Кіріспе

Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы ауылдық, төбелі аймақ, Германиядағы тегі.

Сауэрланд – Солтүстік Рейн-Вестфалияның көп бөлігін қамтитын, оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан, көбінесе тығыз орманды және негізгі аңғарлардан басқа сирек қоныстанған ауылдық, төбелі аймақ. Сауэрланд – Солтүстік Рейн-Вестфалиядағы ең ірі туристік аймақ, әсіресе тау велосипедтері мен велосипед спорты, су спорты және көркем демалыс үшін танымал. Хохсауэрланд округіндегі Винтерберг қаласы мен «Skiliftkarussell» қыстық спортқа арналған маңызды курорт болып табылады.

Этимология

Сауэрланд атауы алғаш рет 1266 жылғы ресми құжатта Судерланд деп тіркелген. 1400 жылдан кейін "д" әрпі жоғала бастады. Сондықтан, Сауэрландтың "оңтүстік ел" деген мағынасы ең сенімді болып табылады, бұл неміс тіліндегі "қышқыл" дегенді білдіретін sauer сөзінен (нашар "қышқыл" топырақ) туындаған теорияға қарсы келеді. Тіл білімі тұрғысынан алғанда, "suder" ескі саксон тіліндегі sûðar (оңтүстікке қарай) сөзімен ұқсас.

Тарих

1800 жылға дейін Сауэрлендтің батыс бөлігі Альтенада орналасқан Марк графтығының құрамына кірді; ал шығыс бөлігі Арнсберг графтығына бағынышты болды, кейін Вестфалия герцогтығы деп аталды және Кёльн архиепископтары мен сайлаушыларына тиесілі еді. Лимбург герцогтығы Ленне өзенінің төменгі ағысындағы шамалы ғана аумақты қамтыды. Наполеон соғыстарынан кейін аймақ Пруссияның құрамына еніп, жаңа Вестфалия провинциясына біріктірілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Вестфалия жаңа Солтүстік Рейн-Вестфалия федералды штатымен біріктірілді. Бүгінде Сауэрленд Мэркишер-Крайс, Ольпе және Хохзауэрланд аудандарынан тұрады. Геоморфологиялық және әлеуметтік-мәдени ұқсастығы, сондай-ақ қоршаған Гессен ландшафтының қалған бөлігінен айқын ерекшелігіне байланысты Гессен округінің батыс бөлігі Вальдек-Франкенберг та Сауэрлендке жатқызылады.

География

Батысқа қарай төбелер Бергиш жеріне, оңтүстікке қарай Зигерландқа, ал солтүстік-шығысқа қарай Тейтобург орманына дейін созылады. Сауэрландтың ірі өзендері – Рур және Ленна. Жақын орналасқан Рур аймағына су жинау үшін кішігірім өзендерге бөгеттер салынды, осының нәтижесінде бірнеше жасанды көлдер құрылды, олардың ішіндегі ең ірілері – Мёне және Бигге. Сауэрландтың ең жоғары нүктесі Олсберг маңындағы Лангенберг (843 м) болғанымен, көбінесе танымал, жақын жердегі шаңғы курорттарымен, метеостанциясымен және бақылау мұнарасымен әйгілі Kahler Asten (842 м) – Винтербергке жақын орналасқан. Лангенберг және Kahler Asten екеуі де Ротхаргебирге тауларының құрамында.

Геология

Сауэрланд – Рейн массивінің (Rheinisches Schiefergebirge) бір бөлігі болып табылады, оған «Бергиш жері», Вестервальд, Зигерланд және Рейн аңғарымен бөлінген Эйфель, Хохес-Венн және Хунсрюк кіреді. Рейндік шифергебирге карбон дәуірінде Вариска орогенезі кезінде бүктелу мен жарылуға ұшырады және пермде жазыққа дейін эрозияланды. Қазіргі төменгі таулы аймаққа тектоникалық көтерілу шамамен 500 000 жыл бұрын басталды және әлі де жалғасуда. Сауэрландтың астындағы көптеген тау жыныстары орта және жоғарғы девон кезеңіне жатады, ол кезде бұл аймақ шеткі және саяз теңіздің астында болған. Осының нәтижесінде Сауэрландта тақтатас, құмтас және сұр тас ең көп кездесетін тау жыныстары болып табылады. Кейбір аймақтарда ежелгі риф шетінен пайда болған әктастар басым және карст процестеріне ұшырайды. Сауэрландта, әсіресе солтүстік бөлігінде көптеген үңгірлер бар, ең ірілері Аттендорн және Балведе орналасқан. Сауэрландтың кейбір аймақтарында қорғасын, мырыш және күміс кендерінің кездесуі ірі тау-кен өнеркәсібінің дамуына әкелді, оның орталығы Мегген қаласы болды. Бұл аймақтағы кен өндіру 20-ғасырдың екінші жартысының соңына дейін жалғасты, қазір Сауэрландта белсенді кен өндірісі жоқ. Сауэрландтың құмтастары, сұр тастары және кварциттері, сондай-ақ шамалы мөлшерде әктастар әлі де көптеген карьерлерде игерілуде. Бұл үңгірлердің кейбіреуі қазір туристер үшін тартымды орындарға айналуда.

Жануарлар мен өсімдіктер

Сауэрландтың бірнеше аймағы биологиялық қорықтар мәртебесіне ие. Сауэрландтың биоәртүрлілігі зор маңызға ие. Бұл Германиядағы көптеген түрлердің негізгі мекендеу ортасы болып табылады, мысалы, еуропалық бизон, қара сарышұқа, еуразиялық сұңқар, үлкен сұр торғай, қызыл арқалы торғай және құрғақшыл торғай. Германияда 2000 жылы бірнеше мысал қайтып келгенге дейін құрытылған қасқырлардың бос жүріп жатқаны туралы хабарлар бар. 2007 жылы Кирилл дауілі қылқан жапырақты орманға ауыр зиян келтірді. Сонымен қатар, Сауэрландтың кейбір аймақтарында орманның 60%-ға дейін қабық қоңыздарынан зардап шекті.

Қалалар мен муниципалитеттер

Сауэрландтың ең ірі қаласы – Изерлон; тағы да ірі қалалар – Люденшайд және Арнсберг. Мешеде аббаттық монастырьдың орны. Бествигте де бір аббаттық монастырь бар.

Экономика

Сауэрландтың бір бөлігі, әсіресе солтүстік-батыстағы ірі аңғарлар, ежелгі өнеркәсіптік аймақты құрайды. Темір кенінің қоры және ағаш пен судың көп болуы Рур аймағының индустриялануы мен оның көмір өндірісінен бұрын темір өндіруге мүмкіндік берді. Бүгінде осы ерте заманғы ауыр өнеркәсіптен қалғандары аз ғана. Алтенада сым өндірісі маңыздылығын сақтап тұр, ал көптеген шағын зауыттар әлі де бұрынғы өнеркәсіптік аймақтарда орналасқан. Варштейнер – Германиядағы ең ірі жеке меншіктегі сыра қайнату зауыты.

Туризм

Сауэрланд танымал туристік аймаққа айналды, Рур аймағынан және салыстырмалы түрде жақын орналасқан Нидерландыдан көптеген келушілерді тартады. Орман мен көркем шағын қалалар жаяу жүрушілер мен сыртқы спорт түрлерін ұнататындар үшін тартымды. Сауэрланд аймағында Sauerland hiking association (SGV) ұйымдастырған, белгіленген жаяу жүру жолдарының 200-ден астамдары бар. Кейбір қалалардың ауасының сапасы жоғары және сергітетін климаты болғандықтан, оларға Bad (курорт) атағы берілген. Сауэрландта қысқы спорт түрлері де танымал. Винтербергтегі боб-шаңғы трассасы Германияда кеңінен белгілі, сондай-ақ Виллингендегі шаңғыдан секіру жарыстары да мәшһүр. Сауэрландта Fort Fun деп аталатын сәтті ойын-сауық паркі де бар. Балве үңгірі – Еуропадағы ең ірі тарихқа дейінгі үңгірлердің бірі және Балведе орналасқан. Альп тауларынан тыс, қол жетімді әктас үңгірінің ең үлкені – Аттендорндағы Атта үңгірі.