Alleged British use of chemical weapons in Mesopotamia in 1920

Кіріспе

Британ империясының Ирак көтерілісі кезінде жасағаны туралы мәлімдемелер 1920 жылы Месопотамиядағы британдықтар химиялық қаруды қолданды деп мәлімделген. Ирактағы көтерілісшілерге қарсы көз жасы шығаратын газды және улы газды қолдану қарастырылды, ал газды қолдануды соғыс кеңсесінің басшысы Уинстон Черчилль алға тартты, ол қыша газының әуеден түсуі туралы зерттеулерді көтермеледі. Жауынгерлік газды Иракқа жеткізіп, оларды пайдалануға рұқсат берілді, бірақ армияның сынақтары оларды практикалық емес деп тапты және олар ұрыста қолданылмады. Британдықтар уытты газды заңсыз деп санайтын Вашингтон қарусыздану туралы келісімге қол қоюдан кейін саяси қайғылы салдарлар туралы алаңдаушылықтан кейін Иракта пайдалану үшін газ қаруын әзірлеуге күш салды, бірақ британ үкіметі жас ағызу газының қолданылуына заңды түрде жол берілді деп есептеді. Газды қолдануға моральдық кедергілер емес, практикалық қиындықтар себеп болды.

Айғақтарға сын

Британия Месопотамияда улы газ қолданды деген пікірді қолдауға арналған негізгі дерек Джефф Симонс, Ирак: Шумерден Саддамға дейін (1994), ол "газ 1920 жылы ирак бүлікшілеріне қарсы қолданылды" деп мәлімдеді. Симонс өзінің "Ирак: Шумерден Саддамнан кейінгі уақытқа дейін" (2004) атты кітабының үшінші басылымында былай деп жазды: "Әрине, газ 1920 жылы ирактық бүлікшілерге қарсы "әдемі моральдық әсері"мен қолданылды, бірақ газды снарядтар ұшақтан түсірілмеді, өйткені практикалық қиындықтар туындады". Тағы бір тарихшы Лоренс Джеймс былай деп мәлімдеді: "Желтоқсанға қарай жергілікті командир, генерал сэр Эйлмер Холдейн, жоғары қолды ала бастады, бірақ ол әлі де улы газдың үлкен жеткізілімін талап етуге дайын еді. Бірақ бұл қажет емес еді, өйткені әуе күштері оның күштеріне қиындықтар туындаған кезде басымдық берді". Газ қолданылғаны туралы ол былай деп жазады: "RAF офицерлері Черчилльден улы газды қолдануды сұрады. Ол келісті, бірақ ол қолданылмады". 2006 жылы шыққан "Әлем соғысы" атты кітабында Нилл Фергюсон былай деп жазды: "Ирактың 1920 жылғы көтерілісін тоқтату үшін британдықтар әуеден бомбалау мен жазалау үшін ауылдарды өртеп жіберу экспедицияларына сүйенді. Олар тіпті қыша газының қолданылуын ойлады, бірақ ол жеткіліксіз болды". Энтони Клейтон "Оксфорд тарихы" деген еңбегінде "улы газды қолдануға ешқашан рұқсат берілмегенін" жазды. 2009 жылдың желтоқсан айында Колгейт университетінің Р. М. Дуглас атындағы журналында жарияланған мақаласында сақталған дереккөздер қаралып, "Мезопотамияда әртүрлі сәттерде көз жасыңдыратын газды оқ-дәрілер болған, оларды қолдануға қажетті жағдайлар болған және оларды қолдану үшін ресми санкция алынған, бірақ мандат кезеңінде бұл үш жағдайдың ешқайсысы қолданылмаған" және улы газ қолданылмағаны анық болды. Дуглас Черчилль 1920 жылы 17 қыркүйекте армияның пайдалануы үшін Египеттен Иракқа етил иодоацетат, жас ағызу газы бар артиллериялық снарядтарды жеткізуге рұқсат бергенін атап өтті, бірақ британдық сарбаздарға сынақтар жүргізгеннен кейін, маңызды әсер ету үшін қажетті снарядтардың үлкен мөлшері логистикалық тұрғыдан практикалық емес деп табылды. Әуе күштері газды пайдалану туралы құлшынысты болды, ал 1922 жылы 9 қаңтарда Черчилль газды артиллерия снарядтарын ұшақтардан пайдалану үшін түрлендіруді мақұлдады. Алайда, бұл жоспарды Черчилль 31 қаңтарда Әуе кеңесінің қысымымен тоқтатты, өйткені 7 қаңтарда Вашингтон әскери-теңіз конференциясында қол қойылған Вашингтон қарусыздандыру туралы келісімге "суыту, улы немесе басқа газдарды" қолдануға тыйым салатын ереже (5-бап) енгізілген болатын. Соғыс басқармасы сонымен қатар ақпан айында Месопотамия экспедициялық күштеріне "Вашингтон конференциясының шешімі бойынша газды кез келген түрде қолдануға болмайды деп шешті" деп нұсқау берді. Д. Дуглас Ирактағы газды қолдану туралы тарихшылар мен сарапшылардың қарама - қайшылықты мәлімдемелерінің бір бөлігі 1921 жылдың қыркүйек айында Дж. А. Вебстер, Әуе министрлігіне көмекші хатшы, өткен жылғы көтеріліс кезінде армияда у газы снарядтары қолданылған деп мәлімдеді. 1921 жылдың желтоқсан айында Әуе министрлігі өз ұстанымын өзгертіп, "армия газды қолданды ма, жоқ па, белгісіз" деп мәлімдеді. Бағдадтағы армияның бас штабы (GHQ) қараша айында Перси Кокске "қазірге дейін ұшақтармен де, артиллериямен де тайпа мүшелеріне қарсы газ снарядтары қолданылмаған" деп мәлімдеген болатын. Дуглас сондай-ақ Черчилльдің газды қолдаған 1919 жылғы күшті ескертуі бақылаушыларды бұқаралық қырып-жою қарулары қолданылмаған кезде қолданылғанын сендірді, бұл 2003 жылғы оқиғаларға іркілісімен ұқсас болды.

The main source usually quoted in support of the idea that Britain used poison gas in Mesopotamia is Geoff Simons, Iraq: From Sumer to Saddam (1994), who stated that "gas was used against the Iraqi rebels in 1920". In the third edition of his book, Iraq: From Sumer to post Saddam (2004), Simons wrote: "In the event, gas was used against the Iraqi rebels in 1920 with "excellent moral effect", though gas shells were not dropped from aircraft because of practical difficulties". Another historian, Lawrence James, stated, "By September the local commander, General Sir Aylmer Haldane, was beginning to get the upper hand, although he was still desperate enough to clamour for large supplies of poison gas. It was not needed, for air power had given his forces the edge whenever the going got tough". On whether gas was used he writes that: "RAF Officers asked Churchill for use of poison gas. He agreed but it was not used". Niall Ferguson, in his 2006 book The War of the World, wrote: "To end the Iraqi Insurgency of 1920 the British relied on a combination of aerial bombardment and punitive village burning expeditions. Indeed, they even contemplated using mustard gas too, though supplies proved unavailable". Anthony Clayton wrote in The Oxford History of the British Empire that "the use of poisonous gas was never sanctioned". A December 2009 article in the Journal of Modern History by R. M. Douglas of Colgate University went through the surviving documentary sources and concluded that "while at various moments tear gas munitions were available in Mesopotamia, circumstances seeming to call for their use existed, and official sanction to employ them had been received, at no time during the period of the mandate did all three of these conditions apply" and that it was clear that no poison gas was used. Douglas noted that Churchill authorised a shipment of artillery shells containing ethyl iodoacetate, a tear gas, from Egypt to Iraq on 17 September 1920 for use by the army, but after trials on British soldiers the large quantity of shells needed to produce a significant irritant effect was found to be logistically impractical. The air force remained enthusiastic about the use of gas, and on 9 January 1922 Churchill approved the conversion of gas artillery shells for use from aircraft. However, this plan was halted by Churchill on 31 January under pressure from the Air Council as the Washington Disarmament Treaty, signed on 7 January at the Washington Naval Conference, had included a provision (article 5) prohibiting the use of "asphyxiating, poisonous or other gases". The War Office also instructed the Mesopotamian Expeditionary Force in February that "as a result of a decision of the Washington Conference, it has been decided that the use of gas in any form is inadmissible." Douglas observed that contradictory claims by historians and commentators surrounding the use of gas in Iraq were partly the product of an inaccurate September 1921 letter by J. A. Webster, assistant secretary at the Air Ministry, claiming that poison gas shells had already been used the army during the previous year's rebellion. In December 1921 the Air Ministry revised its position, stating that "it is not known whether [gas shells] were used by the Army". The Army General Headquarters (GHQ) in Baghdad had informed Percy Cox in November that "gas shells have not been used hitherto against tribesmen either by aeroplanes or by artillery". Douglas also noted that Churchill's forceful 1919 memo in support of gas had served to convince observers that weapons of mass destruction had been used when in fact they had not been, which ironically paralleled events in 2003.