Кіріспе

Таос өнер колониясы – АҚШ, Нью-Мексико штатының Таос қаласында Таос Пуэбло және Солтүстік Нью-Мексико мәдениетіне қызығып келген суретшілер құрған өнер колониясы. Аймақтағы көпмәдениетті өнер дәстүрінің қалыптасуында испан қолөнерінің – жиһаз, қалайы және басқа да бұйымдар жасау тарихы да маңызды рөл атқарды. Берт Гир Филлипс пен Эрнест Л. Блюменшайнның 1898 жылы Таосқа жасаған сапары Таос өнер колониясы мен Таос суретшілер қоғамын құрудың бастапқы қадамы болды. Қоғамнан өзге, Мейбел Додж Лухан өзінің таныстары арасындағы суретшілер мен жазушыларға Таос қаласын кеңінен таныстыруға зор үлес қосты. 20 ғасырдың басында заманауи суретшілер аймаққа жаңаша көркемдік күш сыйлады, ал 1950 жылдары абстрактілі суретшілер келді. Бүгінде Таос 80-нен астам галерея мен үш мұражайды қолдап тұр. Таос Пуэбло және Таос аймағындағы суретшілердің еңбектерін қолдау мен насихаттаумен айналысатын бірнеше ұйым бар.

Таос қаласы

Рио-Гранде өзенінің саласындағы аңғарда орналасқан Таос Пуэблосы Нью-Мексико штатының ең солтүстік пуэблосы болып табылады. Шамамен мың жыл бойы Таос индейлері осы жерде тұрып келеді. Пуэблоның 1000-1450 жылдары аралығында салынғаны, кейіннен кеңейтілгені болжанып отыр. Таос Пуэблосы АҚШ-тағы үздіксіз қоныстанған ең көне қауымдардың бірі саналады. Бірнеше жерде бес қабатқа дейін жететін пуэбло, ортақ қабырғалары бар көптеген жеке үйлерден құралған. Таос пуэблосының қауымында 1900-ден астам адам тұрады. Олардың кейбіреулерінің егістіктеріне жақын заманауи үйлері бар, ал суық ауа райында пуэблодағы үйлерінде тұрады. Жыл бойы пуэблода шамамен 150 адам тұрады. Таос Пуэблосы 1992 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне әлемдегі ең маңызды тарихи-мәдени ескерткіштердің бірі ретінде енгізілді; осы тізімге Тадж-Махал, Мысыр пирамидалары және АҚШ-тағы Ұлы каньон да кіреді.

Испандық өнер туындылары

18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басында Нью-Мексикоға жиһаз тасымалдау өте қымбат болды. Испан шебер ағаш ұсталары үлкен өнермен кахастар (сақтау жәшіктері), харинеростар (дәнді жинау жәшіктері), трастеростар (асхана шкафтары) және басқа да жиһаз жасады. Бұл жұмыстар көбінесе ою-өрнекпен безендіріліп, жарқын түстермен боялған. Мексикадан әкелінген материалдардан, кейде Санта-Фе жолы арқылы қалайы бұйымдары да жасалды. Бірақ теміржол ашылғаннан кейін қалайы өндірісі едәуір өсті. Алғашқыда қалайдан жасалған бұйымдардың көп бөлігі діни және құлшынысқа арналған заттар болды. 20 ғасырдың басында қалайы шеберлері шамдақтар, шамшырақтар және әшекей жәшіктер жасады.

Таос суретшілер қоғамы

Берт Гир Филлипс пен Эрнест Л. Блюменшайн АҚШ-тың батыс аймақтарын аралау мақсатымен Нью-Мексико штатының Таос қаласына келді, бірақ Таос қаласын көргеннен кейін, онда қалуға шешім қабылдады. Блюменшайн салған суреттерімен бірге Таос Пуэблодағы бір рәсім туралы мақала 1898 жылғы 30 сәуірде жарық көрген «Харперс Уикли» журналының санында жарияланды. Бірнеше жылдың ішінде Джозеф Генри Шарп, В. Герберт Дантон, Э. Ирвинг Коуз және Оскар Э. Бернингхаус сияқты американдық және еуропалық суретшілер Таоста оларға қосылды. Осы алты суретші Таос суретшілер қоғамын құрған мүшелер болды. Таос суретшілер қоғамының туындылары Таос өнер колониясының басталуын қабарлады, ол Оңтүстік-Батыстағы әсем Таос Пуэблоның төңірегіне жиналған, еуропалық білім алған суретшілердің жаңашыл бірлестігі еді. Құрылтайшы мүшелер американдық сурет өнерінің маңызды мектебінің қалыптасуына көмектесті. АҚШ-та 19 ғасырдың басында пайда болған басқа «мектептерден» немесе стильдерден өзгеше, Таос колониясының алғашқы суретшілері біртұтас манифест немесе эстетикалық принциптермен бірікпеді, бірақ олардың барлығын осы әдемі және әлі де жат аймақ қызықтырды.

Мейбел Додж Лухан

Көптеген суретшілер Таосқа Мейбел Додж Луханның тартылуымен келді, ол Нью-Йорк штатының Буффало қаласынан шыққан бай мұрагер, 1917 жылы Таосқа қоныстанғанға дейін Флоренция, Италия және Манхэттен, Нью-Йорк қалаларында танымал сурет салондарын басқарған еді. Екеуі де бұрынғы жұбайларынан ажырасқаннан кейін Мейбел Додж Пуэбло халқының өкілі Антонио Лужанға үйленді және үй салды. Ол өзінің жаңа тегін "Лухан" деп жазды, себебі оны достары айтуына ыңғайлы болды.

Эндрю Дасбург

Париждік Эндрю Дасбург (1887–1979) Луханмен Таоста танысып, сонда қонаққа келген алғашқы достарының бірі болды. Ол алғаш рет 1918 жылы Таосқа келді, ал 1921 жылы Санта-Феге көшіп, Нью-Мексиконың төртбұрышты дәстүрлі құрылыс стилін өзінің кубистік өнеріне енгізді. Таоста Дасбург "Таос заманауилері" деп белгілі болған суретшілер тобының тәлімгері атанды.

Д. Х. Лоуренс

Аймақ пен суретшілер шабыттандырған Д. Х. Лоуренс (1885–1930) Таоста болғанда сурет салды және туындыларына "Лоренцо" деген қолтаңба қойды; оның тоғыз суреті Таос алаңындағы Ла Фонда қонақ үйінде көрсетілген.

Джорджия О'Киф

Д.Х.Лоуренстің досы Джорджия О'Кифф (1887–1986) 1930 жылдан бастап Лоуренстермен жазды өткізе бастады. О'Киффтің шабыты Лоуренстің өзінің де сурет салуға бейім екенін түсінуіне әкелді. Ол шөлде серуендеген кезде жинаған гүлдер мен сүйектердің жарқын, есімде қаларлық суреттерін жасайтын. 1940 жылы ол Нью-Мексикодағы алғашқы үйін сатып алды. Оның күйеуі Альфред Стиглиц Нью-Йоркте қалуды артық көргендіктен, О'Кифф жылдың көп бөлігін оныңмен бірге өткізді. 1946 жылы ол қайтыс болғаннан кейін, О'Кифф Ghost Ranch деп аталатын аймақтағы Нью-Мексикодағы үйіне тұрақты түрде көшіп, кейіннен Нью-Мексикодағы Абикиуда үй салды.

Николай Фечин

Лоуренс сияқты, орыс суретшісі Николай Фечин (1881–1955) туберкулезбен ауырып, Таос қаласы денсаулығын жақсартуға көмектеседі деп тапты. 1927 жылы Фечин әйелі мен қызымен бірге Таосқа көшіп келді. Бір кезде олар Луханмен бірге тұрды, бірақ көп ұзамай әдемі, ерекше үйге айналдырылған, орыс ағаш оюларымен безендірілген қыш үй сатып алды. Таос өнер мұражайы Фечин үйінде орналасқан. Калифорнияда туған және Оңтүстік-Батыс пейзаждарын, адамдарын және сәулет өнерін салуға маманданған суретші Майнард Диксон (1875–1946) Нью-Мексико мен Таоста бірнеше рет болып, тұрды. Ол 1900 жылы жазушы Чарльз Луммиспен, ал 1931 жылы әйелі, фотограф Доротея Лангемен бірге Таоста болды. Осы сапарлар мен тұрулар барысында ол ондаған суреттер мен картиналар жасады, бірақ Эрнест Блюменшайн шақырған Таос суретшілер қоғамына қосылудан бас тартты. Ребекка Солсбери Джеймс (1891–1968) көбінесе өзіндік білімімен суретші болған, бірақ Таосқа келгеннен кейін оған досы Джорджия О'Кифф әсер етті. Ол кері майлы бояумен шыныға салған жұмыстарымен, сондай-ақ майлы бояулармен, пастельдермен және испан халық өнерінің бір түрі – колча кестесімен ең көп танылды. Орей Майерс – Таос суретшісі, суретші, жазушы және саудагер Ральф Майерстің ұлы. Ральф Майерс Джозеф Генри Шарп және В. Герберт Дантон сияқты Таос суретшілер қоғамының мүшелерімен жақын дос болды, сонымен қатар Леон Гаспард, Николай Фечин, Дороти Бретт және Джорджия О'Киффтің де досы болды. Ральф Майерс бала кезінде ата-анасының үйіне жиі келетін суретшілермен танысты. Мейерс өзінің ерекше стилін дамытты, оған алғашқы Таос суретшілері үлкен әсер етті.

Таос заманауилары

1940 жылдары G.I. заңы бойынша қазіргі заманғы еуропалық және американдық модернистік өнерді оқыған суретшілер тобы Таосқа келді. Нью-Йорк және Сан-Франциско сияқты, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайда болған абстрактілі сурет салудың орталықтары болған қалалардан келген олар, Таосты қазіргі заманғы өнердің алдыңғы қатарына шығарды. Бұл суретшілер «Таос модерністері» деп белгілі болды және олардың қатарында Томас Бенримо, Эмиль Бистрам, Эдвард Корбет, Джозеф Гласко, Р.С. Эллис, Клиф Хармон, Джанет Липпинкотт, Уорд Локвуд, Луис Леон Рибак, Беатрис Мандельман, Агнес Мартин, Роберт Рэй, Эрл Стро және Клей Спон болды. Ричард Дибенкорн, Марк Ротко, Ад Рейнхардт, Клайффорд Стил және Моррис Грейвс сияқты басқа да қонақ суретшілер келді. Эндрю Дасбург бұрыннан Таосқа келген және көптеген жаңа суретшілерге ұстаздық еткен, ал оның өзінің туындылары да абстрактілі экспрессионизм стиліне қарай өркендеді. Алдыңғы суретшілер сияқты, олар да Нью-Мексиконың әдемі пейзажын және мәдени ықпалдарын бейнеледі, атап айтқанда, «Пуэбло мәдениетінде олар сезінген уақыттың тоқтауы мен жергілікті американдықтар мен испандардың күнделікті өмірінде байқалған жерге терең байланыс, олардың өнеріндегі тәжірибе мен жаңашылдыққа ықпал етті». Адамдар мен пейзаждың реалистік бейнесін сомдаудың орнына, олар өз нысандарының нағыз мәнін жазуға тырысты. Р.С. Горман (1931–2005) – америкалық үнді өнерінің «Пикассосы» деп аталған, халықаралық деңгейде танымал навахо халқының суретшісі. Дегенмен, ол Таос өнер колониясының барлық мүшелері тарапынан қабылданыс таппады. Горман 1968 жылы тарихи Ледукс көшесінде «Навахо галереясын» ашты, ол АҚШ-тағы түпкілікті американдыққа тиесілі алғашқы өнер галереясы болды. Галереяда оның және кейбір жергілікті Таос суретшілерінің көптеген туындылары қойылған. Горман еуропалық шеберлер Пикассо мен Шагалдың, сондай-ақ Билл Рэйн сияқты жергілікті суретшілердің туындыларын жинады, оның туындыларын Горман суретшілер колониясының ең сүйіктісі деп есептеді. Билл Рэйн (1927–2005) – суретші және Таос галереясының иесі. Оның Таостағы тарихи галереясын оның жесірі Джудит Рэйн күтіп ұстап тұр. Билл Рэйн Орегон штатында дүниеге келді, Айдахо штатында өсті және Сан-Франциско мемлекеттік университетінде және Берклидегі Калифорния университетінде өнер мен әдебиетті оқыды. Рэйн 2005 жылы қайтыс болғанға дейін Таосқа көшіп келгенге дейін Калифорнияның шығанақ аймағында өмір сүрді және жұмыс істеді.

Таос өнер қауымдастығы

1950 жылдары Таос суретшілерінің тобы Таос суретшілер қауымдастығын (ТАА) құруға шешім қабылдады. Олар Манби мүлігін сатып алып, үйді өнер галереяларына, ал бақта ашық ауадағы қоғамдық театрға айналдырды. 2000 жылы Таос суретшілер қауымдастығы (ТАА) Таос өнер орталығына (TCA) айналды. Бұл Нью-Мексико штатындағы ең көне коммерциялық емес өнер ұйымы.

Таос суретшілер ұйымы

Таос суретшілер ұйымы – Таоста тұратын және түрлі шығармашылық салаларда жұмыс істейтін 140-тан астам суретшілер тобы.

Таос галереясы қауымдастығы

Таоста 80-нен астам жекеменшік сурет галереялары бар.

Таос Пуэбло суретшілері

Қазіргі Таос Пуэблоның туған жерінің суретшілері ұрпақтан-ұрпаққа жеткен шеберлік әдістерін қолдана отырып, қолмен жасалған заттарды жасайды. Олардың мүсіндері, суреттері және әшекейлерінде дәстүрлі өнердің қазіргі заманғы түсінігі көрінеді. Ғасырлар бойы Таос Пуэблоның қыш өндірушілері микалы қыштан ыдыс жасап келеді; қазір бұл ыдыстар жоғары сапалы жылтыратумен жасалады. Сонымен қатар, Пуэблода жұмсақ теріден жасалған мокасиндер мен барабандар да өндіріледі.

Харвуд өнер мұражайы

Таустағы Харвуд өнер мұражайында 1700-нен астам өнер туындысы және 17000-нан астам фотосуреттен тұратын тұрақты коллекция бар. 19-шы ғасырдан бүгінгі күнге дейінгі туындылар Таос өнер қауымдастығының көпмәдениетті мұрасы мен ықпалын көрсетеді. Коллекцияға мыналар кіреді: Испандық өнер, Таос суретшілер қоғамы, Таос модаристері, заманауи өнер, сонымен қатар гравюралар, суреттер және фотосуреттер.

Милисент Роджерс мұражайы

Миллисент Роджерс мұражайы – Оңтүстік-Батыс Үнді мүдениетінің заттарының жиынтығы. Миллисент Роджерс түпкілікті американ мүдениетін ілгерілетуде маңызды рөл атқарды. Жиынтыққа тоқыма бұйымдар, качиналар, қыш ыдыстар, себеттер, қалайыдан жасалған бұйымдар және заманауи өнер туындылары кіреді. 1980 жылдардың басында мұражай Испандық өнер қозғалысының туындыларын ұсынды, бұл Нью-Мексикодағы осы мәдени ұйымның алғашқы ірі жетістігі болды. Миллисенттің анасы, Мэри Б. Роджерс, Пуэбло үндістерінің көптеген туындыларын қолдады. Музей коллекциясына Альберт Лукинг Элк (Мартинес), Альберт Лужан, Хуан Мирабал, Хуанито Конча және басқа да Пуэбло суретшілерінің картиналары енген.

Таос өнер мұражайы

Фечин үйіндегі Таос өнер мұражайы Таос суретшілер қоғамының толық және қосымша мүшелерінің, түрлі Таос модерністерінің, Николай Фечиннің және басқа да Таос суретшілерінің суреттерін қоса алған коллекцияны ұстап тұрады. Ол Фечиннің бұрынғы үйі мен студиясында орналасқан. Фечин студиясындағы көрмелер Таоста жұмыс істейтін заманауи суретшілерді, ал тарихи үйдегі уақытша көрмелер аймақтың бай шығармашылық тарихынан суретшілерді көрсетеді.