Кіріспе

18 ғасырдағы қарақайлық яһуди ғалымы Мордехай бен Ниссан Ақсақал (Евр. מרדכי בן ניסן הזקן, Mordechai ben Nissan ha Zaken) - 18 ғасырдың екінші жартысында Польшаның Красный Остров қаласында (қазіргі Кукезив, Украина) өмір сүрген қараит еврей ғалымы.

Білім

Ол Халич хазандары Иосиф бен Самуил мен Давид бен Шалом ха Закеннің қолында оқыды.

Шығармалары

Мордехай негізінен "Дод Мордехай" (Вена, 1830 ж.) атты еңбегі арқылы танымал. Ол 1698 жылы Лейден университетінің теология профессоры Якобус Тригландтың Давид бен Шалом ха Закенге берген төрт сұрағына жауап ретінде жазылған. Бұл төрт сұрақ мыналар еді: 1) Қарайлық секта Екінші ғибадатхана кезінде "саддукейлер" деген атпен болған сектамен бірдей ме, әлде раббилер айтқандай, ол Анан бен Дәуіттен бастау алды ма? 2) Акила, яғни Менахем Калай хаттар жазған прозелит, грек тіліндегі аудармашымен немесе Таргумның авторымен бірдей ме еді? 3) "Море-Аарон" және Никомедиялық Арон бен Илияның "Сефер-ха-Мицвоттары" бірдей ме? Егер бірдей болмаса, оның авторы кім? 4) Караиттер Киелі кітапта раббилер Киелі кітаптарының қандай да бір нұсқалары бар ма? Мордохай өз еңбегін 12 тарауға бөліп, әр тарауда яһуди руының есімі аталады. Бірінші сұраққа ол: "Қараи мазһабы садукейлер мазһабымен бірдей болмаса да, Екінші ғибадатхана кезінде болған". Ол қарайлықтардың тарихын үш кезеңге бөліп көрсетті: біріншісі - Симеон бен Шетахтың заманында басқа қауымдардан ешқандай сыртқы айырмашылықсыз жеке қауымның құрылуынан басталды; екіншісі - талмудистерге қарсы ашық тұрып, Ананнан басталды; ал үшіншісі - қарайлықтардың құлдырауының алғашқы іздері сезіле бастаған он төртінші ғасырдан басталды. Екінші сұрақ жауапсыз қалды. Оның айтуынша, "Менахем" деген атау Мибхардан басқа еш жерде кездеспейді, сондықтан оның тұлғасына қатысты ешқандай мәлімет жоқ. Таргумның авторы туралы Мордохай тек раввиндер арқылы ғана біледі. Үшінші сұраққа қанағаттанарлық жауап беріледі. Оның айтуынша, төртінші сұраққа жауап ретінде қараиттер Киелі кітапты раввиндерінен айырмашылығы жоқ, ал дауыстылар мен дыбыс белгілері Мұсаға Синай тауынан берілген деп есептеледі. Мұнда Мордохай Азария деи Россидің сөздерін келтіріп, раввиндердің әдебиеттерін жақсы білетінін көрсетеді. (Бұл еңбекті кейіннен Иоганн Кристоф Вольф латын тіліне аударған және латын және еврей тілдерімен қатар Notitia Karaeorum (Гамбург, 1714) деп жариялаған.) Сонымен қатар, Мордехай жазды: Sefer Ma'amar Mordechai, Арон бен Жүсіптің Мибхар туралы түсініктемесі; Derek ha Yam, Мибхардан Жаратылыс кітабына дейінгі үзіндіге арналған диссертация. 21; Келалим Яфим, еврей тілінің негізгі грамматикасы; Яд Адонай, тақырыбы белгісіз; Лебуш Малхут, раввиниттер мен караиттер арасындағы айырмашылықтар туралы; литургиялық өлеңдер, олардың кейбіреулері караиттердің рәсімдеріне енгізілген.