Кіріспе

Батыс Австралияның аборигендік австралиялық тілі Уунмбал тілі, Солтүстік Уоррорран, Гамбера немесе Гаамбера деп те аталады, бұл Батыс Австралияның жойылып бара жатқан австралиялық аборигендік тілі. Оның бірнеше диалектілері бар, соның ішінде Ииджи, Гунин, Мива және Вилавила (Гамбера мен Уунмбал да бөлек). Оны Уунмбал халқы айтады. Уунманбль - үш Воррорран тілінің бірі, қалғандары (Батыс) Воррорра және Нгариньин (Шығыс Воррорра немесе Унгариньин). 2020 жылдан бастап "Унамбал Гаамбера" тілдерді жаңғырту жобасының бір бөлігі болып табылады.

Басқа атаулар

Уунмбалдың басқа атаулары мен жазылуларына Jeidji, Jeithi, Unambal, Wumnabal, Wunambullu, Yeidji, Yeithi жатады.

Тарих

Махаббат. Кимберлиді аборигендер кем дегенде 40 мың жыл бойы мекендеп келді. Уунбалдар өздерінің жеріндегі тайпалардың мүшелері болып табылады және олар "тайпалық меншіктер" деп аталатынның бір бөлігі болып табылады. Олардың ерекше иеліктері гуара деп аталады, оған Уунбал халқы мен Гаамбера халқы кіреді. Еуропалықтармен қарым-қатынас жасағаннан кейін, Воррорра халқының саны 300-ге жуық адамнан тұратын.

Тілдерді жаңғырту

2020 жылдан бастап Уунмбал Гаамбера Аустралияның Бірінші тілдер министрлігі және Байланыс және өнер департаменті қаржыландыратын Басым тілдерді қолдау жобасының бір бөлігі ретінде басымдық берілген 20 тілдің бірі ретінде саналады. Жобаның мақсаты - "азарып кету қаупі төнген тілдерді анықтау және құжаттау, яғни бұрын-соңды жазбалар жасалмаған, бірақ тірі адамдар сөйлейтін, аз құжатталған немесе мүлдем жоқ тілдерді анықтау".

Ресми мәртебесі

Уунбал тілін алғаш 1956 жылдан бастап батыс Кимберли аймағындағы жерлерінен көшіп келген Воррорра халқы сөйлеген. Бұл атау осы аймаққа ортақ әсерлерден пайда болды; осы тұжырымдар арқылы Уунмбал фонологиясы мен синтаксисі Уоррорран мен Унгариньинмен байланысты.

Диалектілер/түрлері

Кейбір ғалымдардың пікір алысуына қарамастан, Уунмбал диалектілеріне Уунмбал, Гамбре, Квини, Мива, Иджи, Вилавила және Гинан жатады. Тілшілердің пікірінше, бұл диалекттердің кейбіреулері өз тілдері ретінде қарастырылуы мүмкін, бірақ олар бір-бірімен тығыз байланысты. Бұл - Воррора халқының үш тілінің арасында көптеген ұқсастықтар мен өзара түсіністік деңгейінің жоғары болуы.

Грамматика

Уунбалдың солтүстік жартысында бес, ал оңтүстік жартысында үш зат есім класы бар.

Морфология

Уунманбль полисинтетикалық; атап айтқанда, Воррорран тілдерінде жалпы келісім бар. Уунмбал класы мен кейс белгілерінің толық тізімін Артур Капеллдің "Уунмбал тілі туралы жазбалары" (1941) кітабынан табуға болады.

Синтаксисі

Солтүстік Кимберли тілдеріндегі сияқты, оларда да қарапайым және құрама етістіктер бар, олар көмекші етістіктерді конъюгация арқылы пайдаланады: "кейбір етістіктер адамның префикстері арқылы конъюгацияланады (және аздап уақыт), ал суфикстер қырын, көңіл-күйін, уақытын және дауысын көрсету үшін қосылады". Барлық Worrorran-дан алынған тілдерде номиналды жіктеу, бас таңбалау және күрделі предикация бар.

Сөздік

Солтүстік Ворран тілдерінің сөздік қоры бірдей.