. Ганадо аймағының (көбірек Ганадо, Кинличе, Бернсайд және жүгері егістік алқаптарын қамтиды) алғашқы тұрақты тұрғындары "Себетшілер" аталатын ата-баба Пуэбло халқы болды. Олардың үйлерінің қираған қалдықтары Кіші Колорадо өзенінің бассейнінде және Колорадо үстіртінде, Ганадоны қоршап тұрған қызыл сазды төбелер арасында, сондай-ақ батысқа қарай жарларда шашырап жатыр. Бірінші мыңжылдықта егістік саласында маңызды жетістіктерге қол жеткізілді. Ганадодағы ең ірі Пуэбло руины – Wide Reeds Ruin, ол қазіргі Ганадо-Ваш көпірінің жанындағы су тасқыны алабында орналасқан және шамамен 1276 жылы салынған деп есептеледі. Ата-баба Пуэбло халқы қалдырған тарихи мұраны зерттеу нәтижесінде Колорадо үстірті аймағындағы ауылдардың, қоймалардың және бекінілген құрылымдардың кең желісі анықталды. Солтүстіктегі Меса-Вердеден бастап, шығыстағы Чако каньонына, батыстағы Кит-Сел (Китсиил), Бетатакин (Битатакин) және Вупаткиге дейін сауда жолдары Ганадо аймағы арқылы Мексикаға дейін созылған. Аймақтан табылған керамика сынықтары жергілікті және Ганадоға әкелінген әртүрлі дизайн мен қолданысқа ие болған. Осы дәуірдегі ең ірі халық орталығы Ганадоның солтүстігіндегі Каньон де Челлиде орналасқан. 1276 және 1299 жылдар аралығында археологтар "үлкен құрғақшылық" кезеңін тіркеді, бұл (басқа да себептермен қатар) Пуэбло мәдениетінің және Ганадо аймағындағы халықтың ықпалының аяқталуына себеп болды.
The first permanent residents of the Ganado region (comprising greater Ganado, Kinlichee, Burnside, and Cornfields) were the "Basketmaker" Ancestral Puebloan. The ruins of their homesteads are scattered throughout the Little Colorado River basin and Colorado Plateau, among the red clay hills surrounding Ganado, and on the escarpment to the west. Significant agricultural advancement was seen in the first millennium. The largest Puebloan ruin at Ganado is Wide Reeds Ruin, along the floodplain near the present day Ganado Wash bridge; and it is believed to have been constructed around 1276. Modern understanding of the historical record left behind by the Ancestral Puebloans exhibits a massive network of villages, storehouses, and fortified structures throughout the Colorado Plateau region. Stretching from Mesa Verde in the north, to Chaco Canyon in the east, to Keet Seel (Kitsʼiil) and Betatakin (Bitátʼahkin) and Wupatki in the west, trading routes can be traced through the Ganado region to as far south as Mexico. Pottery fragments found through the area show a wide array of design and utility, both local and foreign to Ganado. The largest population center in this era near Ganado, is to the north at Canyon de Chelly. Between 1276 and 1299, archaeologists have recorded a period of "great drought," leading (among other causes) to the eventual end of influence of Puebloan culture and peoples on the Ganado region.
Апачилер мен навахолар
Қазіргі Ганадо қауымының ата-бабалары Ганадо аймағына қашан келгені белгісіз, бірақ кейбіреулер 1400 жылдан кейін деп есептейді. Тарихи жазбалар көрсеткендей, алғашқы навахолар аңшы-жинақшылар болған, ал аймақтың жағдайларына байланысты олар егіншілік және мал шаруашылығының орталығына айналды. Көршілес Пуэбло халықтарынан алынған эволюциялық құрғақ егістік техникаларын пайдалана отырып, алғашқы Ганадо қауымының негізгі егістері бұршақ, жүгері және қабақтан тұрды. Ертедегі Ганадо навахолары, бүгінгідей, Дине бизад (әдеби мағынасында "Халық тілі") деп аталатын На-дене оңтүстік атабаска тілдерінде сөйлеген. Археологиялық мәліметтер бұл халықтардың шамамен 15 ғасырда қазіргі Төрт бұрыш және Колорадо үстірті аймақтарына келгенін көрсетеді. Навахо тілі осы бастапқы диалекттің мәдени және тілдік ерекшеліктерін сақтайды және Батыс Апачи тілімен белгілі бір деңгейде түсіністікке ие. Испан конкистадорлары Оңтүстік-Батыс Аризона-Жаңа Мексика аймағына келгенде, олар осы халықтармен кездесіп, кейіннен оларды Апачи де Набахо деп атады. Апачи халықтарының алыс туыстары болғанымен, бұл Набахо апачилері тұқымдық және аймаққа жеткен жолдары жағынан басқа Апачи тайпаларынан ерекшеленді.
Жаңа Испания
Ганадоның көне сауда жолдары мен пуэблолардың тоғысқан жерінде орналасқандығының нәтижесінде, Франсиско Васкес де Коронадоның экспедициясы 1540–1542 жылдары батысқа қарайғы танымал Хопи ауылдарына жол тартқанда Ганадо аймағынан өтті. "1540 жылғы испандық Entrada (Коронадо экспедициясының бір бөлігі) бастап, испан отарлау және кейінгі дереккөздердегі мәліметтерге сәйкес, Wide Ruins аймағынан Зуни және Аватобиге дейінгі жергілікті жолдар тіркелген. Хопи ауылдарының құрылысы халыққа ыңғайлы болғандықтан, олар халқы тығыз қоныстанған орталықтар еді. Испан саудасы 1680 жылғы Попе көтерілісіне дейін Ла Вилла Реал де ла Санта Фе де Сан-Франциско де Асистен Хопи миссиясына дейін жалғасты. 1700 жылдың көктемінде Әулие Хуан Гарайкоеча миссияның қалдықтарын тұрғындардың өтінішімен аралады, ал сол жылдың соңында қалған миссия жақында жойылды. 1778 жылдан 1780 жылға дейін еуропалық және тайпа тарихшылары алғаш рет тіркелген құрғақшылықты бастан өткерді, бұл аймақтық халық үшін ауыр салдарға әкелді. Испанияның Ганадоны қамтитын аймақтан шығуы 1800 жылдардағы американдық шапқыншылыққа дейін жалғасты. Навахо және Хопи ауызша дәстүрлерінде кейбір адамдар қалай құтқарылып, жақын және алыс ауылдардағы Навахоларға қосылғаны айтылады, бұл Табако Тачи'ни кланының пайда болуына себеп болды (Клинтон 1990, Брюгге 1985, 1994; Курландер 1971).
Хаббелл сауда бекеті
Ганадо аймағындағы алғашқы американдық қоныстар қазіргі Ганадо көлінің жанында орналасқан және 1871 жылы Чарльз Крэриге тиесілі сауда бекеті ретінде құрылған. Ұзақ өтпей, «Қарлығаш» Уильям Б. Леонард басқарған екінші бекет ашылды. Бұл сауда бекеттері Форт-Дефайанс үнді резервациясы құрылғаннан кейін Навахо халқына көмек көрсету мақсатымен, жергілікті жерде қол жетімсіз тауарларды ұсыну үшін құрылды. Қоныстың алғашқы аты, мүмкін, Пуэбло Колорадо болған, себебі Дон Лоренцо Хаббелл (1853–1930) 1876 жылы осы аймаққа көшіп келді. Екі жылдан кейін ол 1874 жылы салынған Уильям Леонардтан әйгілі үйі, сауда бекеті және қосалқы ғимараттарды сатып алды. Аңыз бойынша, Хаббелл аймаққа келгендерді Колорадо штатындағы Пуэбломен шатастырмау үшін, 1868 жылғы Навахо бейбіт келісімінің он екінші қол қоюшысы Ганадо Мучоның құрметіне елді мекеннің атын Ганадо деп өзгертті. Әкесі ағылшын, анасы испандық болған Хаббелл Нью-Мексикодағы Пахарито-Месада өсті. Ганадоға көшіп келгенде оның жасы жиырма үш еді. Ол Лина Рубиге үйленді, олардың екі ұлы (Роман және Лоренцо кіші) және екі қызы (Адель және Барбара) болды. Отбасы қазіргі әдобе ғимаратқа қосымша бөлмелер салды, ол әйгілі Хаббелл үйіне айналды, онда Теодор Рузвельт сияқты қонақтар болды. Хаббелл бағында Вирджиниялық жүзім, газон, сондай-ақ жергілікті жабайы және сары раушан гүлдері, сирень және юкка өсті. Хаббелл 1930 жылы қайтыс болды, ал кіші ұлы Роман Хаббелл басқару міндеттерін өз мойнына алды. Роман мен оның әйелі Дороти 1930 жылдардың басында ескі Хаббеллге арналған ескерткіш ретінде тас Хоганды (шағын үйді) салды. Романның 1957 жылы қайтыс болуынан кейін Дороти 1967 жылға дейін, Ұлттық саябақтар қызметі үйді сатып алғанға дейін оны басқарды. Хаббелл, оның әйелі, үш баласы, келіні және немересі сауда бекетінің солтүстік-батысындағы конус тәрізді төбеде жерленген. Ганадо Мучоның ұлы Көп Жылқы да осы Хаббелл отбасы зиратына жерленген. Хаббелл Ганадо тоқыма нарығын және жергілікті Навахо тоқу үйлерін дамытуға үлкен үлес қосты. Басқа сауда орындарына Ганадо Трейдинг және Шиллингбург (кейін Round Top) кірді. 1901 жылы Пресвитериан шіркеуі Ганадода миссионерлік станция, мектеп және аурухана ашты. Көп жағдайда балалар өз отбасыларынан алыс, шетелге жіберілді. Зерттеулер көрсеткендей, интернаттарда алғаш рет капитан Ричард Генри Пратт қолданған америкаландыру саясаты Навахо халқының мәдениетін жоюға бағытталған, ал осы кезеңде Ганадо балалары да осы қатыгездікке бейім болды. Пратттың Американың барлық жеріндегі үнді балаларға арналған мектептерде қолданылған, мәжбүрлі мәдени ассимиляция арқылы американдықтардың жүйелі америкаландыруы кейінірек кейбір адамдар мәдени геноцид түрі ретінде қарастырды.
Қазіргі заманғы Ганадо
Бүгінде Ганадо қауымы Навахо ұлтының ең дамыған қауымдарының бірі болып табылады. Ауыл шаруашылығы участақтарын жергілікті шаруалар кеңесі басқарады, ал айналасындағы шаруашылықтар органикалық сиыр және қой етін қамтамасыз етеді. Жоғары мектептің жігіттер мен қыздар баскетбол командалары өздерінің ойын өнерімен елге танымал. Sage Memorial ауруханасы мыңдаған хопи және навахо науқастарына қызмет көрсетеді, сонымен қатар резиденттерге навахо этностық тәжірибесін ұсынады. Hubbell сауда орталығы жаздың соңында жыл сайынғы көрме өткізеді, онда өнер, әшекейлер және кілем тоқу өнімдері қойылды. Ганадо родео клубы да шаралар ұйымдастырады. Ганадоның аудандық қауымы өте белсенді, және қыс айларында көптеген навахо діни рәсімдері өткізіледі. Ганадоның қалалық заң шығарушылары да Навахо Ұлты Үкіметінің саясатын және шешім қабылдауын дамытуға үлкен үлес қосады, соңғы кезде Навахо Ұлты Кеңесінің құрамын қайта құру туралы тайпалық шешім қабылдады.
Білім
Ганадо қаласын Ганадо біріккен мектеп ауданы қамтиды. Аудан құрамында Ганадо бастауыш мектебі (Солтүстік және Оңтүстік); Ганадо орта мектебі; және Ганадо жоғары мектебі бар. Олар аймақтың спорттық (футбол, жеңіл атлетика, жүзу, баскетбол) кешендеріне ие. Ганадо қаласында Дине колледжі мен Солтүстік Аризона университеті сияқты жоғары оқу орындарының филиалдары орналасқан.
Ганадо колледжі
Бір кезде Ганадода медбикелік мектебі (1927 жылы негізі салынған) болды, ол жақын арада Ганадо колледжіне айналды. Колледж кампусы Пресвитериан миссиясының кампусында орналасқан. Adobe West жатақханасы, Cedar Lodge, Locust Cottage, Greenawalt үйі және Poncel залы сияқты бірнеше ғимараттар сақталған; бұрынғы кампус ғимараттарының көпшілігі Sage Memorial ауруханасымен пайдаланылады. 1901 жылы құрылған миссиялық қауым 1911 жылы Ганадо қауымы үшін медбикелік мектеп салуға шешім қабылдады. Доктор Кларенс Салсбери және оның әйелі Кора Ганадодағы миссияда "үндістер үшін алғашқы медбикелік мектебін" ұйымдастырды. Мектепте жиырмадан астам тайпадан және бірнеше шетелден келген шамамен 100 әйел тәрбиеленді. Бұл оқу орны Аризона штатымен аккредиттелген, ал оның түлектері өз салаларында жоғары бағаланған. Майо клиникасының негізін қалаушы доктор Уильям Уорралл Майо онда қонақ лектор болып келді.
Навахо тоқу және "Ганадо қызыл"
Ганадо "Ганадо қызыл" навахо тоқу стилінің отаны. 1900 жылдардың басынан бастап Ганадода жасалған әдемі кілемдер мен жамылғыларға деген сұраныс үздіксіз өсіп, Лоренцо Хаббелл өзінің сауда орталығында осы өнерді және сауда алаңын дамыта бастағаннан бері әлемдік деңгейде танымал болды.
Навахо күміс шеберлері
Ганадода Навахо әшекейлеріне маманданған шағын күмісшілер қауымы мекендейді.
Көлік
Ганадо әуежайы – Навахо ұлтының басқаруындағы жалпы авиациялық әуежай. Ұшу-қону жолағы GRS табиғи, жазықталмаған топырақтан жасалған, шамамен 4420 фут (1347 метр) ұзындығында, Үндістандық 27-жол мен Аризона штатының 264-жолының қиылысынан оңтүстікке қарай орналасқан. Ганадо бөлімінің жоспарларында болашақта ASP асфальт жамылғысын салу көзделген. Қазіргі таңда бақылау мұнарасы, тұрақ алаңы, қойма-ангарлар және басқа да жабдықтар жоқ.