Кіріспе

1919 жылы британдықтардың наразылық білдіргендерді қырғынға ұшыратқанын еске алатын мальтийлік мереке Седьмое июня (итальян тілінен аударғанда "Желтоқсанның жетіншісі") - жыл сайын 7 маусымда атап өтілетін мальтийлік ұлттық мереке. Бұл 1919 жылы сол күні болған оқиғаларды еске алады, онда мальтий халқының бірқатар көтерілістерінен кейін британдық әскерлер жиналған халыққа оқ атып, төрт адамды өлтірді. Бұл отаршылдық үкіметке қарсылық пен аралдағы британдықтардың болуына қарсы шыққан итальяндық ирредентистерді қолдауға әкелді.

Тарихи жағдай

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін бүкіл континенттегі ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптің бұзылуынан кейін Мальталық отаршылдық үкімет аралдарға негізгі азық-түлікпен қамтамасыз етуді қамтамасыз ете алмады. Соғыстан кейін тұрмыс-тіршілікке деген құн күрт өсті. Импорт шектелген, ал азық-түлік жетіспей қалған кезде баға көтерілді; бұл фермерлер мен саудагерлердің саудаға арналған артықшылықтарымен байлыққа ие болды. Теңіз кемелері мен мемлекеттік қызметкерлердің жалақысы азық-түлік бағасының өсуіне сәйкес келмейтінін байқады. Теңіз кемелері жұмысшылары 1916 жылы кәсіподақ құрды, ал 1917 жылы 10% жалақы көтеру ұсынысы беріліп, жалпы алғанда, өмір сүру құнына сәйкес келмейтін болып саналған. Қоғамның кейбір топтары экономикалық жағынан жақсы дамыды. Халық арасында астық импорттаушылар мен ұн диірмендері нан бағасынан артық пайда табады деген сенім кеңінен тараған. Басқа тауарларды басқаратын саудагерлер де бағаны реттеуге қарамастан соғыстан үлкен пайда тапты. Саяси өзгерістер де көтерілістің негізгі себебі болды. Ұлттық Ассамблеяның 1919 жылы 25 ақпанда өткен алғашқы отырысында Версаль бейбітшілік конференциясы бойынша басқа халықтарға берілген барлық құқықтарды Мальтаға қалдыратын резолюция мақұлданды; бұл Британ империясынан тәуелсіздік білдірмек. Доктор Энрико Мицци бастаған ұлтшыл фракция ұсынған бұл резолюция доктор Филиппо Сцеберрастың тек қана жауапты үкіметке сұраған бастапқы резолюциясына қарсы болды. Бұл қарапайым қарар біртараптылықты қамтамасыз ету және екі фракция арасындағы ажырымды болдырмау үшін алынып тасталды. Ұлттық шиеленістер 25 ақпанда Ассамблеяның отырысы кезінде ашық тұрған дүкендерге, мысалы "A la Ville de Londres" дүкеніне шабуыл жасаған көпшілікте де болды. Полиция бұл шабуылдарды тоқтата алмады, бұл Ассамблеядағы экстремистік ағымдардың қолында болды.

Жеті күн

7 маусымдағы Ұлттық Ассамблеяның отырысына бірнеше күн қалғанда Колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшы доктор Сцеберрасқа аралдардың жаңа губернаторы Лорд Плюмер жағдайды зерделеп, Лондонға өз елін басқаруда мальттықтарға көбірек дауыс беру мүмкіндігі туралы баяндама жасауы керектігін хабарлады. Энрико Миццидің ізбасарлары Император үкіметтеріне сенім артуға болмайды деп мәлімдеді. Нәтижесінде, екі ой ағымы сырттағы көпшілікке де әсер етті. Университет студенттері көбінесе экстремистік лагерьмен байланысты болды және олар 1919 жылы 16 мамырда өздерінің наразылықтарын ұйымдастырды. Полиция қызметкерлері, пошта қызметкерлері де ереуіл жариялаумен қорқытты. 1919 жылы 7 маусымда Ұлттық Ассамблея екінші рет "Giovine Malta" ғимаратында жиналды. Полиция тәртіпсіздіктер мүмкіндігін алдын ала көріп, 5 маусымда Кастильге бірнеше сарбаздарды орналастыруды сұрады. Кейіннен 7 маусымдағы көтерілістерді тергеген комиссия мәлімдегендей, "Полиция жағдайдың ауырлығын бағаламағаны анық". Алғашқы шабуыл "А ла Виль де Лондон" үстінде ұшып жүрген Мальтаның туын бұзады. Алдыңғы кездесуден айырмашылығы, дүкен жабық еді. Бұл жамағаттың ішкі бөлмеге кіріп, байрақ пен флагштокты алып тастауына кедергі болмады. Бұл оқиға көтерілістің бастауы болды. Сот төрағасы бірнеше күн бұрын қайтыс болғандықтан, барлық үкіметтік ведомстволар, соның ішінде Пьяцца Регинадағы Библиотека ғимараттары мен метеорологиялық кеңседе одақ туын жартылай көтеріп қоюды талап етті. Көпшілік офицерлер клубына барып, клубтың есігін жабып қоюды талап етті. Терезелер сындырылып, ішкі қызметкерлерге тіл тигізілді. Сонымен қатар, бұқаралық топты тыюға тырысқан полиция қызметкерлеріне де шабуыл жасалды. Содан кейін көпшілік кітапхананың алдына қайта оралды, Одақ туы алынып тасталсын деп айқайлады; оны кезекші ер адамдар дереу алып тастады. Көпшілік әуе күштері мұнарасында орналасқан метеорологиялық кеңсеге қарай бет алды. Шыныларды сындырып, топ кеңсеге кіріп, ішіндегі барлық заттарды талқандап, талқандады. Кейбір адамдар мұнараға шығып, Юнион Джекті алып тастап, оны көшеге лақтырып жіберді. Жиналғандар туы мен көрші кеңселерден алынған жиһаздарды өртеп жіберді. Содан кейін топ сарай алаңына оралды, онда олар бас гвардия ғимаратының алдында орналасқан сарбаздарды қорлай бастады. Сағат күтуге жауапты НКО ғимараттың есігін, сондай-ақ алаңның арғы жағындағы Магистральдық сарайдың есігін жапты. Strada Teatro-да Daily Malta Chronicle газетінің кеңсесіне бұзып кіріп, оларды бұзу үшін престердің жұмысына металл бөлшектерін тығып тастады. Осы оқиғалар орын алып жатқан кезде, басқа да көпшілік адамдар Император үкіметінің қолдаушылары деп саналатын және Strada Forni-дегі пайдақор саудагерлердің үйлеріне шабуыл жасады. Полиция күштерінің міндетін атқарушы комиссары әскери қолдауды шақырды. Сағат 17.30-да құрама батальоннан 64 сарбаз полиция штабы орналасқан соттарға кірді. Кейінгі тарихшылар мыңдаған сарбаздардың Strada Teatro және Strada Forni-дегі орындарға шабуыл жасап, қазір Strada Santa Lucia-ға қарай алға жылжуына қарсы тұру үшін осындай аз сандағы сарбаздарды қолдануды сынға алды. Майор Ричи, ГСО және капитан Фергюсонның қолбасшылығындағы алты сарбаз Антони Кассар Торрегьянидің үйін қорғауға Strada Forni-ге қарай жолға шықты. Терезеден жиһаздар лақтырылып жатыр екен. Сырттағы көтерілістен бейхабар болған Ұлттық Ассамблеяда модераторлар үстемдікке ие болды. Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: "Алматы" Лейтенант Шилдс бастаған он солдат Хрониканың кеңсесіне жақындады, оларды қалың топ қоршап алды, содан кейін олар сарбаздарға тас және басқа да заттарды лақтыра бастады. Strada Forni-де де осындай жағдай орын алды, онда алты солдат мыңдаған адамнан тұратын қалың топты тоқтатуға тырысты. Ричи Фергюсонды көмекке жіберді. Револьверін ұрлап, киімін жыртып алып, капитан 24 сарбаздан тұратын отрядқа жетті, содан кейін олар Strada Forni-ге бағытталды. Сол кезде солдаттар көше бойына екі жаққа қараған күйінде орналасты. Бір айта кетерлігі, әскерлер бұйрықсыз оқ атпауға тиіс еді. Сол себепті, олар өздерінің позициясын алып, кейіннен кері шегінген қалың топқа қарсы мақсат қойды. Содан кейін тергеу комиссиясының есебі Касар Торрегьяни үйінің терезесінен оқ атылғанын айтты. Бұл Malta-да көтеріліс кезінде бірінші болып атылған деген әсер қалдырады. Сол сәтте, куәгерлердің айтуынша, бір сарбаз топқа оқ атып, қалғандары соңынан еріп кетті. Көтерілістің алғашқы құрбаны Манвел Аттард Касар Торрегиани үй�...

Салдары

Көтерілістер Мальтадағы экономикалық және саяси өмірдің қанағаттанарлықсыз сипатын көрсетті. Экономикалық жағынан арал қорғанысқа айналды, онда әскери шығындар жоғары болған кезде біразы ғана өркендеді. Император бекінісі стратегиялық тұрғыдан соншалықты маңызды болғандықтан, саяси дамуға кедергі келтірді. Шабуылдан кейінгі күні саяси мақалаларға цензура қайта орнатылды. Таңертеңгісін құрбан болған көшелерге гүлдер мен басқа да сыйлықтар қойылды. Көптеген адамдардың өлімі мен жарақаттануы көтерілісті тоқтата алмады. Тағы бір топ Марсадағы Касар Торрегьяниге тиесілі ұн диірмендеріне шабуыл жасады, ал шеттегі ауылдардағы басқа сауда үйлеріне шабуыл жасалды. 16 маусымда көтерілісті тергеу үшін әскери сот ашылды, соғыс соты көтеріліске қатысқан отыз екі адамды тергеу үшін құрылды. Заңнамалық мәселелер бойынша Sette Giugno реформаның шұғыл екенін атап өтті. Жаңа губернатор лорд Плюмер мальтяндарға либералды жеңілдіктер ұсынуды ұсынды. Ұлыбританияның Төменгі палатасы Мальтаның "таза жергілікті істерді бақылауға" ие болатынын атап өтті, отарлау министрі Ұлт жиналысына ұсынылған конституцияның егжей-тегжейлі сипаттамасын жіберді. 1921 жылы 30 сәуірде Амери Милнер конституциясы жарияланды; 1921 жылы 15 маусымда көтеріліс жойылғаннан кейін саяси цензура күшіне енді. Жаңа конституция бойынша алғашқы сайлау 1921 жылы қазан айында өтті, Уэльс принсі 1921 жылы 1 қарашада жаңа өкілдік палаталарды ашты. Сете Джуньоның төрт құрбаны 1924 жылы 9 қарашада Аддолората зиратында қабірге қойылды. Сол кезде Италияның фашистік үкіметі төрт құрбанды Италияның Ризорижентосының "шаһидтері" және Мальтадағы итальяндық ирредентизмнің батырлары деп атап өтті. 1986 жылы 7 маусымда Сете Джуньо ескерткіші Вальлетадағы Сент-Джордж алаңында (Сарай алаңы) ашылды. Мальта парламенті бұл күнді аралдың бес ұлттық күнінің бірі деп жариялады, 1989 жылы 21 наурызда, бұл күнді алғаш рет 1989 жылы 7 маусымда ресми түрде еске алды.

Ескерткіштің көшірілуі

Жақында Георгий алаңы (Сарай алаңы) қайта жаңғыртылғаннан кейін ескерткіш алаңынан алынып тасталды және біраз уақыт сақталды. Осындай ұлттық маңызы бар ескерткішті сақтауға қарсы үлкен қоғамдық шағымға байланысты ол жақында Гастингс бақшасына, Валлеттаға орналастырылды. 2016 жылдың 3 желтоқсанында ескерткіш Валеттадағы Санкт-Джордж алаңында қайтадан орнатылды. Халықпен кеңесілгеннен кейін үкімет оны сарайдың алдындағы бастапқы орнына қайтаруға шешім қабылдады.