Кіріспе

Шындық теориясы Сапаның метафизикасы (MOQ) - Роберт М. Пирсигтің философиялық романы "Зен және мотоциклдерді күтіп ұстау өнері" (1974) және "Лила: Моральға зерттеу" (1991) романында таныстырылған шындық теориясы. MOQ-да Софистика, Шығыс Азия философиясы, прагматизм, Ф. С. С. Нортроптың жұмысы және Американың жергілікті философиясы кіреді. Пирсиг MOQ-тің Пирсиг Аристотельге жатқызған субъективті/объективті ойлаудан гөрі шындықты көруге жақсырақ көзі екенін айтады. Дзен және мотоциклдерді күтіп ұстау өнері санскрит тіліндегі "Тат твам аси" ("Сен - солсың") ілімін сілтемелейді, ол субъект-объект дуализміне қарама-қарсы экзистенциалдық монизмді бекітеді.

Даму

Сапаның метафизикасы Пирсигтің колледждегі біохимия студенті ретінде Миннесота университетінде пайда болды. Ол "Зен және мотоциклдерді күтіп ұстау өнері" деген еңбегінде зерттеген кезде кез келген құбылыстың рационалды гипотезаларының саны шексіз болып көрінетінін айтады. Оның ойынша, бұл ғылыми әдістің дұрыстығына нұқсан келтіреді. Осы сұраққа қатты қиналған ол оқуын тоқтатып, ақыры университеттен шығарылды. Бірнеше жыл бойы Кореяда әскери қызмет атқарған Пирсиг шәкірттерімен бірге шығыс философиясының ең маңызды жауабын іздеуге көмектесетінін түсінді. Кореядан оралғаннан кейін Пирсиг Ф. С. К. Нортроптың "Шығыс пен Батыс кездесуі" атты кітабын оқыды. 1950 жылы Пирсиг Банарас индуистік университетінде философиялық зерттеулерін жалғастырды, онда ол санскрит тіліндегі "Тат твам аси" ілімін кездестірді. Оның сөздері бойынша: "Сен өзіңнің (субъективті) екеніңді ойлағанның бәрі және сенің (объективті) сезінетіннің бәрі бөлінбейтін деп санайды. Осы бөлінудің жоқтығын толық түсіну - ағартушылыққа жету". Мистикалық тәжірибе табиғаты оның бүкіл шығармашылығында негізгі рөл атқарады. 1950 жылдардың аяғы мен 1960 жылдардың басында Пирсиг Монтана штатының колледжінде Бозман реторикадан сабақ берді және аға әріптесі Сара Винкінің жігерленуімен сапа терминімен не мағынада айтылғанын зерттеуге шешім қабылдады. Ол студенттеріне сөздің анықтамасын беруді тапсырды. Бұл, сонымен бірге, ол антрополог досы Джеймс Верн Дузенберримен бірге болған Американың жергілікті шіркеуінің пейот рәсімдерімен бірге Пирсигті "сенің ойларыңды ойлаудың бұлт тәрізді бұлтына" алып келді. Пирсиг сапа туралы идеяларын өзінің алғашқы кітабында, "Зен және мотоциклдерді күтіп ұстау өнері" деп дамыта бастады және өз идеяларын "Лила" кітабында MOQ-ға кеңейтіп, кодтады.

Сапасы

"Сапа" немесе "құн" Пирсиг сипаттағандай, оны анықтауға болмайды, өйткені ол эмпирикалық тұрғыдан кез келген интеллектуалды құрылыстың алдында, атап айтқанда сапа (Пирсиг анықтап түсіндіргендей) сипаттамалық немесе академиялық тұрғыда ойланудан бұрын әрқашан қабылдау тәжірибесінде болады. Сапа - бұл тәжірибедің "қарақ шеті", тек қазіргі кезде ғана кездеседі, белгілі немесе кем дегенде "біздің" бәрімізге қол жетімді (сағ. Платонның "Федр" 258d). Пирсиг оны Даомен теңестіріп, сапа - бұл ғаламдағы атомнан жануарларға дейінгі барлық нәрсені дамып, сапаның одан да жоғары деңгейін енгізуге ынталандыратын негізгі күш деп санайды. MOQ бойынша, барлық нәрсе (оның ішінде идеялар мен заттар) сапаның нәтижесі және нәтижесі болып табылады.

Статикалық сапа үлгілері мен динамикалық сапа

MOQ сапаның өзі анықталмайтын (Тао) екенін айтады, бірақ оны жақсырақ түсіну үшін Пирсиг сапаны екі ("қарақ шеті") түрге бөледі: статикалық сапа үлгілері (үлгілі) және динамикалық сапа (үлгісіз). Статикалық сапаның төрт үлгісі, сондай-ақ динамикалық сапа ("қарақ жиегі") шындықтың барлығын толық қамтиды. Бастапқы (жемісті) динамикалық сапаға бейімделген сайын, ол статикалық үлгілерге (яғни, деректері, күтулер). Пирсиг дуализмді ұсынбайды: сапа бір, "әрбір кішкентай бөлігі", бірақ өзін әртүрлі түрде көрсетеді. Дуализмнің орнына сапаның динамикалық және статикалық аспектілер тұрғысынан көрінісі диалектикалық монизмді білдіреді.

Динамикалық сапа

Пирсигтің айтуынша, Шығыс Азия философтары мен американдық үнді мистикасы динамикалық сапаны / Тао / Құдай / Біреуді анықтауға болмайды. Оны тек аналогия арқылы ғана түсінуге болады. Пирсиг динамикалық сапаны "нақтылықтың интеллектуалды алдыңғы шегі" деп атайды, өйткені ол тұжырымдалудан бұрын танылады. Музыканың әсемдігін түсіндіретін статикалық талдау жасалмас бұрын, оның динамикалық әсемдігін тануға болады.