Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Камерунның білім беру жүйесі
Overview of education in Cameroon
Камерун – Гвинея шығанағындағы Орталық Африка мемлекеті. Камерунға алғаш қоныс аударғандардың арасында банту тілінде сөйлейтін халық болды, одан кейін 1884 жылға дейін неміс үстемдігіне дейін мұсылман фуланилері қоныс аударды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін француздар аумақтың 80%-ын, ал британдықтар 20%-ын басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін өзін-өзі басқару құқығы берілді және 1972 жылы Шығыс және Батыс Камерун бірігіп, біртұтас республика құрды. 1976 жылға дейін француз және ағылшын тілдерінде екі бөлек білім беру жүйесі болды, олар толыққанды біріктірілмеді. Қазіргі уақытта ағылшын және француз тілдері оқытудың негізгі тілдері болып саналады, ағылшын тілі көбірек қолданылады. Жергілікті тілдердің саны көп болғандықтан, оларды оқыту әдетте жүргізілмейді, ал олардың арасынан таңдау жасау қосымша мәселелер тудырады. Христиандық миссионерлік мектептер балаларын оқытуға мүмкіндігі бар ата-аналар үшін маңызды рөл атқарды. Бірақ көптеген отбасы мұндай мүмкіндікке ие емес. Бастауыш білім 2000 жылдан бері тегін, бірақ оның сапасы төмен, сыныптар тығыз, ал ата-аналар қосымша шығындарды өтеуге міндетті. 2004 жылғы үкіметтік зерттеуге сәйкес, бастауыш мектептерде 1,8 миллион оқушыға орын бар болса, 2,9 миллион оқушы оқыды. Ұлдарға қарағанда қыз балалардың саны аз, себебі ерте неке, жүктілік, үй шаруасы және дәстүрлі көзқарастар себеп болады. Осы мәселені шешу үшін Камерун үкіметі құрылыс және жаңарту бағдарламасын іске қосты, бірақ нәтижелері шектеулі болды. Сыбайлас жемқорлық проблема болып қала береді және инфрақұрылымдардың жағдайы жақсы емес. Көптеген мектептерде жұмыс істейтін дәретханалар, су құбырлары және оқушыларға жеткілікті үстелдер мен орындықтар жоқ. Мұғалімдердің біліктілігі жоғары және олар жұмысына берілген. Орта білім беру қымбат, мемлекеттік және жекеменшік университеттер бар. Адам құқықтарын өлшеу бастамасы (HRMI) Камерунның білім алу құқығына қатысты талаптардың 73,0%-ын ғана орындағанын анықтады. HRMI білім алу құқығын бастауыш және орта білім беруге бөліп қарастырады. Камерунның табыс деңгейін ескере отырып, ел бастауыш білім беру үшін ресурстары бойынша (табысы) қол жетімді болуы тиіс деңгейдің 90,6%-ын қамтамасыз етеді, ал орта білім беру үшін бұл көрсеткіш 55,3%-қа жетеді. Екі жүйе 1976 жылы біріктірілді, бірақ зерттеулер олардың толыққанды үйлеспегенін көрсетеді. Тәуелсіздік алғаннан кейін француз тілі елдің басты тілі болып саналды, бірақ ағылшын тілі әлемдегі бірінші коммерциялық тіл ретінде дамығандықтан, теңгерім соңғысына қарай бұрылды. Христиандық миссионерлік мектептер білім беру жүйесінің маңызды бөлігі болды, бірақ көптеген балалар оларды алуға шамасы келмейді және мемлекеттік мектептерді таңдауға мәжбүр болады. Білім беру 12 жасқа дейін міндетті, яғни бастауыш мектептің 6 сыныбын аяқтағанға дейін. Білім беру тегін болды, бірақ форма, кітаптар және басқа да шығындарды ата-аналар төледі. Ал бұрынғы президент Амаду Ахиджо мен президент Пол Бияның алғашқы жылдарында жоғары оқу орындарының студенттері ай сайын стипендия алатын. Бастауыш білім беру 2000 жылдан бері тегін, бірақ отбасылар форма, кітап ақысы және кейде балаларға арналған құртқауға қарсы препараттарды төлеуге міндетті. Орта білім беруде оқу ақысы жоғары, сондықтан көптеген отбасылар оны төлей алмайды. Елде мұғалімдерді даярлау және техникалық білім беру мекемелері бар. Дегенмен, ең бай және білімді студенттердің шетелге оқуға және тұруға кетіп жатқан тенденциясы күшейіп келеді.
Cameroon is a Central African nation on the Gulf of Guinea. Bantu speakers were among the first groups to settle Cameroon, followed by the Muslim Fulani until German domination in 1884. After World War I, the French took over 80% of the area, and the British 20%. After World War II, self government was granted, and in 1972, a unitary republic was formed out of East and West Cameroon. Until 1976 there were two separate education systems, French and English, which did not merge seamlessly. English and French are now considered the primary languages of instruction with English being more preferred. Local languages are generally not taught as there are too many, and choosing between them would raise further issues. Christian mission schools have played a significant role in educating children whose parents can afford them. But most cannot. Primary schooling has been free since 2000, but these are very basic, overcrowded, and parents must pay for all sundries. A 2004 government study found that elementary schools only had enough seats for 1.8 million students, with an attendance of 2.9 million. There are fewer girls than boys, mainly due to such things as early marriage, pregnancy, domestic chores, and traditional biases. On the back of this, the Cameroonian government launched a programme of construction and renewal, but with limited success. Corruption is still a problem and facilities remain basic. Most schools have working toilets, access to a water tap, or enough tables and benches for students. Teachers are highly trained and highly motivated. Secondary schools are expensive and there are both state run and private universities. The Human Rights Measurement Initiative (HRMI) finds that Cameroon is fulfilling only 73.0% of what it should be fulfilling for the right to education based on the country's level of income. HRMI breaks down the right to education by looking at the rights to both primary education and secondary education. While taking into consideration Cameroon's income level, the nation is achieving 90.6% of what should be possible based on its resources (income) for primary education but only 55.3% for secondary education. The two systems were merged by 1976, but studies suggest that they did not blend well. Shortly after independence, French was considered the main language of the country, but with the rising of English as first commercial language in the world, the balance switched to the latter. Christian mission schools have been an important part of the education system, but most children cannot afford them and are forced to choose state run schools. Education became compulsory up to the age of 12 years, when 6 years of primary schooling are complete. Education was free but uniforms and books etc. were provided by parents and, tertiary level students received money monthly back in the days of President Amadou Ahidjo and, for the first few years of President Paul Biya. Primary school education is free (since 2000), but families must pay for uniforms, book fees, and sometimes even anti malaria prophylaxis for pupils. Tuition fees at the secondary school level are high, and therefore unaffordable for many families. The country has institutions for teacher training and technical education. There is, however, a growing trend for the wealthiest and best educated students to leave the country to study and live abroad.
Заңнама
Конституцияда "Мемлекет баланың білім алу құқығын кепілдейді [және] бастауыш білім міндетті болады" делінген, бірақ үкімет адам құқықтары терминологиясын қолданбастан, тек "білімге қол жеткізудегі тең мүмкіндіктерге" қана назар аударды.
The Constitution affirms that "the State shall guarantee the child’s right to education [and that] primary education shall be compulsory", however, the government avoided human rights language and refers only to "equality of opportunity for access to education".
Статистика
Жалпы ақпарат. Статистика. Мектепке барудың күтілетін жылдары (орташа) – 12 жыл. Ересектердің сауаттылық деңгейі (жасы 15 және одан жоғары, екі жынысты) – 71,3%. Мектепте оқудың орташа жылдары (ересектер) – 5,9 жыл. Білім беру индексі – 520. Білім берудегі жалпы тіркелу көрсеткіші (екі жынысты) – 60,4%.
General information Statistics Expected years of schooling (on average) 12 yrs Adult literacy rate (people aged 15 and more, both sexes) 71.3% Mean years of schooling (adults) 5.9 yrs Education index 520 Combined gross enrollment in education (both sexes) 60.4
2011 жылғы деректерге сәйкес, қыздардың 47,7 пайызы және ұлдардың 56,7 пайызы бастауыш мектепке қатысқан. Мектепке қабылдаудың төмен деңгейі шығындармен байланысты, ал қыздардың қатысуы ерте неке, жыныстық зорлық-зомбылық, жоспарланбаған жүктілік, үй шаруасының міндеттері және белгілі бір әлеуметтік-мәдени көзқарастар салдарынан одан да төмендеді. Үй шаруасында жұмыс істейтін адамдарға әдетте жұмыс берушілері мектепке баруға рұқсат бермейді. Осы нәтижелерден кейін Камерун үкіметі мектептерді салу және жөндеу, мұғалімдердің біліктілігін арттыру және оқу материалдарын ұсыну бойынша үш жылдық бағдарламаны іске қосты, ол 2010 жылы жаңартылған. Дегенмен, проблемалар толық шешілгені емес: білім беру қаражатын жымқыру бастауыш білім берудегі басты мәселе болып саналады; үлгідегі мемлекеттік бастауыш мектептердің жартысы ғимараттарымен байланысты мәселелерді хабарлады (мектептердің тек 19%-ында жұмыс істейтін дәретхана бар, 30%-ында суға қол жеткізіледі және 30%-ында студенттерге жеткілікті үстелдер мен орындықтар бар); мұғалімдердің жұмыстан тыс болуы және ережелерді тиімді іске асыру мен орындаудың нашарлығы.
According to data available for 2011, 47.7 percent of girls and 56.7 percent of boys attended primary school. The low school enrolment rate was attributed to cost, with girls’ participation further reduced by early marriage, sexual harassment, unwanted pregnancy, domestic responsibilities, and certain socio cultural biases. Domestic workers are generally not permitted by their employers to attend school. After these findings, Cameroonian government launched a three years programme to construct and renovate schools, improve teacher competency, and provide instructional materials, which was apparently renewed in 2010. Still problems are not to be considered resolved: embezzlement of education funds is considered the main problem in primary education; half of the state primary schools in the sample reported problems with their buildings (only 19% of schools have working toilets, 30% have access to a water tap, and barely 30% have enough tables and benches for students); absenteeism of teachers and poor implementation and enforcement of rules and regulations.
Білім беру жүйесінің құрылымы
Камерундағы білім беру жүйесі бастауыш (алты жыл, міндетті), орта (бес жыл), орта мектеп (екі жыл) және жоғары (Университет) деңгейлерінен тұрады. Оқу жылы қыркүйек айынан маусымға дейін созылады, осы кезде жыл соңында жазбаша емтихан тапсыру міндетті. Ағылшын тілді Камерун аймағында ең маңызды екі емтихан – Жалпы білім беру сертификаты (GCE) – қарапайым және кеңейтілген деңгейлері. Француз немесе британдық отаршылдық үлгілеріне байланысты екі түрлі орта білім беру жүйесі бар. Бірақ, жалпы алғанда, орта білім беру кезеңі төменгі (негізгі мектеп) және жоғарғы (орта мектеп) деңгейлерден құралады. Көптеген жастар үшін бұл айырмашылық тек қағаздағы нәрсе болып қалады, себебі олардың ата-аналары орта мектеп оқу ақысын төлей алмайды. Бес жылдық орта мектеп бағдарламасын аяқтаған студенттер GCE қарапайым деңгейіне, ал екі жылдық орта мектеп бағдарламасын аяқтағандар GCE кеңейтілген деңгейіне емтихан тапсыруға тиіс. Қазіргі таңда GCE кеңейтілген деңгейі мен Baccalaureate (академиялық жетістіктің француз тіліндегі баламасы) – жоғары білім беру мекемелеріне қабылданудың екі негізгі талабы. Орта мектепті бітіргеннен кейін, жұмыссыздарға арналған және Жұмыспен қамту министрлігінің басқаруындағы "кәсіптік білім алу" курстарын тамамдау мүмкіндігі бар.
The educational system in Cameroon is divided into primary (six years, compulsive), secondary (five years), high school (two years), and tertiary (University). The academic year runs from September to June, at which time, end of year examinations are always written. The General Certificate of Education (GCE), both Ordinary and Advanced levels, are the two most qualifying exams in the Anglophone part of Cameroon. There are two separate secondary schooling systems, depending on whether the French or British colonial models apply. In broad terms though, the secondary phase comprises a lower (middle school) and an upper level (high school). For the majority of young people this distinction remains academic, because their parents are unable to afford secondary school fees at all. Students who graduate from a five year secondary school program have to sit for the GCE Ordinary Level, and those who graduate from a two year high school program have to sit for the GCE Advanced Level. So far, the GCE advanced level and the Baccalaureate (the French equivalent of academic attainment) are the two main entrance qualifications into institutions of higher learning. After secondary school, there is the possibility of undertaking "vocational studies," courses aimed to unemployed people under the responsibility of the Ministry of employment.
Француздық сыныптау шкаласы
Шкаласы Бағаның сипаттамасы АҚШ Баға белгілері 15.00 20.00 Très bien (өте жақсы) A 13.00 14.99 Bien (жақсы) A 12.00 12.99 Assez bien (құнды жақсы) B+ 11.00 11.99 Passable (қанағаттанарлық) B 10.00 10.99 Moyen (жеткілікті) C 0.00 9.99 Insuffisant (жеткіліксіз) F Сәтсіздік (Егер жылдың барлығы өткен болса, қанағаттанарлық деп есептелуі мүмкін)
Scale Grade description US Grade Notes 15.00 20.00 Très bien (very good) A 13.00 14.99 Bien (good) A 12.00 12.99 Assez bien (quite good) B+ 11.00 11.99 Passable (satisfactory) B 10.00 10.99 Moyen (sufficient) C 0.00 9.99 Insuffisant (insufficient) F Failure (May be considered passing if entire year is passed)
Бастауыш және орта білім беру
Мектепке бару 12 жасқа дейін міндетті. 2000 жылдан бастап бастауыш мектепте білім беру тегін, бірақ отбасылар мектеп формасы мен оқулықтар үшін төлем жасауы тиіс. Елдің оңтүстік аймақтарында бастауыш мектеп жасындағы балалардың басым бөлігі сыныптарға қабылданады. Дегенмен, Камерунның ең шалқақай бөлігі саналатын солтүстігінде тіркелу көрсеткіші төмен. Камерун оқушыларының көпшілігі бастауыш білімнен әрі өте алмайды. Соңғы жылдары ең дарынды студенттердің елден шығып, шетелде білім алып, сонда қалғандарының саны артып келеді, бұл "ақыл-ойдың ағылып кетуі" деп аталады. Камерун тәуелсіздік алғаннан кейін екі түрлі білім беру жүйесі қолданылды. Шығыс Камерун жүйесі француз үлгісінде, ал Батыс Камерун жүйесі британ үлгісінде құрылған. 1976 жылға дейін екі жүйе біріктірілді. Христиандық миссионерлік мектептер білім беру жүйесінің маңызды бөлігін құрады. Елде мұғалімдерді даярлау және кәсіптік-техникалық білім беру оқу орындары бар. Білім беру жүйесінің ең жоғары сатысында Яунде университеті тұр. Алайда, ең бай және білімді студенттердің елден шығып, шетелде оқуға және тұруға бейімділігі күшейіп, ақыл-ойдың ағылып кетуіне себеп болып отыр. 6-шы (қазіргі) немесе 7-ші (бұрынғы) сыныпта Мемлекеттік жалпы білім беру емтихандарын тапсырып (және бірінші мектеп бітіру куәлігін алу) қажет. GCE O деңгейінен кейінгі орта мектептің соңғы екі жылы "жоғарғы мектеп" деп аталады. Жоғарғы мектеп орта мектеп құрамына кіреді, бірақ Камерунда O деңгейінде аяқталатын мектепті "орта мектеп" деп атау қалыпты, ал толық орта білім беру бағдарламасын (7 жылдық) ұсынатын немесе төменгі және жоғарғы сыныптары бар мектепті "жоғарғы мектеп" деп атайды. Камерундағы оқу жылы қыркүйектен маусымға дейін жалғасады, осы уақытта жыл соңындағы емтихандар тапсырылады. GCE (Жалпы білім беру сертификаты) – қарапайым және жоғары деңгейдегі емтихандар Камерунның ағылшын тілді бөлігіндегі ең маңызды емтихандар болып саналады. Бес жылдық орта мектеп бағдарламасын аяқтаған студенттер GCE қарапайым деңгейіне, ал екі жылдық жоғарғы мектеп бағдарламасын аяқтағандар GCE жоғары деңгейіне емтихан тапсыруға міндетті.
Education is compulsory through the age of 12 years. Primary school education has been free since 2000; however, families must pay for uniforms and book fees. In the southern areas of the country almost all children of primary school age are enrolled in classes. However, in the north, which has always been the most isolated part of Cameroon, registration is low. Most students in Cameroon do not go beyond the primary grades. There has been an increasing trend of the smartest students leaving the country in recent years to study abroad and settling there: the so called "brain drain". Two separate systems of education were used in Cameroon after independence. East Cameroon's system was based on the French model, West Cameroon's on the British model. The two systems were merged by 1976. Christian mission schools have been an important part of the education system. The country has institutions for teacher training and technical education. At the top of the education structure is the University of Yaoundé. There is, however, a growing trend for the wealthiest and best educated students to leave the country to study and live abroad, creating a brain drain. passing the Government Common Entrance Examinations (and obtaining a First School Leaving Certificate) in Class 6 (now) or 7 (formerly). The last two years in secondary school, after GCE O Levels, are referred to as high school. A high school is part of the secondary school but in Cameroon, it is habitual to talk of secondary school for a school which ends at the O Levels and high school for one which offers the complete secondary education program of 7 years (or one which simply has lower and upper sixth classes). The academic year in Cameroon runs from September to June, at which time, end of year examinations are always written. The General Certificate of Education (GCE) both Ordinary and Advanced levels are the two most qualifying exams in the Anglophone part of Cameroon. Students who graduate from a five year secondary school program have to sit for the General Certificate of Education Ordinary Level, and those who graduate from a two year high school program have to sit for the General Certificate of Education Advanced Level.
Қаржыландыру
ЮНЕСКО мәліметінше, 2011 жылы Камерунның білім беруге жұмсаған мемлекеттік шығыны ЖІӨ-нің 3,7%-ын құрады. Мәдени және тарихи себептерге байланысты, ағылшын және француз тіліндегі білім беру жүйелерінің мұғалімдері әлі де білім беру саласында бөлек жұмыс істейді, бұл "мұғалімдердің кәсіби мәселелер бойынша ортақ педагогикалық тәжірибе жинақтауына және оқытуды қолдау үшін АКТ сияқты жаңа тәсілдер мен тәжірибелерді талқылауға кедергі келтіреді", тіпті жеке адамдар ретінде олар "қазіргі Камерунның шақыруларына және ірі қалалық орталықтардағы көптілді коммуникацияға құштар көрінеді".
Cameroon public expenditure on education in 2011, according to UNESCO, amounted to 3.7% of GDP. Teachers from both English and French sub systems, for cultural and historical reasons, still operate as separate in the educational system, and this prevents "teachers from developing a joint pedagogical repertoire about professional matters and to engage in productive debates around new discourses and repertoires such as ICTs in support of teaching," even if as private individuals, they "appear to be open to the challenges of modern Cameroon and multilingual communication in large urban centres."
Тілдер
Камерундық жүйе екіге бөлінген: егер ресми түрде екеуі 40 жылдан бері біріктірілген болса да, мұғалімдердің көзқарастарының айырмашылығы анық байқалады. Бұл маңызды мәселе, себебі ол жүйені бәсекеге қабілетті және тиімді ету үшін реформалау мүмкіндігіне кедеріл келтіреді. Тағы бір мәселе – жергілікті тілдерді білім беру жүйесіне қосуға арналған бағдарламаның толыққанды жоқтығы. Басты себептері – үкімет тарапынан ұсынысқа қолдау көрсетілмеуі және кейбір ұсыныстардың іс жүзінде орындалуының қиындығы: Камерунда 270-тен астам жергілікті тіл болғандықтан, бүкіл елде оқыту үшін кездейсоқ тілді таңдау "ұлттық бірлікті қауіпке тікейтін саяси үстемдік сезімін тудыруы мүмкін". Жергілікті тілдерді мектептерде және басқа да оқу орындарында оқытуға бағытталған бірнеше бағдарлама (мемлекеттік және жеке) бар, бірақ оларға қатысты әртүрлі пікірлер бар: олар камерундықтардың күнделікті өмірінде жиі қолданылады, бірақ тек туған тілінде ғана сөйлейтіндерге қатысты "әлеуметтік таңба" әлі де бар; керісінше, ағылшын немесе француз тілін білу мақтан тұтуға лайық (әсіресе мұғалімдер осыны көрсетуге ұмтылады), бірақ отбасы мүшелерінің сауаттылығының төмендігіне байланысты оқушылар оларды үйде қолдануға ынталандырылмайды.
The Cameroonian system is deeply divided into two sub systems: even if formally the two have been merged since 40+ years, differences of approach in teachers are more than evident. This is a real issue, since it affects the possibilities of reforming in a more competitive and efficient way the system. Another issue is the complete lack of a programme for including local languages in the educational system. Main reasons are the lack of Government support to the proposal, and the factual impracticability of some of the proposals: since there are more than 270 local languages in Cameroon, picking at random a language to be taught in all country "would generate political feelings of superiority that may endanger national unity." There are some programmes (both public and private) to teach those local languages at school and in other facilities, but there are anyway mixed feelings towards them: they are spoken the most in the ordinary lives of Cameroonians, but there is still a "social stigma" towards those who cannot speak anything other than an indigenous languages; on the contrary, being proficient in English or French is something to be proud of (especially teachers are likely to "show off"), but still pupils are not stimulated in using them at home, because of the low literacy level of their families.
Арнайы қажеттіліктері бар оқушылардың білім алуы
2010 жылы БҰҰ Бала құқықтары жөніндегі комитеті «балалардың өз құқықтарын пайдаланудағы фактілік дискриминацияның жалғасуына терең алаңдаушылық білдіреді. Ол, әсіресе, қыздардың, жергілікті халықтың балаларының, мүмкіндігі шектеулі балалардың, босқындардың, кедей ауылдық аймақтардағы балалардың және көшеде қалған балалардың білім алуға, денсаулық сақтауға және әлеуметтік қызметтерге қол жеткізуде ерекше қиындықтарға тап болатынына айрықша алаңдайды».
In 2010, the UN Committee on the Rights of the Child stated that "is deeply concerned at the persistence of de facto discrimination among children in the enjoyment of their rights. It is especially concerned that girls, indigenous children, children with disabilities, refugee children, children from poor rural areas, and children in street situations suffer particular disadvantages with regard to education, access to health and social services."
Боко Харамның зорлық-зомбылығының әсері
Солтүстік аймақтағы мектептер, мысалы, Фотокол, көршілес Нигериядан шекаралық аймақтарға тараған Боко Харам бүліктерінің салдарына ұшырады. 2015 жылдың қаңтар айында, 2014 жылғы желтоқсандағы Камерун қақтығыстарынан кейін, Қашықтағы Солтүстік аймақтағы көптеген мектептер Рождество демалысынан кейін бірден қайта ашылмады, және "мыңдаған мұғалімдер, студенттер мен оқушылар Камерун әскері мен күдікті Боко Харам содырлары арасындағы қанды қақтығыстардан қашып, шекараға жақын орналасқан мектептерді тастап кетті" деп хабарланды. Камерун әскері оқушылардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін күш жұмсады.
Schools in the Far North Region, such as Fotokol, have been impacted by the Boko Haram insurgency, which has spilled into border areas from neighboring Nigeria. In January 2015, many schools in the Far North did not re open immediately after the Christmas vacation following the December 2014 Cameroon clashes, and it was reported that "Thousands of teachers, students and pupils have fled schools located along the border due to bloody confrontations between the Cameroon military and suspected Boko Haram militants." The Cameroonian military has deployed forces to ensure safety for students attending schools.