Кіріспе

1970 жылы жарық көрген Джордж В. Хиггинстің "Эдди Койлдің достары" романы - Джордж В. Хиггинстің, ол кезде Бостондағы АҚШ прокурорының көмекшісі болған. Роман Бостонның ирландтық-америкалық жер асты әлемін шынайы суреттейді. Оның басты кейіпкері - Эдди Койл, кішігірім қылмыскер және хабаршы. Эдди Койлдің достары 1973 жылы Питер Йейтс режиссерлік және Роберт Митчемді ойнаған фильмге бейімделді. Эдди Койлдің кейіпкерлерінің аяусыз реализмі мен сұлулығы сол дәуірдің басқа гангстерлік романдарына, әсіресе Марио Пузоның "Крестный отец" романына, кейіннен 1972 жылы шыққан сол есімді танымал фильмге бейімделген ұйымдасқан қылмысқа романтикалық көзқараспен қарауға қайшы келеді. Ашбел Грин редактор болды.

Сюжет

Эдди Койл - Бостон, Массачусетс штатындағы қылмыс ұйымының жасы ұлғайған, төменгі деңгейдегі қару-жарақ саудашысы. Ол Нью-Гэмпширде ұрланған жүк көлігін жүргізу үшін сотталған. Эдди Дилонның жүк көлігін жүргізуші еді, ол қылмыскер және синдикатпен тығыз байланысты. Койл Дилонды билік органдарына беруден бас тартты. Койлдің түрме жазасынан құтылудың соңғы мүмкіндігі - АТФ арнайы агенті Дейв Фоулидің жазалау туралы ұсынысы, ол Койлдің хабаршы болуын талап етеді. Джимми Скализи мен Арти Ван бастаған топ Койл ұсынған тапаншалармен банкті тонаудың бірнеше ретін жасады. Койлдің тапаншалар туралы дереккөздерінің бірі - жас қару сатушы Джеки Браун, ол басқа клиенттерге әскери автоматтар (M16 шабуыл винтовкалары) жеткізу келісім-шартына қатысады. Пистолеттерді қабылдап жатқанда, Койл Джеки Браунның көлігінің багажындағы мылтықтарды көріп, дереу Фоулиге хабарлайды. Джекиді Фоли мен оның агенттері ұстайды. Койл өзінің келісімін орындағанын сезінді, бірақ Фоули Эддиге қысым жасап, оның ынтымақтастығы үшін көбірек ақпарат талап етті. Оның өзіне жаман қарағанынан ашуланған Скализидің досы Ванда полицияға келесі жоспарланған банктік тонау туралы хабар береді, бұл мемлекеттік полицияға Скализи мен Ванның тобын тонау үшін ұстауға мүмкіндік береді. Тұтқындау кезінде полиция күшті қылмыскерлер отбасының басшысымен жақсы байланыста болған (әлдекім туысқан) топтың жас мүшесін атып өлтіреді. Сол күні таңертең, екі адам да банкті тонағандардың тұтқындалғанын білмейтін кезде, Койл Нью-Гэмпширде оның тақтасын тазалау үшін Фоулиге банкті тонағандардың аттарын беруге дайын болуы мүмкін екенін айтады. Фоли Койлмен кездесуге келіседі, егер Койл келмесе, ол банкті тонауға бармайтынын айтады. Қылмыстық топтың басшысы Скалиси мен Ванның тобын ашқан Койл деп қате ойлайды. "Адам" деп аталатын бос ашулы, өйткені полиция оның досын өлтірді, ол топтың мүшесі болды, тұтқындау кезінде. Ол Диллонды Койлды өлтіру үшін жалдап алады, бірақ Койл келісімшартты қарсылықпен қабылдайды. Фолиден білгеніміздей, Койл ешқашан келмеген, сондықтан хабарласпаған. Фоли оны күтіп, газет сатып алады да, ұрлаушылар тұтқындалғандықтан, ақпараттың пайдасыз болғанын көреді. Сол түстен кейін, Койл Диллонның барасына кіргізіп, түрмеде отыратынын білгенде, ашулы күйде. Диллон Койлды өлтіру жоспарын растайтын қоңырау алады, содан кейін оны сол кешке Брюинс ойынына шақырады. Ойын кезінде Диллон Койлге арақ құйып, ақырында оны өлтіреді, ал серіктесі ойыннан кейін ер адамдарды алып кетеді. Олар Койлдің денесін машинада қалдырып, Вест-Энд боулинг алаңының көлік тұрағына апарып тастайды. Соңғы тарауда Джеки Браунға автомат ұстағаны үшін айып тағылады. Сотта айыпсыз деп танылғаннан кейін сот күні белгіленеді. Прокурор мен қорғаушы екі жақ та Джеки Браунға не болса да, қылмыс әлемінде ештеңе өзгермейтінін мойындады.

Сыни қабылдау

Роман бірден табысқа жетіп, Хиггинс Норман Мейлерден "Генри Гринге ең жақын американдық жазушы" деп мақтау алды. Бірақ мен бірінші романының полиция қызметкері жазғанын түсіне алмай жүрмін". Элмор Леонард "Эдди Койлдің достары" - бұл ең жақсы криминалды роман, дегенмен Хиггинс "қылмыс жазушысы" деп аталуды жек көреді. Леонардтың айтуынша, "Ол өзін қылмыс жазушысы емес, Бостондағы қылмыс Чарльз Диккенсі ретінде көрді. Ол тек қана адам өмірін түсінген, оны төменгі өмірдің тілінде және іс-әрекеттерінде өте анық түсінді". "Нью-Йорккер" журналында былай деп жазылған: "Китапта құпия жанрдағы көптеген айла-шарғылар - кісі өлтіру, банкті тонау және екі жүзділік - айтылса да, ол сөз соңында тілдің өзі туралы ғана". 2010 жылы қайта қаралғанда, Slate бұл кітапты "жазушының жазушы триллері ретінде де, танымал масса ретінде де ұстап тұрғанын" айтты. Кітап сын сайты The Pequod кітапқа 9.5 (10.0-ден) баға берді және оны "өте жақсы қылмыс романы" деп атады. Кітап кейіпкерлері мен әңгімелері өте реалистикалық, Higgins жұмыста кездескен нақты адамдарға негізделген, ал полицейлер қылмыскерлер сияқты арсыз. Хиггинс кейіпкерлерін жақсы біледі және америкалық қылмыс романында пайда болған ең жақсы диалогтардың кейбіреулерін жазады".

Бейімделулер

Роман 1973 жылы фильмге, Билл Донкастердің сахналық пьесасына бейімделді.

Басылымдар

2010 жылы Macmillan Publishing компаниясы Picador баспасында "Эдди Койлдің достары" атты кітаптың 40 жылдығына арналған басылымын басып шығарды.