Кіріспе
Черногориядағы білім беруді Черногория Үкіметінің Білім және ғылым министрлігі реттейді. Білім беру балабақшадан немесе бастауыш мектептен басталады. Балалар бастауыш мектептерге (монтенегр: Osnovna škola) 6 жасында түседі және бастауыш білім тоғыз жыл бойы жалғасады. Адам құқықтарын өлшеу бастамасы (HRMI) Черногорияның тек 89,4% қана орындайтынын анықтады. Бұл елдің табыс деңгейіне байланысты білім алу құқығы үшін орындалуы керек. HRMI білім алу құқығын бастауыш және орта білім алу құқығын қарастыру арқылы бөледі. Черногорияның табыс деңгейін ескере отырып, мемлекет өзінің ресурстарына (табысына) негізделген негізгі білім беру үшін мүмкін болатын 89,3% және орта білім беру үшін 89,4% қол жеткізеді.
Education in Montenegro is regulated by the Ministry of Education and Science of Government of Montenegro. Education starts in either pre schools or elementary schools. Children enroll in elementary schools (Montenegrin: Osnovna škola) at the age of 6 and elementary education lasts for nine years. The Human Rights Measurement Initiative (HRMI) finds that Montenegro is fulfilling only 89.4% of what it should be fulfilling for the right to education based on the country's level of income. HRMI breaks down the right to education by looking at the rights to both primary education and secondary education. While taking into consideration Montenegro's income level, the nation is achieving 89.3% of what should be possible based on its resources (income) for primary education and 89.4% for secondary education.
Тарих
1868 жылға дейін Черногорияда бірнеше бастауыш мектептер болған, бірақ 1868-1875 жылдар аралығында шамамен 3000 оқушыға қызмет көрсететін 72 жаңа мектеп ашылды. Бастауыш білім беру міндетті және тегін болды. 1869 жылы Цетиньеде мұғалімдер семинариясы мен қыздар институты ашылды. Қыздар институты бастауыш сынып мұғалімдеріне арналған арнайы мектеп болды. 1875 жылы Даниловградтың жаңадан дамыған қаласында ауыл шаруашылығы мектебі ашылды, бірақ мектеп екі жылдан кейін Түркиямен соғыс болғандықтан жабылды. Кейін 1893 жылы Подорицада да осындай мектеп ашылды. Жастар саны артып, білімді қара түстегілер үкімет әкімшілігінің негізгі орындарына ие болды. 1880 жылы бірінші "басқа классикалық гимназия" (5-8 сынып) ашылды. 1902 жылы ол "жоғары классикалық гимназия" (9-12 сыныптар) болып қалыптасты. 1899 жылы Черногорияда 75 мемлекеттік және 26 жеке мектеп болды.
Білім беру жүйесі
Білім беру жүйесі біркелкі. Мектеп бағдарламасына барлық этностардың тарихы мен мәдениеті енгізілген. Оқыту тілі - Черногория (серб босния, хорват), ал албандықтар едәуір көп болатын кейбір бастауыш және орта мектептерде албан тілі. Орта мектептерге дейінгі барлық оқушылар республикалық бюджеттен қаржыландырылатын мемлекеттік мектептерге оқуға түседі. 2008 жылдың желтоқсанында Черногорияның білім министрі Сретене Шкулетич 2009 жылы білім беру реформасының бір бөлігі ретінде барлық мектеп оқулықтары черногория тілінде басылатын болады деп мәлімдеді. Бұған сөздіктер мен грамматика кітаптары да кіреді.
Бастауыш білім беру
Черногорияда бастауыш білім 6 мен 14 жас аралығындағы барлық балалар үшін тегін және міндетті, балалар тоғыз жылдық мектепке барады (сегіз жылдық бағдарлама енді қолданылмайды).
Жоғары білім беру
Жоғары білім беру мекемелері жоғары білім беру (Više obrazovanje) және жоғары білім беру (Visoko obrazovanje) деңгейіндегі факультеттерге бөлінеді. Университеттердегі (univerza) және өнер академияларындағы (akademija umjetnosti) оқу бағдарламалары 4 жылдан 6 жылға дейін (бір жыл екі семестрді құрайды) созылады және бакалавр немесе бакалавр дәрежесіне тең дипломдар беріледі. Жоғары мектеп (Viša škola) екі жылдан төрт жылға дейін созылады.
Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру
Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру (post diplomske studije) жоғары оқу орнынан кейін ұсынылады және магистрлік, Ph. D. және мамандандырылған білім беру.