Кіріспе

Германиядағы Гослар қаласы (; Eastphalian: Goslär) – Германияның Төменгі Саксония жеріндегі тарихи қала. Ол Гослар ауданының әкімшілік орталығы және Харц тауларының солтүстік-батыс еңістерінде орналасқан. Гослардың ескі қаласы, 1500-нен астам ағаш үйлермен және Раммельсберг кен орындарымен бірге, мыс кенін өндіру тарихына мың жылдық куәлік ретінде және қасиетті Рим империясы мен Ганза одағы үшін саяси маңыздылығы үшін ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген. Жыл сайын Гослар халықаралық суретшіге «Кайзерринг» сыйлығын табыстайды, ол өнер әлемінде «Нобель сыйлығы» деп аталады.

География

Гослар Германияның жоғарғы жартысының ортасында, Брауншвейг қаласының оңтүстігінде және штат астанасы Ганновердің оңтүстік-шығысында орналасқан. Шальке тауы – қалалық шекаралар ішіндегі ең биік нүкте. Гослардың ең төменгі нүктесі Окер өзенінің жанында орналасқан. Географиялық тұрғыдан алғанда, Гослар Солтүстік Германия жазығының бөлігі – Хилдесхайм Бордесі мен Германияның Орталық Жотасының ең биік, солтүстікке қарай созылған бөлігі – Харц тауларының арасындағы шекараны құрайды. Хилдесхайм Бордесі бай сазды топырақты жазықтармен сипатталады, олар қант қызылшасы егу үшін ауыл шаруашылығында пайдаланылады, және Хилдесхайм орманы мен Салцгиттер төбелері деп аталатын бірнеше төбелік тізбектермен қиылысады. Солтүстік-шығысында Харли орманы Окер өзеніне дейін созылады, ал шығысында Гослар Германияның Саксония-Анхальт штатымен шектеседі. Оңтүстікте Харц таулары тарихи қаладан жоғары көтеріледі, Раммельсберг тауындағы биіктігіне жетеді. Аймақтың көп бөлігін кең жапырақты орман алып жатыр. Қалалық шекарадан өтетін негізгі өзендер – Окер және оның салалары Гозе/Абзухт және Радау. Гозе өзенінің бастауы Гослардың оңтүстік-батысында, Боксберг тауының шығысындағы Ауэрхан асуында орналасқан. Герцберг тауының солтүстік етегінде ол кішірек Абзухтпен қосылып, содан кейін Окерге құяды. Дёрпке және Гельмке өзендері де Харц тауларының етегінен оңтүстікке қарай Гослар қалалық ауданына ағып кіріп, Абзухтке құяды.

Көршілес муниципалитеттер

(солтүстіктен сағат тілі бойынша): Либенбург, Шладен-Верла (Волфенбюттель ауданы), Остервик (Харц ауданы, Саксония-Анхальт), Бад-Харцбург, Клаустал-Зелерфельд (Оберхарц) және Лангельсхайм.

Тарих

Темір кенін өндіру Рим дәуірінен бері Харц аймағында кең таралған; карьерлер мен балқытудың ең алғашқы белгілі дәлелі біздің заманымыздың 3-ші ғасырына жатады. Англиядағы қазба жұмыстары кезінде тіпті Харц рудасынан жасалған көне қабір заттары да табылған. Гозе өзеніндегі елді мекен алғаш рет 979 жылы император Отто II-нің жарлығында айтылған; ол Оттон әулетінің саксондық отанында орналасқан және бұл жерде патша сарайы (Königspfalz) болған болуы мүмкін. Жақын маңдағы Раммельсбергте күмістің мол қоры табылганан кейін маңызы арта түсті, қазір ол тау-кен музейі. Оттоның ұрпағы Генрих II 1009 жылы Гослар сарайында императорлық синодтарды өткізе бастағанда, Гослар біртіндеп Верланың патша сарайының орнын Саксония жеріндегі орталық жиналыс орны ретінде басып алды, бұл дамуды Салиан (Франкония) императорлары бекітті. Рим патшасы болып сайланған Конрад II 1024 жылы Рождествоны Госларда тойлап, келесі жылы жаңа Император сарайының (Kaiserpfalz Goslar) іргесін қалады. Гослар Конрадтың ұлы Генрих III-нің сүйікті резиденциясы болды, ол сарайда жиырма рет тұрды. Ол мұнда Венгрияның патшасы Петрді және Киев князі Ярославтың елшілерін қабылдады, сондай-ақ епископтар мен герцогтарды тағайындады. Оның ұлы және мұрагері Генрих IV 1050 жылы 11 қарашада осы жерде дүниеге келді. Генрих сондай-ақ 1051 жылы Кельн архиепискобы Германмен Гослар соборын тұрғызып, киеледі. 1056 жылы қайтыс болғанға дейін император Генрих III шіркеуде папа Виктор II-мен кездесіп, діни және әскери биліктің бірігуін көрсетті. Оның жүрегі Госларда, ал денесі Шпейер соборындағы Салиан отбасының мазарында жерленген. Собордың тек солтүстік портигі сақталған, негізгі ғимарат 19 ғасырдың басында бұзылған. Генрих IV тұсында Гослар императорлық биліктің орталығы болып қала берді. Алайда, 1063 жылғы Елуінші күн мейрамындағы жанжалдар күшейді. Генрих Раммельсберг күміс кендерінен алынған зор байлықты патшалық меншік ретінде сақтауға тырысса, жергілікті дворяндардың наразылығы 1073–1075 жылдардағы саксондық көтеріліспен күшейді. 1077–1088 жылдардағы саксондық көтерілісте Гослар тұрғындары 1077 жылы осы жерде княздық жиналысын өткізген Рейнфельденнің анти-патшасы Рудольфтің жағына шықты, ал 1081 жылғы 26 желтоқсанда Майнц архиепископы Зигфрид Госларда патша тағына отырған Салмның Германмен бірге Госларға императорлық қала мәртебесін берді. 1105 жылдың көктемінде Генрих V өзінің әкесі Генрих IV-ті биліктен қуу үшін қолдау алу үшін Госларда саксондық кеңестерді шақырды. Келесі жылы патша болып сайланған ол өзінің билігі кезінде Гослар сарайында алты императорлық диета өткізді. Бұл дәстүрді оның мұрагері Лотар II, тіпті Гогенштауфен билеушілері Конрад III және Фредерик Барбаросса қабылдады. 1152 жылы Фредерик патша сайланғаннан кейін Велф герцогы Генрих Арыстанды Гослар кендерінің императорлық вогты (балиф) етіп тағайындады; алайда, қанағаттанбаған герцог қаланы қоршап алды және 1173 жылы Чиавеннадағы кездесуде Барбароссаның итальяндық жорықтарына қолдау көрсету үшін оның иеліктерімен келісімді талап етті. 1180 жылы Генрих Арыстан биліктен қуылғаннан кейін ол Раммельсберг кендерін қиратты. Гослардың императорлық резиденция ретіндегі маңызы Барбароссаның ұрпақтарының билігі кезінде төмендеді. Неміс тағына қатысты дау кезінде Велф патшасы Отто IV 1198 жылы қаланы қоршауға алды, бірақ оның Гогенштауфендік қарсыласы Швабиялық Филипптің күштеріне жеңіліп, бас иді. 1206 жылы Гослар қайтадан Отто әскерлерімен шабуылға алынып, тоналды. Фредерик II мұнда соңғы императорлық диетаны өткізді; 1250 жылы оның өлімінен кейін Ұлы Интеррегнмен Гослардың императорлық дәуірі аяқталды. Императорлар Солтүстік Германиядан кетіп бара жатқанда, Гослардағы азаматтық бостандықтар нығайтылды. Нарық құқығы 1025 жылға дейін созылған, ал қалалық кеңес (Rat) 1219 жылы алғаш рет айтылған. Қала тұрғындары Раммельсберг күміс кендерін басқару үшін күресті және 1267 жылы Ганза лигасына қосылды. Жоғарғы Харцтағы тау-кен өндірісінен басқа, Гозе сырасының саудасы, кейіннен шифер және витриол маңызды болды. 1290 жылы кеңес Гослардың еркін императорлық қала мәртебесін растап, Вогт құқығына ие болды. 1340 жылы император Людовик Бавариялық оның азаматтарына Гершильд құқықтарын берді. Гослар қала заңы 1359 жылы кодекстелген Гослар тау-кен заңы сияқты көптеген басқа муниципалитеттер үшін үлгі болды. Жаңа заманда тау-кен өндірісінің өркендеуі және Брунсвик-Люнебург Велф герцогтарымен, әсіресе 1527 жылы Раммельсберг кендерін басып алып, Харц ормандарын кеңейткен Вольфенбюттельдің Генрих V князімен қақтығыстар күшейді. Гослар тұрғындары Рейхскаммергерихта сәтті шағым түсіргенімен, герцогпен болған келесі қатал жанжал ондаған жылдарға созылды. Гослар уақытша императорлық тыйымға алынды, ал протестанттық реформация қалаға теолог Николаус фон Амсдорфпен енгізілді, ол 1531 жылы алғашқы шіркеу конституциясын шығарды. Тәуелсіздігін нығайту үшін 1536 жылы азаматтар Католик Габсбург императоры V Карлдың саясатына қарсы Шмалькальдық лигаға қосылды. Шмалькальдық күштер шындығында Генрих V-тің Вольфенбюттель жерлерін басып алды, бірақ олар 1547 жылғы Мюльберг шайқасында императорлық күштермен жеңілгеннен кейін Велф герцогы өш алу амалдарын жалғастырды. 1577 жылы Гослар тұрғындары Лютерандық Келісім туралы мәлімдемеге қол қойды. Жылдар бойы созылған ұсақ-кене шайқастардан кейін олар герцог Генрих пен оның ұлы Юлиусқа кең тау-кен құқықтарын беруге мәжбүр болды, бұл қалалық кеңестің ықпалын азайтып жіберді. Дегенмен, Брунсвик герцогтарының императорлық қаланы қосып алуға жасаған бірнеше әрекеттері сәтсіз аяқталды. Гослар мен оның экономикасы Оттыз жылдық соғысқа, әсіресе 1620 жылдардағы Киппер және Виппер қаржылық дағдарысына қатты нұқсан келді, бұл бірнеше көтерілістерге және қарақшылықтарға әкелді. Брунсвик герцогы Кристиан кішінің жаңадан агрессиясына тап болған Гослар тұрғындары императорлық әскери жетекшілері Тилли мен [[Альбрехт фон Валленштейннен қолдау сұрады. Қала 1632 жылдан 1635 жылға дейін Швеция королі Густав Адольфтың әскерлерімен басылып алынды; 1642 жылы император III Фердинанд пен Брунсвик герцогы Август кіші арасында бейбіт келісімге қол жеткізілді. Гослар тұрғындарының Раммельсберг кендерін қайтару үміті орындалмады. Гослар императорлық билікке адал болды және әрбір қасиетті Рим императорының таққа отыруын салтанатты түрде тойлады. Өзінің ұлы ортағасырлық дәстүрлеріне сүйене отырып, қала үнемі маңызын жоя бастады және қарыздарға батты. 1777 жылы Госларда болған Иоганн Вольфганг фон Гёте оны "привилегияларымен бірге шіріген императорлық қала" деп атады. 1798 жылдың қысында, ғасырдың ең суық қысында, жас ағылшын ақыны Уильям Вордсворт қалада болды. Сағыныш сезімін сейілту үшін ол бала кезінен есте қалған бірнеше жолдарды жаза бастады, ол оның өлімінен кейін 13 томдық шығарма жинағында "The Prelude" деп жарияланды. Сіменс отбасының кеңесшілерімен бірінші әкімшілік реформалар жүзеге асырылды. Дегенмен, императорлық егемендік статусы 1802 жылы Наполеон соғыстары кезінде Пруссия әскерлерімен Гослардың аннексиялануымен жойылды, келесі жылы Германия медиатизациясымен бекітілді. Пруссия билігінде кеңесші христиан Вильгельм фон Доммен қосымша реформалар жүргізілді. 1806 жылғы Йена-Ауэрштедт шайқасындағы пруссиялық жеңілістен кейін уақытша Батыс Вестфалия Корольдігінің құрамына кірген Гослар, Вена конгресінің шешімімен жаңадан құрылған Гановер Корольдігіне берілді. Собор 1820 жылдан 1822 жылға дейін сатылып, Генрих Гейне өзінің [[Die Harzreise саяхат күнделігінде ащы түрде жоқтады. 1866 жылғы Австро-пруссия соғысынан кейін қайтадан пруссиялық билікке өткен Гослар зейнетке шығу орнына (Pensionopolis) және пруссия армиясының гарнизонына айналды. Гогенцоллерн корольдері мен императорлары Германн Вислиценус салған фрескалармен бірге императорлық сарайды қалпына келтірді. 1933 жылы нацистер билікке келгеннен кейін Рейхсминистр Р...

Театр

Одеон театры – қаланың ең ірі театры. Ол жақында қайта жөнделді. Театр және музыкалық ұжымдардың бірнеше қойылымдары осы театрдың сахнасында өтеді. "Harz мәдениет электр станциясы" немесе "Kulturkraftwerk Harz" атты альтернативті театр бұрынғы пайдаланылмаған электр стансасында орналасқан. Оны волонтерлер басқарады және заманауи театр, комедия, сондай-ақ көбінесе дәстүрден тыс мәдени шаралар ұйымдастырады. Дәл осы жерде маусымның бірінші жартысында жыл сайынғы Гослар шеткі мәдениет күндері өткізіледі.

Спорт

Гарц тауларының етегінде орналасқан Гослар қаласы жүзу, тауға шығу, мотоспорт, ұшу, желкендесу және тау велосипедімен жүру сияқты түрлі жаңару мүмкіндіктерін ұсынады. Ең көне және дәстүрлі спорт клубы – MTV Goslar (1849 жылы құрылған). Оның негізгі құрылыстары – футбол алаңы мен спорт залы – "Алтын шалғын" (Goldene Aue) аумағында орналасқан. Госларер СК 08 футбол бөлімі 2009/10 маусымында "Оберлига Нидерсаксен" чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін төртінші дивизион – "Регионал лига Норд" құрамында ойнау құқығын иеленді.

Экономика және инфрақұрылым

Гослар қаласының орталығы Солтүстік Харц аймағының аймақтық сауда орталығы болып табылады. Мұнда универмагтар, бірнеше супермаркеттер, әсем бутиктер мен мейрамханалар кездеседі. Аптасына бір рет шаруалар өздерінің жергілікті өнімдерін сататын базар да ұйымдастырылады. Сонымен қатар, қала ауданында бірнеше автосалон бар, олардың кейбіреулері арзан бағадағы/қайта импортталған немесе тапсырыс бойынша автомобильдерді сатумен айналысады. Госларда туризм қарқынды дамып келеді. Қала орталығында немесе оның жанында бірнеше қонақүйлер мен жатақханалар орналасқан. Бұған қоса, қала зейнеткерлер үшін танымал демалыс орнына айналды және қалада көптеген күтім үйлері бар. Гослар конференциялар өткізуге қолайлы танымал орынға айналды. Актерманн қонақ үйі мен Кайзерпфальц жыл сайынғы Неміс жол және көлік трибуналы күндеріне: Deutscher Verkehrsgerichtstag шараларын қабылдайтын танымал конференц-орталықтар болып табылады.

Гослардағы ең ірі жұмыс берушілер – H. C. Starck (химиялық компаниясы), туризм және мемлекеттік қызмет. Гослар тұрғындарының көпшілігі Сальцгиттерге жұмысқа барып, онда автомобиль өндірісі, болат комбинаты және кеңсе қызметкерлеріне арналған жұмыс орындары орналасқан. Доктор Герберт Нипер ауруханасы – Asklepios Harzkliniken тобына қарасты үлкен Харц аймағын қамтитын жекеменшік аурухана. Қазіргі уақытта жансақтау бөліміне қосымша ғимарат салынуда. Қала бойынша бірнеше жалпы тәжірибелі дәрігерлер, стоматологтар және мамандар жұмыс істейді. Жедел жәрдем қызметі де бар.

Көлік

Гослар Еуропаның ірі халық қоныстану орталығымен жақсы жол және теміржол байланысына ие. Гослар сонымен қатар Жоғарғы Харц тауларының (ең биік шыңы 1141 м) маңызды көлік торабы болып табылады. А7 және А395 автобандары Гослардан 20 минуттық жерде орналасқан екі негізгі автокөлік жолын ұсынады. А7 автобаны солтүстіктегі Гамбург/Гановерді оңтүстіктегі Франкфурт/Мюнхенмен байланыстырады. А395 магистралі Брансвик қаласындағы негізгі шығыс-батыс А2 автобанынан бөлініп, Гослардың шығысында Виененбургте аяқталады. А2 автобаны Берлин қаласын шығыста Рур аймағымен және батыста Нидерландымен байланыстырады. B6 және B82 федералдық автомобиль жолдары Гослар қаласында түйіседі және қала орталығынан айналып өтетін төрт жолақты жол арқылы жүреді. B6 жолы көбінесе төрт жолақты және Хилдесхайм-Сальцгиттер жолы арқылы Госларға келеді. Гослар қаласына «Deutsche Bahn» (Германия теміржолы) желісінің Хановер–Гослар–Халле (Саксония-Анхальт) және Брансвик–Гослар–Крейенсен бағыттары қызмет көрсетеді. Орталық теміржол станциясы қала орталығына жақын орналасқан. Брансвик және Гановерге қатынайтын жолаушылар үшін «парк және сапар» жүйесі бар. Теміржол станциясында әртүрлі бағыттар бойынша тұрақты автобус рейстерін ұсынатын орталық автобус станциясы орналасқан. Автобустар «DB Stadtverkehr» компаниясына тиесілі.

Медиа

Облыстық газет – Goslarsche Zeitung, оның күндізгі оқырмандарының саны шамамен 90 000 адамды құрайды. "General Anzeiger" газеті Генрих Бауэр баспа тобына тиесілі және редакциясы Госларда орналасқан. Сонымен қатар, екі тегін газет бар. Radio Okerwelle GoslarRadio – Брансвикке негізделген жеке радиостанция, ол Брансвик аймағына неміс тілінде заманауи музыка, ақпарат және жаңалықтар хабарлайды.

Білім

Гослар ауданындағы үш деңгейлі білім беру жүйесі Төменгі Саксония заңнамасына бағынады. Барлық мектептерде оқыту тілі – неміс тілі. Тоғыз бастауыш мектеп муниципалитет пен оған қарасты кішкентай елді мекендерге таралып орналасқан. Екі гимназия бар (5-12/13 сыныптар): Кристиан фон Дом гимназиясы және дәстүрлі Рацгимназиясы, екеуі де оқушыларды академиялық мансапқа дайындайды. Үш орта мектеп (5-10 сыныптар) – Андре Мотон Реалшуле, Реалшуле Хохер Вег және Реалшуле Голдене Ауэ оқушыларды кәсіби мансапқа баулуды мақсат етеді. Сонымен қатар, екі кәсіптік-техникалық мектеп бар (5-9/10 сыныптар): Окер және Кайзерпфальц мектептері. Сондершюле оқу қиындықтары мен ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған. 10-12 сыныптарда Гослар ауданынан және басқа аймақтардан келген оқушылар үшін қолөнер, экономика және қарттарға күтім көрсету салаларында төрт кәсіптік оқу орталығы жұмыс істейді. Германияның екі түрлі кәсіптік білім беру жүйесі бойынша жартылай және толық уақытты білім беретін екі мемлекеттік кәсіптік-техникалық мектеп бар. BBS 1 Goslar Am Stadtgarten бизнес-әкімшілік, экономика, денсаулық сақтау және ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АҚТ) салаларында білім беруге баса назар аударады. BBS Goslar Baßgeige/Seesen механикалық, электр және тоқыма инженериясы; табиғи ғылымдар: химия, физика, биология; тамақ өндірісі, үй шаруашылығы және өнеркәсіп, сондай-ақ әкімшілік салаларын қамтиды. Госларға ең жақын университет – Гослар ауданының оңтүстігіндегі Жоғарғы Харц тауларында орналасқан Клаусталь-Зелерфельдтегі ежелгі Инженерлік және Тау-кен мектебі. Оңтүстікке қарай, Геттинген университеті орналасқан (оның негізін Ұлыбритания королі Георг II қалаған). Гослар аймағында ересектерге арналған білім беру (өмір бойы білім алу) «Volkshochschule» орталығында ұсынылады.