Кіріспе
Ресейлік авантюрист (1892-1974) Мария Игнатьевна фон Будберг Бённингхаузен (Мария (Мура) Игнатьевна Закревская Бенкендорф Будберг, Мария (Моура) Игнатьевна Закревская Бенкендорф Будберг, тумасы Закревская; 1892 жылдың ақпан айынан 1974 жылдың 1 қарашасына дейін), сондай-ақ графня фон Бенкендорф және баронесса фон Будберг деп те белгілі, Ресейлік авантюрист және Кеңес Одағының құпия полициясы (ОГПУ) мен Британдық барлау қызметінің қос агенті деп күдікті. Оны жеке таныған британдық журналист Робин Брюс Локхарт "ол, бәлкім, Лондонның саяси және интеллектуалды сахнасында көрінген Совет Одағының ең тиімді ықпал етуші агенті болған" деп жазды.
Maria Ignatievna von Budberg Bönninghausen (Мария (Мура) Игнатьевна Закревская Бенкендорф Будберг, Maria (Moura) Ignatievna Zakrevskaya Benckendorff Budberg, née Zakrevskaya; February 1892 – 1 November 1974), also known as Countess von Benckendorff and Baroness von Budberg, was a Russian adventuress and suspected double agent of the Soviet Union secret police (OGPU) and the British Intelligence Service. According to the British journalist Robin Bruce Lockhart, who knew her personally, "she was, perhaps, the Soviet Union's most effective agent of influence ever to appear on London's political and intellectual stage".
Ерте өмір
Орталық Украинадағы Полтава қаласында туған Моура Игнатий Платонович Закревскийдің (1839-1906) қызы, орыс дворяны мен дипломаты. 1911 жылы ол Балтық Германиясының дворяны, Берлиндегі Ресей елшілігінің екінші хатшысы және әмірші Иоганн (Иван) Александрович фон Бенкендорфқа (18821919) үйленді. Олардың екі баласы болды: Пол (1913 жылы туған) және Татьяна (1915 жылы туған), кейіннен Бернард Александрға үйленіп, бизнесмен Хелен Александрдың анасы болды. Бенкендорфтың Эстониядағы үлкен ауыл үйі мен иелігі болды. 1919 жылы 19 сәуірде жергілікті шаруаның қолынан қаза тапты.
Тұтқындау
Қазан төңкерісінен бұрын Моура Берлиндегі Ресей елшілігінде жұмыс істеді, онда ол британдық дипломат Р. Х. Брюс Локхартпен танысты. 1919 жылы күйеуі өлтірілгеннен кейін ол Ұлыбритания үшін тыңшылық жасады деген күдікпен тұтқындалып, Лубянка түрмесіне жіберілді. Локхарт 1932 жылы өзінің "Британдық агенттің естеліктері" кітабында оны өзінің атымен атаған, ол оған кепілдік беруге тырысты, бірақ оны да бірнеше апта ұстады. Олар сүйікті болған, ол одан жүкті болды, бірақ жүктілік құрсақта қалды. (Локхарттың кітабы 1934 жылы америкалық фильмге айналдырылды, Британдық агент, Лесли Ховард "Стивен Локк" және Кей Фрэнсис "Элена Мура" ролімен). Локхарт босатылғаннан және Ресейден шығарылғаннан кейін көп ұзамай "Амбассадорлық келісім" ісімен байланысты (сонымен қатар "Локхарт заговоры" деп те аталады) Будберг, егер қажет болса, барлау қызметімен ынтымақтасатынын шарт етіп, босатылды. Будберг "Дүние әдебиеті" журналын шығара бастады, онда ол Корней Чуковский арқылы жазушы Максим Горькиймен танысты. Ол Горькийдің хатшысы және жалпы заңды әйелі болды, 1920 жылдан 1933 жылға дейін жазушы Кеңес Одағына қайтып оралғанға дейін Италияда тұрған кезде бірнеше үзілістермен оның үйінде тұрды. Ол өзінің соңғы үлкен еңбегі - "Клим Самгиннің өмірі" романын оған арнады.
Х. Г. Уэллс
1920 жылы Будберг британдық жазушы Г. Г. Уэллске кездесті. 1921 жылы 13 қарашада Барон Николайға (Ротгер Эмиль Артур Фридрих) фон Будберг Бённингхаузенге (1896 жылы туған) қысқа уақыт үйленді. Олар бір-біріне қарама-қарсы тұрмысқа шыққандықтан, көп ұзамай ажырасып кетті. (Бұл оған паспорт берді, сондықтан Ресейден шығып, Эстониядағы балалары мен сол кезде Сорренто маңында тұратын Горькийге бара алды. Барон Будберг деген көлеңкелі кейіпкер Бразилияда жоғалып кеткен деуге болады.) Муряның Уэллспен қарым-қатынасы 1933 жылы Лондонға қайта жаңғырды, ол Горькиймен ажырасқаннан кейін көшіп кетті. Бұл тығыз қарым-қатынас Уэллс 1946 жылы қайтыс болғанға дейін жалғасты. Ол оған үйленуге ұсыныс жасады, бірақ Будберг бұл ұсынысты қатаң түрде қабылдамады.
Қос агенттік?
Будбергке Кеңес Одағы мен Ұлыбританияның да қос агенті деген күдікпен "Ресейдің Мата-Хари" деп аталады, ол атақты голландтық экзотикалық биші және айыпталған тыңшы болған. 1920 жылдан кейін ол кем дегенде екі рет Кеңес Одағына барғандығы белгілі: бірінші рет 1936 жылы Горькийдің жерлеу рәсіміне (бұл адамдар оны НКВД агенті деп атады) және 1950 жылдың соңында Александр Гучковтың қызымен бірге. МИ5 хабаршысы ол туралы "Ол таңғажайып мөлшерде, көбінесе джин іше алады" деген.
Жазушылық мансап
Басқа көптеген іс-әрекеттердің ішінде Будберг кітаптар жазды және кем дегенде екі фильмнің сценарий жазушысы болды: Лоренс Оливье мен Джон Сичелдің режиссерлігімен шыққан Үш бауырлас (1970) және Сидни Люметтің режиссерлігімен шыққан Теңіз құйрығы (1968). Ол Горькийдің "Құндысыз адамның өмірі" романын (1908) 1971 жылы ағылшын тіліне аударды. Моура Будберг Лондонда Эннисмор Гарднс пен Кромвелл Роудта тұратын. Ол 1929 жылы Англияға көшіп келгеннен бастап, қайтыс болғанға дейін (1974 жылдың 31 қазанында) Италияға оралғанға дейін Англияда тұрақты тұратын.
Отбасы
Будбергтің үлкен жарты әпкесі, 1908 жылы барон Артур фон Энгельхардтпен (1875-1909) үйленген, бірақ 1909 жылы ажырасқан Александра "Алла" Игнатьевна Закревская (1887-1960), 2007 жылдың желтоқсаны мен 2015 жылдың мамыр айы аралығында британдық саяси партия Либералды демократияның көшбасшысы және 2010 жылдан 2015 жылға дейін Ұлыбританияның вице-премьері Ник Клеггтің арғы әжесі болды.
Мұра
2008 жылдың мамыр айында Англияда Димитри Коллингридждің режиссерлігімен түсірілген "My Secret Agent Auntie" атты телефильм жарық көрді. Оның өмірбаянын эмигранттардың хроникасын жазған Нина Берберова жазды.