Кіріспе

Совет қауіпсіздік қызметкері (1898-1940) Михаил Петрович Фриновский (Ланг ру; 7 ақпан 1898 - 4 ақпан 1940) - Ұлы тазалау кезінде Николай Ежовтың басшылығының орынбасары болып қызмет еткен совет құпия полициясының қызметкері. Фриновский Революция кезінде революционер болған және Чека мен оның жалғастырушы агенттіктерінің қатарында жоғары тұрған. Фриновский Ұлы тазалауға белсене араласты және 1937-1938 жылдары Кеңес Одағының барлық жерінде қауіпсіздік және әскери қызметкерлерді жаппай тұтқындап, өлтіруді жеке өзі басқарды. Фриновский 1938 жылы Кеңес Әскери-теңіз күшінің халық комиссары болды, ол өзі биліктен алынып, Ежовпен бірге тазаланды. Фриновский 1939 жылы заговор жасау үшін тұтқындалып, 1940 жылы өлім жазасына кесілді.

Ерте өмір

Михаил Петрович Фриновский 1898 жылы 7 ақпанда Ресей империясының Пенза губернаторлығындағы Наровчат ауылында орыс отбасында дүниеге келген. Оның әкесі мұғалім болған және ол Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Краснослободсктегі православиелік діни мектепте оқыған. 1916 жылдың қаңтар айында Фриновский Ресей империясының әскеріне ерікті түрде қосылып, тамыз айында қашып кеткенге дейін ат әскерінің сержанты болып қызмет етті. 1933 жылы сәуірде ол қайтадан жоғарылатылып, ОГПУ шекара күзетінің командирі болды, онда ол Кеңестер одағының Синьцзянға басып кіруіне қатысты. 1934 жылдың қаңтар-ақпанында ол Бүкілодақтық коммунистік партияның (большевиктер) 17-ші съезіне делегат ретінде қатысты. 11 шілдеде Фриновский НКВД Шекара және ішкі әскерлерінің бастығы болып тағайындалды.

Ұлы тазалау

Фриновский НКВД-ның бірінші тазалауының негізгі пайда алушылардың бірі болды, ол оның басшысы Генрих Ягоданы жұмыстан босатудан кейін болды. Ол Ягодамен араздыққа түсіп, бірақ Ягоданың мұрагері Николай Ежовпен жақсы қарым-қатынаста болды. 1936 жылы 16 қазанда Фриновский НКВД төрағасының орынбасары болып тағайындалды, бұл оны кеңестік қауіпсіздік аппаратында үшінші орынға көтерді. 1937 жылы 15 сәуірде ол НКВД төрағасының бірінші орынбасары және Мемлекеттік қауіпсіздік бас басқармасының басшысы қызметіне көтерілді. Ежовтан кейінгі екінші орынды иеленген ол Иосиф Сталиннің жеке қызығушылығын тудырған Ягоданың тергеуін басқарды. Ол Ежовпен бірге Кеңес Одағының әр бөлігінде қажетті тұтқындау квоталарын белгілеуге және Сталиннің мақұлдауына ұсынылған 383 тізімді жасауға жауапты болды, онда тұтқындалуға тиіс 44 000 адамның есімі бар, олардың 39 000 -ы өлім жазасына кесілуі тиіс еді. 1937 жылы 7 маусымда Фриновский Украинаның НКВД басшысы Всеволод Балицкийді және Қызыл Армия офицерлерін тұтқындауға көмектесу үшін Киевке келген жоғары тұрған НКВД офицерлерінің отрядын басқарды. 1938 жылы 17 ақпанда ол ХКВД Сыртқы істер департаментінің басшысы Абрам Слуцкийді өлтіруді қадағалады. 1938 жылы 28 сәуірде ол ГУЛАГ-та қайтыс болған ақын Осип Мандельштамды екінші рет тұтқындауға арналған ордерге қол қойды. 1938 жылы 17 маусымда Фриновский Қиыр Шығыстағы Хабаровск қаласына арнайы пойызмен келді. Бұл тазалау 16 жоғары тұрған НКВД қызметкерлерін және Қиыр Шығыс армиясының қолбасшысы, Кеңес Одағының маршалы Василий Блюхерді атумен аяқталды. Фриновский Қиыр Шығыста болған кезде Сталин оны Әскери-теңіз флотының халық комиссары етіп тағайындауға ұсыныс жасады, бұл нақты жоғарылату, бұл шын мәнінде Ежовты жою маневрының бөлігі болды. 1938 жылы 22 тамызда оның орнына НКВД төрағасының бірінші орынбасары болып Лаврентий Берия тағайындалғаны хабарланды. 25 тамызда Фриновский Мәскеуге оралып, бірнеше күн бойы НКВД-ны басқарады, ал Берия Грузияда оның орнын кім алады деп келісіп, Ежов мас күйінде болды. Ол мүмкіндікті пайдаланып, Леонид Заковский мен Сергей Наумович Мироновты қоса алғанда, бұрынғы НКВД офицерлерінің бір тобын өлтірді, олар Берияға қарсы куәлік беруіне жол бермеді.

Төмендеу

1938 жылы 8 қыркүйекте Фриновский әскери-теңіз флотының халық комиссары болып тағайындалды. Ол большевистік революцияның 21 жылдығына арналған Кремльдегі түскі асқа қатысуға лайықты болды. Алайда 1939 жылдың наурызындағы партия съезінде ол Орталық Комитетке (партиядағы ең күшті орган) сайланбады, өйткені оның номиналды жастарынан бірі сайланды. 16 наурызда ол Сталинге хат жазып, оны қызметінен босатуды өтінді, өйткені ол әскери-теңіз флотын басқару туралы ештеңе білмеді, бірақ ол лауазымда болды, кем дегенде номиналды. 1939 жылы 6 сәуірде Фриновский "НКВД-да троцкистік фашистік заговор ұйымдастырды" деген айыппен тұтқындалып, Суханово түрмесінде ұсталды. 12 сәуірде оның әйелі Нина мен 17 жасар ұлы Олег те тұтқындалды. Үшеуі де Берияның 1940 жылы 16 қаңтарда Сталинге берген 346 адамнан тұратын тізімге енгізілген. Ежов пен жазушы Исаак Бабелдің өлім тізімі бірдей болды. Олег 21 қаңтарда, ал Нина Фриновская 3 ақпанда өлім жазасына кесілді. Сотталғандардың өлтіру алдында суретке түсетін әдеттегі процедура: Фриновскийдің әйелі мен ұлының соңғы суреттері Дэвид Кингтің "Жай азаматтар" кітабында бар.

Өлім

1940 жылы 4 ақпанда Фриновский атып өлтірілді, оның денесі Донское зиратында жерленді. Хамовникидегі Кропоткинская көшесіндегі (қазіргі Пречистенка көшесі) үлкен пәтері Эстония КСР НКВД басшысы Вениамин Гулстке берілді. Фриновский 1953 жылы Сталиннің өлімі мен содан кейінгі десталинизациялау процесінен кейін саяси тұрғыдан оңалтылмаған.

Отбасы

Фриновский Георгий Петрович (1908-1942) 1937 жылдың қаңтарынан бастап штаб бастығы, 1937 жылдың 7 қазанынан бастап 225-ші эскорт полкінің командирі; Соловецкий арнайы мақсаттағы лагерінің тұтқындарын жазалау орындарына дейін алып жүруді қадағалады, мемлекеттік қауіпсіздік майоры. Әйелі Фриновская Нина Степановна (1903, Рязань 3 ақпан, 1940) орыс, партиялық емес, жоғары білімді, КСРО Ғылым академиясының Тарих институтының аспиранты. 1939 жылы 12 сәуірде тұтқындалды. 1940 жылы 2 ақпанда "халық жауларының қылмыстық контрреволюциялық іс-әрекеттерін жасыру" (яғни, өзінің күйеуі мен ұлы) деген айыппен КСРО Жоғарғы Сотының Әскери коллегиясы өлім жазасына кесілді. 1940 жылы 3 ақпанда атып өлтірілген. КСРО Жоғарғы Сотының Пленумы 1966 жылы 12 қаңтарда ақтады. Ұлы Фриновский Олег Михайлович (1922, Харьков 21 қаңтар 1940, Мәскеу) комсомол мүшесі, орта білімін аяқтамаған, 2-ші Мәскеу арнайы артиллерия мектебінің 10-сынып оқушысы. 1939 жылы 12 сәуірде тұтқындалды. 1940 жылы 21 қаңтарда КСРО Жоғарғы Сотының Әскери коллегиясы оны "контрреволюциялық жастар тобына" қатысқан деген айыппен өлім жазасына кесіп отырды. Бір күні атып өлтірілген. КСРО Жоғарғы Сотының Пленумы 1966 жылы 12 қаңтарда ақтады. Мәскеуде Фриновский 9 бөлмелі пәтерде (Кропоткинская көшесі, 31-үй, апп. 77), оған тұтқындалғаннан кейін НКВД-ның жоғары лауазымды офицері Вениамин Гюльсттің отбасы қоныс аударды.