Кіріспе
Эворадағы Рим-католик шіркеуі, Португалия Эвора кафедральді ғибадатханасы (Sé de Évora) - Португалияның Эвора қаласындағы Рим-католик шіркеуі. Бұл қаланың ең биік жерінде орналасқан ең көне және маңызды жергілікті ескерткіштердің бірі. Ол тарихи қаланың орталығының бөлігі және Эвора архиепископлығының орталығы. 1988 жылы ЮНЕСКО оны дүниежүзілік мұра деп жариялады.
The Cathedral of Évora (Sé de Évora) is a Roman Catholic church in the city of Évora, Portugal. It is one of the oldest and most important local monuments, lying on the highest spot of the city. It is part of the historical city centre, and the seat of the Archdiocese of Evora. It was declared a World Heritage Site by UNESCO in 1988.
Тарих
Эвораны 1166 жылы араб қолынан Геральдо Сем Павор (Геральд Қорқытпас) қайта басып алды, көп ұзамай қаланың жаңа христиан билеушілері Қасиетті Марияға арналған собор салуға кірісті. Бұл алғашқы ғимарат 1186 және 1204 жылдар аралығында салынған, өте қарапайым және шамамен 1280-1340 жылдары кеңейтілген, бұл жолы ерте готика стиліне. Собор уақыт өте келе бірнеше құнды толықтыруларды алды, мысалы готикалық монастырьлар (14-ғасыр), Эспораоның Мануэлин шіркеуі (16 ғасырдың басында) және барокко стиліндегi жаңа, керемет бас шіркеу (18-ғасырдың бірінші жартысы). Ол Португалиядағы ортағасырлық соборлардың ішіндегі ең үлкені және готика сәулетінің ең жақсы үлгілерінің бірі. 1497 жылы собордың алғашқы пресвитериесінде Васко да Гаманың шығысқа алғашқы экспедициясындағы флотының тулары баталанды деп көпшілік сенді. Собормен байланысты ең маңызды тарихи тұлға - Эвораның архиепископы және кардиналасы болған король Генрике (1512-1580) кардинал болды. Король Иоан III-нің ағасы кардинал Генрих, Алкасер-Квибир шайқасында қайтыс болғаннан кейін Португалия королі ретінде Д. Себастьяноның орнын алмасты. Кардинал патша тек 1578 және 1580 жылдар аралығында билік жүргізді. 16-17 ғасырларда Эвора соборы Эвора полифония мектебінің орны болды, ол Португалияның музыка тарихында маңызды рөл атқарды. Собормен байланысты композиторларға Матеус де Аранда мен Мануэль Мендес және оның шәкірттері Дуарте Лобо мен Филипп де Магалхаес жатады.
Сыртқы
Эвора соборының негізгі қасбеті қызғылт граниттен салынған, Лиссабон соборына ұқсайды. Оның 16 ғасырда аяқталған екі үлкен мұнарасы басты порталды қоршап тұрған нартекске (кіреберіс галереясына) іргелес орналасқан. Нартекс үстінде готикалық трассоры бар үлкен терезе бар, ол ішкі бөлмені жарықтайды. Әрбір мұнараның шоқ тәрізді мұнарасы бар, олардың бірі ортағасырлық түсті плиткалармен қапталған. Сол кездегі басқа португал шіркеулері сияқты Эвора соборының сыртқы қабырғалары да бөренелермен, сондай-ақ сәнді аркадалы корбельдермен безендірілген. Көлденең үстіндегі фонарь мұнарасы өте көркем. Оның терезелері бір қатар болып, трансептіге жарық түсіреді. Оның шпилі, сондай-ақ трансепті арқылы өтетін мұнараның шпилі алты мұнарамен қоршалған, әр мұнара мұнараның шағын көшірмесі болып табылады. Мұнараның дизайны Дуэро аңғарындағы басқа шіркеулерге ұқсайды: Замора соборы және Саламанканың ескі соборының Торре-дель-Галло, Санта-Мария-ин-Торо. Мигель Собрино Сантьяго-де-Компостела соборының үстіндегі жоғалған романдық күмбезді модель ретінде ұсынды. Огивальді басты портал португал готикасының шедеврі болып табылады. Мрамор бағаналар 1330 жылдары, мүмкін, мүсіншілер Мастер Перо (Mestre Pero) және Тело Гарсия жасаған елшілердің үлкен мүсіндерімен орналасқан. Бұл Португалиядағы ең үздік. Мұндай бос тұрған готика мүсіндері Португалияда өте сирек кездеседі. Олар әдетте мемориалдық қабірлермен байланысты.
Интерьер
1280 және 1340 жылдар аралығында салынған Эвора кафедральді соборы 12 ғасырдың екінші жартысында роман стилімен салынған Лиссабон кафедральді соборының еден жоспарына сәйкес жобаланған. Сол шіркеу сияқты Эвора соборын салушылар трансепті бар латын кресті шіркеуін, екі aisles-тен жоғары nave-ды, triforium-ды (орталық aisle үстіндегі аркалы галерея) және үш часовнялы апсиді жобалады. Трансепті арқылы өтетін жердің үстінде күмбез, оның үстінде ілгектер және сегізбұрышты фонарь бар. Трансептілер екі готикалық роза тәрізді терезелермен жарықтандырылады, біреуі таңғы жұлдызмен, екіншісі мистикалық розамен. Үлкен кемесі тік бөлікпен қапталған. Ішкі кеңістікті биік қабырғалар, бағаналар мен күмбездердегі ақ раствордың қолданылуы ерекшелендіреді. Кіреберісінде, алғашқы екі бөлікте, архитектор Диого де Арруданың (XVI ғасырдың басы) Мануэлиндік биік хоры бар, ол жақсы готикалық күмбезбен жабдықталған. Жоғары хорда 1562 жылы Антверпендегі мүсіншілер дуғадан оюлап жасаған манер стилідегі хорлық орындықтар бар. Олар мифологиялық мүсіндік рельефтермен және сарайлық өмірден, аңшылық партиялардан және фермадағы өмірден көріністермен безендірілген. Кіреберісінің жанында ежелгі орган да бар, ол Португалияда әлі де қолданыста болған ең көне орган, шамамен 1544 жылы салынған және оны Хайтор Лобо жасаған. Кіреберісінің сол жағында Мәсіхтің шомылдыру рәсімін бейнелейтін фрескасы бар шағын баптистерия, 18 ғасырдағы азулехо және 16 ғасырдағы Мануэлиндік қаз темір қоршаулары орналасқан. Орталық нефтің ортасында жүкті Қасиетті Марияның (Nossa Senhora do O) (15 ғасыр) полихромды готика мүсіні бар үлкен барокколық құрбандық үстелі бар; Қасиетті Марияға қарама-қарсы жерде Генттік Оливьеге (16 ғасыр) тиесілі Архангел Габриэльдің полихромды Ренессанс мүсіні бар. Негізгі часовня 1718 және 1746 жылдар аралығында толықтай қайта салынған, бұл жұмысты король Иоанн V демеушілік етті. Архитектор Жоао Фредерико Людовиц, корольдік сәулетші болған неміс және бұрын Мафра монастырын жобалаған. Патша мен оның сәулетшісі сүйікті стилі рим бароккосы болды, полихромды мәрмәр әшекейлеу (Италиядан келген жасыл мәрмәр, Монтес-Кларостан келген ақ мәрмәр, Синтрадан келген қызыл және қара мәрмәр) және боялған құрбандық үстелдері. Оның стилі ортағасырлық собордың ішкі көрінісіне сәйкес келмегенмен, басты часовня - бұл сәнді барокко шедеврі. Бас құрбандық үстелі итальяндық Антонио Беллинидің мүсіндік безендіруіне ие. Португалиялық мүсінші Мануэль Диас - португал суретшісі Виейра Лузитаноның суретіне негізделген құрбандық үстелінің үстіндегі айқышқа шегеленген Исаның авторы. Бас құрбандық үстелінің суреті итальяндық Агостино Масуччидің қолынан шыққан. Негізгі шіркеудің түпнұсқа боялған фламандтық алтабының 13 панелін Эвора мұражайында көруге болады. Алтабл 1500 жылы Брюггедегі шеберханаға епископ Афонсу де Португалия тапсырған. Сол жақтағы трансепттегі часовня (Capela do Esporão) 1520 жылдары мануэлин стилімен қайта салынған. Қазір мұнда Николау Шантереннің мәрмәр мүсіні бар, готикалық күмбез және Франсиско Нуньестің "Сыбайластан түсу" суреті бар манерлік құрбандық үстелі бар (шамамен 1620 ж.) Оң жақтағы трансепттегі часовняда гуманист Андре де Резенде (16 ғасыр) қабірі орналасқан. Бұл шіркеулерде Мануэль I билігі кезінде Луанда губернаторы Жоао Мендес де Васкончелос пен король Мануэльдің елшісі және қарушысы Альваро да Коста да жерленген.
Монастырлар
Собордың монастырі 1317 және 1340 жылдар аралығында готика стилімен салынған, бұл тағы да Лиссабон соборының монастырының ықпалын көрсетеді. Соңғы готикалық трассоридің қолданылуына қарамастан, құрылыста гранитті қолдану оған ауыр көрінетін жалпы әсер береді. Ғимараттың әр бұрышында төрт евангелисттің бірінің мәрмәрден жасалған готика мүсіні бар. Капела-ду-Фундадорда, монастырларды салған епископ Д. Педроның жерлеу шіркеуі, оның қабіріне жатушы тұлға, Архангел Габриэль мүсіні және Марияның көп түсті мүсіні қойылған. Шараға собор мен оның айналасындағы көріністерді тамашалайтын спиральді баспалдақ арқылы жетуге болатын жоғарғы қабаттан жетуге болады.