Кіріспе

Аргентинадағы білім берудің жалпы шолуы. Мемлекеттік білім беру мекемелерінде білім беру бастауыш, негізгі, орта және жоғары білім беру деңгейлерінде, сондай-ақ университет білімінде (магистратура бағдарламаларын қоспағанда) жүзеге асырылады. Жеке білім беру ақылы, бірақ кейбір жағдайларда (әсіресе бастауыш және орта мектептерде) мемлекеттік субсидиялар оның шығындарын жабады. ЮНЕСКО-ның зерттеулеріне сәйкес, Аргентина мен Уругвайда білім беру теңдікке кепілдік береді және білім беруді коммерцияландыруға кедергі келтіретін институционалдық ерекшеліктері бар. Сондай-ақ, Финляндия көпұлтты халықтың және арнайы білім беруге қолайлы жағдайлар жасаса, Аргентинада білім беру теңдікті қолдайды. Соңғы халық санауы бойынша сауатсыздық деңгейі 1,9% құрайды, бұл Латын Америкасындағы екінші ең төмен көрсеткіш. Соңғы он жылда Аргентинада тоғыз жаңа университет ашылды, ал университет студенттерінің саны 68%-ға өсті. Білім беру – ұлттық үкімет, провинциялар, федералды округ және жеке мекемелердің бірлескен жауапкершілігінде, бірақ негізгі бағыттарды тарихи тұрғыдан Білім министрлігі белгілейді. Аргентинада президент Доминго Сармиентоның «Суверен білімді болуы керек» (мұндағы «суверен» – халық) деген тұжырымымен тығыз байланысты, білім беруге қол жеткізу деңгейі жоғары және оны сақтау саяси және мәдени пікірталас нысаны болып табылады. Білім берудің барлық деңгейлері, университеттерді қоса алғанда, әрқашан тегін болғанымен, көптеген жеке мектептер мен университеттер бар.

Тарих

Аргентинадағы Латын Америкасының «докта» деп аталатын білім берудің тарихы қиын-қыстау. Президент Доминго Сармиенто (1868–1874) Аргентинаны дамыған елдердің тәжірибесімен жаңартуға баса назар аударғанға дейін тиімді білім беру жоспары болған жоқ. Сармиенто еуропалық педагогтардың көшіп келуін және елде орналасуын ынталандырды, сондай-ақ бүкіл елде мектептер мен қоғамдық кітапханалар салдырды. Оның мерзімінде студенттердің оқуға түсу саны екі есеге артты. Аргентинада Мұғалімдер күні (11 қыркүйек) оның қайтысын еске түсіреді. 1884 жылы президент Хулио Рока басшылығымен жалпыға бірдей, міндетті, тегін және зайырлы білім беруді талап ететін алғашқы ұлттық заңдар (Жалпы білім беру туралы 1420 заң) қабылданды. Бұл жүйенің діни сипаты болмауы, шіркеу мектептеріне тікелей диплом беруге тыйым салуы (тек мемлекеттік университет арқылы) Аргентина мемлекеті мен Католик шіркеуі арасындағы қарым-қатынасты нашарлатты, жергілікті дін қызметкерлерінің қарсылығына және Папалық нунций арқылы Киелі Тақпен қақтығысқа әкелді. 1918 жылғы Университет реформасынан кейін Аргентинаның білім беруі, әсіресе жоғары білім деңгейінде, үкіметтен де, ықпалды Католик шіркеуінен де тәуелсіз болды. Хуан Перон басшылығымен 1947 жылы мемлекеттік мектептерде катехизм қайта енгізілгенде және шіркеу мекемелері қайтадан субсидия ала бастағанда, шіркеу елдің зайырлы білім беру жүйесіне қайта орала бастады. 1954 жылы саясаттың күрт өзгеруі Перонның күшпен құлатылуына себеп болды, содан кейін генерал Педро Арамбуру оның бұрынғы, клерикалды саясатын қайта жаңғыртты. Арамбурудың 1955 жылғы 6403 заңы жеке білім беруді, әсіресе шіркеулік немесе көбінесе католик мектептерін (көптеген штаттық мұғалімдері бар) дамытуға көмектесті, бұл Аргентина Католик университетінің құрылуына әкелді. Президент Карлос Менемнің 1989 жылғы елдің әлеуметтік-экономикалық дағдарысына жауап ретінде жүргізген реттеуді алып тастау және жекешелендіру бағдарламасы Аргентинаның орта мектеп жүйесін орталықсыздандырды, 1992 жылдан бастап мектептерді басқару және қаржыландыру провинциялардың жауапкершілігіне көшті. Алайда, саясаттың кемшілігі федералдық кірістерді бөлудің тиісінше ұлғаймауында болды, әсіресе екі бастауыш сыныпты орта білім жүйесіне көшіру туралы шешімді ескере отырып. 1983 жылы демократиялық үкімет қайта орнағаннан бастап (1989 және 2002 жылдардағы дағдарыстарды есептемегенде) білім беруге мемлекеттік шығындар тұрақты түрде өсті және 2007 жылы 14 миллиард АҚШ долларынан асты.

Жетістіктер

Көптеген проблемаларға қарамастан, Аргентинаның жоғары білімі 1960 жылдары әлемдік деңгейдегі сапаға қол жеткізді. 2013 жылға дейін Аргентинада бес Нобель сыйлығының иегері тәрбиеленді, олардың үшi ғылым саласында: Луис Федерико Лелоир, Бернардо Гусей және Сесар Милштейн, ал екеуi бейбітшілік саласында: Карлос Сааведра Ламас және Адольфо Перес Эскивель. Бұл көрсеткіш экономикалық және демографиялық жағынан дамыған Ирландия және Испания сияқты елдерден асып түседі. Сонымен қатар, 2010 жылға дейін Аргентиналықтар ғана Рольф Шок сыйлығымен марапатталған Оңтүстік Америкалықтар болып табылады. Аргентина халқы аймақтық стандарттармен салыстырғанда білім деңгейінің жоғарылығымен ерекшеленеді. 2010 жылғы халық санауы бойынша 20 және одан жоғары жастағы азаматтардың білім деңгейі келесідей үлестірілген:

Білім алмаған Бастауыш білімді толық алмаған Бастауыш білімді толық алған Орта білімді толық алмаған Орта білімді толық алған Жоғары білімді толық алмаған Жоғары білімді толық алған Жоғары білімді толық алмаған Жоғары білімді толық алған % 11.216% 25.401% 13.745% 20.109% 1.776% 5.890% 3.710% 6.395%

Бастауыш білім беру

6 мен 14 жас аралығында қабылданады. Бастауыш білім – бірінші EP циклы (1–6 сыныптар). 1995–2007 жылдар аралығындағы жүйеге байланысты, 1995 жылға дейін 7 жылдық бастауыш білім берген мектептердің көпшілігі 8-ші және 9-шы сыныптарды қабылдауға көшті, ал кейбіреулері 7-ші сыныпты толығымен жойып, оқушыларды үшінші циклді басқа білім беру мекемесінде аяқтауға мәжбүр етті.

Орта білім

Аргентинада орта білім екі деңгейден тұрады. 1-ден 3-ге дейінгі сыныптар барлық мектептерге ортақ (Ciclo básico). 4-тен 6-ға дейінгі сыныптар (кейбір провинцияларда 4-тен 5-ке дейін) әлеуметтік ғылымдар, табиғаттану ғылымдары, өнер, спорт, дизайн және т.б. сияқты бағыттарда (Ciclo orientado) ұйымдастырылады. Кейбір мектептерде қосымша бір жыл (техникалық-кәсіптік мектептер) ұсынылады, ол кәсіптік біліктілік береді, сонымен қатар бағыттары (ауыл шаруашылығы, электр, механика, құрылыс және т.б.) болады. Көптеген провинцияларда орта білім беру жүйесі әлі де үш дәстүрлі үлкен топқа бөлінеді: "Бакалавр" мектептері (гуманитарлық ғылымдарға ерекше мән беретін гимназияларға ұқсас), "Коммерциялық" мектептер (экономикалық ғылымдарға және оған байланысты салаларға бағытталған) және "Escuelas Técnicas" (техникалық және ғылыми пәндерге бағытталған, бес/алты жыл емес, алты/жеті жылдық білім беру бағдарламасын ұсынады, бұрын "Өнеркәсіптік" мектептер деп аталған) әрқайсысы өзінің негізгі саласына қатысты нақты бағыттар бойынша бөлінеді. 2006 жылдың желтоқсанында Аргентина Конгресінің депутаттар палатасы жаңа Ұлттық білім беру заңын бекітті, ол бастауыш білім берудің ескі жүйесін қайта жаңғыртып, орта білім беруді міндетті және конституциялық құқық етіп, міндетті білім беру мерзімін 12 жылға ұзартты. Өтпелі кезең 2011 жылы аяқталды. Сонымен қатар, 18 жастан асқан адамдарға орта білім беруді қамтамасыз ету мақсатында ересектерге арналған жоғары мектептер жүйесі (әдетте "Acelerados" деп аталады, испан тілінде "жылдамдатылған") бар. Әдетте ол 2 немесе 3 жылдық қарқынды оқу бағдарламасын қамтиды және әр провинциядағы көптеген мемлекеттік және жеке мектептерде ұсынылады. Күндіз жұмыс істейтіндер үшін кешкі ауысымдар да қолжетімді. Осы жоғары мектеп дипломдары университеттерге түсуге қабылданады. Аргентинаның кәсіптік білім беретін мектептер желісі, олардың көпшілігі Ұлттық технологиялық университеттің (UTN) немесе провинциялық білім беру жүйелерінің басқаруында, студенттерге тарихи тұрғыдан тиімді балама мүмкіндіктер ұсынып келді.

Халықаралық білім беру

2015 жылдың қаңтарына қарай, Халықаралық мектептер консультациясы (ISC) Аргентинада 160 халықаралық мектептің барын тізімдеді. ISC «халықаралық мектепті» былай анықтайды: «ISC халықаралық мектепті, егер ол мектепке дейінгі, бастауыш немесе орта білім беру деңгейіндегі оқушылардың кез келген тобына ағылшын тілінде толық немесе ішінара оқу бағдарламасын, ағылшын тілінде сөйлейтін елдерден тыс жерде ұсынса, немесе егер ағылшын тілі мемлекеттік тілдердің бірі болып табылатын елдегі мектеп, елдің ұлттық оқу бағдарламасынан өзге ағылшын тіліндегі оқу бағдарламасын ұсынса және халықаралық бағытталған болса, қамтиды».

Аргентинадағы жоғары білім

Аргентинаның жоғары білім беру жүйесі отарлық кезеңде қалыптасқаннан бері, негізінен континенттік білім беру жүйесі (Англосаксон үлгісіне қарама-қарсы) болып табылатын ескі және догматикалық испан жоғары білім беру жүйесіне негізделген. 1918 жылғы Университет реформасы – елдің ең көне университеті Кордова университетінде өткен, өте танымал реформалар сериясы, ол Аргентинаның қазіргі танымал жоғары университет жүйелерін жаңғыртуға жол ашты. Ол құрылғаннан бері кәсіби білім беретін мамандықтарды оқытуға бағытталған. Жоғары білім беру мекемелері: білім беру немесе техникалық мамандықтармен байланысты 1 жылдан 5 жылға дейінгі білім беру. Университеттер: 4 жылдан 7 жылға дейін кәсіби білім беру, көптеген түрлі мамандықтар, мысалы, лицензиат, инженерлік мамандық, медициналық мамандық, адвокаттық мамандық, профессорлық қызмет, аударма мамандығы және т.б. Жоғары оқу орнынан кейінгі білім: Бұл мамандандырылған және ғылыми-зерттеуге бағытталған білім деңгейі. Ол шамамен 12-18 айда мамандық дәрежесін алуға немесе 24-30 ай және түпнұсқа ғылыми-зерттеу жұмысын қажет ететін магистр дәрежесін алуға мүмкіндік береді, ал жоғары деңгейде докторлық дәреже алуға болады.

Қаржыландыру

Бір маңызды аспект – мемлекеттік жоғары білім беру орнында, жоғары білім деңгейінде және университет деңгейінде оқу ақысыз және кез келген адамға қолжетімді. Университеттерде ешқандай төлем талап етілмесе де, білім алуға байланысты көлік, оқу құралдары сияқты жасырын шығындар көбінесе ескерілмейді. Тиімді дамыған және кең таралған стипендия жүйесінің болмауы, аз қамтылған отбасылардан шыққан студенттердің мемлекеттік университеттерге түсуін қиындатады: 20% ең жоғары табысқа ие топтан әр сегіз студентке қарсы, 20% ең төмен табысқа ие топтан бір ғана студент тап болады. Ал магистратурадағы білім алу үшін белгілі бір қаржыландыру қажет, ол әдетте ақылы болады. Сонымен қатар, бірінші курс студенттеріне қаржылық жағдайдың ауыр болуы оларды бітіруге дейін жұмыс істеуге итермелейді, сондықтан көптеген жас студенттер толық жұмыспен қатар университетте оқиды. Бұл пайдалы деп есептеледі, себебі студенттер бітірген кезде жұмыс тәжірибесіне ие болады, алайда бұл оқудан бас тартудың жоғары деңгейіне де себеп болуы мүмкін.

Жоғары оқу орны

Аргентинада 39 ұлттық университеттер желісі бар, олар 1946 жылдан бері Білім министрлігімен қаржыландырылады. Жеке және діни университеттер де көп, белсенді оқу орындарының арасында 46-ға жуық, және олар студенттердің шамамен алтыншы бөлігін қабылдайды (Аргентинадағы университет реформасы және Аргентинадағы университеттер тізіміне қараңыз). Аргентинада орта мектептен кейін бірыңғай стандартты емтихан жүйесі жоқ, сондықтан университеттерге түсу әрбір университетпен анықталады. Сонымен қатар, бастауыш және орта білімнің үнемі нашарлауы университетке түсуге қажетті деңгей мен орта мектепті бітірушілердің білімі арасында үлкен айырмашылық тудырды. Буэнос-Айрес университеті сияқты кейбір университеттер бұл мәселені бір жылдық ортақ бағдарлама – CBC құру арқылы шешеді, оны студенттер университетке қабылдану үшін аяқтауы керек. 2024 жылдың сәуір айында ондаған мың адам Аргентинаның астанасы Буэнос-Айресте мемлекеттік университеттерге қаржыландыруды арттыру талабымен көшеге шықты.

Жоғары оқу орны

Аргентинада докторантураның оқу салалары көбінесе зерттеуге бағытталған докторантуралық білім беру болып табылады, нәтижесінде философия докторы, ғылым докторы, медицина докторы, заң докторы және басқа да дәрежелер беріледі. Аргентинадағы докторантура бағдарламаларына лицензиат, профессорлық-инженерлік немесе мамандық бойынша магистр дәрежесіне ие үміткерлер қабылданады. Докторлық оқу салалары көбінесе бес білім саласының біріне жатады: қолданбалы ғылымдар, негізгі ғылымдар, денсаулық сақтау ғылымдары, гуманитарлық ғылымдар және әлеуметтік ғылымдар. Аргентина университеттері ұсынатын докторантуралық білім беру бірнеше мамандықтарды қамтиды және берілген дәрежелердің ұлттық және халықаралық мойындалуына ие. Аргентинадағы докторантура мен оған сәйкес мамандықтарды реттейтін академиялық ережелерде барлық аспирантуралық курстар Ұлттық университеттерді бағалау және аккредиттеу комиссиясынан аккредиттеу алуы тиіс делінеді. Бұл комиссия Білім, ғылым және технология министрлігінің басшылығымен жұмыс істейтін мемлекеттік, орталықтандырылмаған орган болып табылады. Ол барлық докторантура бағдарламаларын бағалау және аккредиттеу процесін жүзеге асырады және ұлттық деңгейдегі барлық осындай бағдарламалардың институционалдық бағалауына жауапты. Докторантураны қоса алғандағы, жоғары білім беру бағдарламалары ғылым және технология министрлігі мен Университеттер кеңесі бірлесіп белгілеген талаптарға сәйкес стандарттарды белгілейді. Сонымен қатар, докторантура бағдарламаларының сыртқы бағалауын Ұлттық университеттерді бағалау және аккредиттеу комиссиясы немесе осы мақсатта құрылған жеке ұйымдар, академиялық әріптестердің қатысуымен жүргізеді. Аргентинаның жоғары оқу орындары көптеген оқу курстарын халықаралық мекемелер арқылы қосымша аккредиттеуден өткізеді.