Кіріспе
Сизиф туралы мифология – Альберт Камюдің 1942 жылы жазған философиялық эссесі. Сорен Кьеркегор, Артур Шопенгауэр және Фридрих Ницше сияқты философтардың ықпалымен Камю өзінің абсурд философиясын ұсынады. Абсурд – адамның өмірге мән беруге деген табиғи қажеттілігі мен ғаламның оған жауап ретіндегі "мағынасыз үнсіздігі" арасындағы қайшылықта жатыр. Камю абсурдты түсіну өзін-өзі өлтіруді қажет етпейді, керісінше "қарсылық" танытуды талап етеді деп санайды. Одан кейін ол абсурд өмірге қатысты бірнеше көзқарасқа тоқталады. Эсседегі соңғы тарауда Камю адам өмірінің абсурдтығын грек мифологиясының Сизиф кейіпкерінің жағдайымен салыстырады. Сизиф тауға тас итерумен мәңгілікке сотталған, бірақ тас шыңына жеткенде қайта құлайды. Эссе мына сөздермен аяқталады: "Адамның жүрегін толтыру үшін биікке қарай күресудің өзі жеткілікті. Сизифті бақытты деп көзге елестету керек". Бұл туынды Камюдің басқа абсурдтық туындыларымен байланысты қарастыруға болады: "Шет елдік" романы (1942), "Түсінбеушілік" (1942) және "Калигула" (1944) пьесалары, сондай-ақ "Тәуелсіз" (1951) эссесі.
The Myth of Sisyphus is a 1942 philosophical essay by Albert Camus. Influenced by philosophers such as Søren Kierkegaard, Arthur Schopenhauer, and Friedrich Nietzsche, Camus introduces his philosophy of the absurd. The absurd lies in the juxtaposition between the fundamental human need to attribute meaning to life and the "unreasonable silence" of the universe in response. Camus claims that the realization of the absurd does not justify suicide, and instead requires "revolt". He then outlines several approaches to the absurd life. In the final chapter, Camus compares the absurdity of man's life with the situation of Sisyphus, a figure of Greek mythology who was condemned to repeat forever the same meaningless task of pushing a boulder up a mountain, only to see it roll down again just as it nears the top. The essay concludes, "The struggle itself towards the heights is enough to fill a man's heart. One must imagine Sisyphus happy." The work can be seen in relation to other absurdist works by Camus: the novel The Stranger (1942), the plays The Misunderstanding (1942) and Caligula (1944), and especially the essay The Rebel (1951).
Тарих
Камю бұл жұмысты 1940 жылы Францияның құлауы кезінде, миллиондаған босқындар неміс әскерлерінің шабуылынан қашқанда бастады. Эсседе бұл оқиғаға сирек нұсқау жасалса да, Роберт Зарецкий бұл оқиға оның абсурд туралы ойларына түрткі болды деп санайды. Ол, қарапайым оқиға болсын немесе неміс басқындығы сияқты күшті оқиға болсын, адамды "неге?" деп сұрауға жетелейді деп мәлімдейді. Эссе 1942 жылы француз тілінде жарық көрді. Жастин О'Брайеннің ағылшын тіліне аудармасы алғаш рет 1955 жылы басылды. Аудармаға Камюдің 1955 жылы Парижде жазған алғы сөзі де кірген. Онда Камю "егер адам Құдайға сенбесе де, өзіне-өзі қол жұмсау дұрыс емес" дейді.
Қорытынды
Эссе Паскаль Пиаға арналған және төрт тараудан және бір қосымшадан тұрады.
2-тарау: Абсурдтық адам
Ақымақ адам қалай өмір сүруі керек? Әрине, ешқандай этикалық ережелер қолданылмайды, себебі олардың барлығы жоғары күштерге немесе негіздемеге байланысты. "Тұтастыққа ережелердің қажеті жоқ. 'Барлығына рұқсат етілген' – бұл жеңілдеу немесе қуаныштың көрінісі емес, ақталмайтын фактіні ащы мойындау." Содан кейін Камю абсурдты өмірдің мысалдарымен бөліседі. Ол Дон Жуаннан бастайды, құмарлыққа толы өмірді толыққанды бастан кешіретін, қатарынан әйелдерді аздыратын адам. "Тек өзін қысқа ғана және ерекше деп танитын ғана асыл махаббат бар." Келесі мысал – актер, ол өткірлік даңқ үшін уақытша өмірді сомдайды. "Ол көрінудің болуды қалай тудыратынын көрсетеді. Осы үш сағаттың ішінде ол көрерменнің өмірі бойы басып өтетін соқпақтың соңына жетеді." Камюдің абсурдтық адамның үшінші мысалы – жаулап алушы, адамзат тарихына толыққанды әсер ету үшін мәңгілік өмір туралы уәделерден бас тартатын жауынгер. Ол ештеңе мәңгілік емес екенін және ешқандай жеңіс соңғы емес екенін біле отырып, ойлаудың орнына іс-қимылға баса назар аударады.
3-тарау: Абсурлық жаратылыс
Бұл жерде Камю абсурдты жаратушы немесе суретшіні зерттейді. Түсіндіру мүмкін болмағандықтан, абсурдты өнер әлемдегі көптеген тәжірибелерді сипаттаумен шектеледі. "Егер әлем анық болса, өнер тумас еді". Әрине, абсурдты жаратылыс үкім шығарудан және тіпті ең аз үміт белгісіне сілтеу жасаудан да бас тартуы керек. Одан кейін ол Федор Достоевскийдің шығармаларын осы бағытта талдайды, әсіресе "Жазушының күнделігі", "Иблиспендер" және "Карамазовтар" романдарын қарастырады. Бұл шығармалардың бәрі абсурдтық позициядан басталады, ал алғашқы екеуі философиялық суицид тақырыбын зерттейді. Дегенмен, "Күнделік" және оның соңғы романы "Карамазовтар" үміт пен сенімге жол табады, демек, олар толыққанды абсурдты туындылар ретінде сәтсіздікке ұшырайды.
4-тарау: Сизиф туралы аңыз
Соңғы тарауда Камю Сизиф туралы аңызды баяндайды. Ол құдайларға қарсы шығып, Өлімді тізгіндей алып, ешбір адамның өлмеуіне себепкер болды. Бірақ Өлім азат етілген соң, Сизифтің өзі өлмеуі керек болғанда, ол әлемнен қашуға мүмкіндік беретін алдау ойлап тапты. Ақыры Сизифті қолға түсірген құдайлар, оның жазасы мәңгілікке созылуын шешті. Ол тасты тауға итеруге міндетті болды; шыңына жеткенде тас қайтадан төмен құлайды, Сизифті қайта бастауға мәжбүр етеді. Камю Сизифті өмірді толыққанды өтетін, өлімді жек көретін және мағынасыз еңбекке үкімделген абсурдты қаһарман ретінде қарастырады. Камю Сизифтің аяқталмайтын, бекер еңбегін заманауи өмірдің метафорасы ретінде ұсынады, ол зауыттар мен кеңселерде нәтижесіз жұмыстармен өткізіледі. "Бүгінгі жұмысшы өмірінің әр күні бірдей жұмыстарды істейді, және бұл тағдыр одан да абсурдты емес. Бірақ ол тек оған есі оянған сәттерде ғана трагедиялық болады." Камю Сизифтің таудан төмен қарай қайта оралатын кезіндегі ойларына қызығушылық танытады. Тас таудан құлағаннан кейін Камю былай дейді: "Осы қайта оралу, осы тоқтау кезінде Сизиф мені қызықтырады. Тасқа осылай жақын жұмыс істейтін адамның өзі тасқа айналған! Мен оның азапқа толы, бірақ өлшеулі қадамдарымен қайта оралып келе жатқанын көремін, одан ешқашан құтыла алмайтын азапқа." Бұл – қаһарманның өзінің қайғылы жағдайына есі жеткен шынайы трагедиялық сәт. Оның үміті жоқ, бірақ "күлкіге толы жеңіліске ұшырамайтын тағдыр жоқ." Шындықты мойындау оны жеңеді; Сизиф, абсурдты адам сияқты, итеруді жалғастырады. Камю Сизиф өзінің еңбегінің бекерлігін және тағдырының анықтығын мойындағанда, ол өзінің жағдайының абсурдтығын түсінуге және қанағаттанған қабылдануға ие болады деп мәлімдейді. Сол сияқты, қарғысқа ұшыраған грек қаһарманы Эдипке сілтеме жасап, Камю "барлығы жақсы" деген қорытындыға келеді, содан кейін "Сизифтің бақытты екенін көзге елестету керек" деп жалғастырады.
Қосымша
Очеркте "Франц Кафканың шығармаларындағы үміт және абсурд" деп аталатын қосымша бар. Каму Кафканың шығармалары абсурдты жағдайды керемет бейнелейтінін мойындайды, бірақ Кафка абсурд жазушы ретінде жеткіліксіз деп санайды, себебі оның шығармаларында үміт сәулесі сақталады.
Аңыз
Грек мифологиясынан шабыттанған Камю, өмірді абсурдқа бағынышты мәңгілік бастама ретінде және грек мифологиясының кейіпкері Сизифпен байланыстырады. Неге осындай жаза? Камю мифтің бірнеше нұсқасын келтіреді, олардың көпшілігі Сизифтің жазасын құдайларды кінәлауымен түсіндіреді. Бір нұсқада Сизиф, өлімі алдында, әйеліне деген махаббатын сезіну үшін, оны жерлемеуін және өлгеннен кейін денесін халыққа көрінетін жерге лақтыруын өтінеді. Тағы бір нұсқа бойынша, Сизиф Олимп билеушісі Зевс пен Эгинаның құпия қарым-қатынасын біліп алады; ол ақпаратты ақшаға айналдыру үшін әкесі Асоп өзеніне барады. Аян үшін ол өз қамалына бұлақ алады. Оның тым көп білуі құдайларды ашуландырады, олар оны таудың басына тас итеруге міндеттейді, ол кейіпкер мақсатына жеткенше әрқашан аңғарға құлайды. Әдетте мифологияда бейнеленген Сизифтен өзгеше, Камю «Сизифті бақытты деп көзге елестету керек» дейді. Сизиф оның мағынасында емес, атқаратын жұмысының нәтижесінде бақыттылықты табады. Сизиф құдайларды жоққа шығарып, тас көтеретін жоғары адалдықты үйретеді. Ол да «бәрі жақсы» деген қорытындыға келеді. Енді ешқандай билеушісі жоқ осы әлем оған бедеу де, құнарлы да емес сияқты көрінеді. Сол тастың әр атомы, осы түнге толы таудың әр минералдық түйіршігі өз алдына бір әлемді құрайды. Биікке күресудің өзі ғана адам жүрегін толықтыруға жеткілікті. Сизифті бақытты деп көзге елестету керек. Ол өз ойларын көптеген философиялық трактаттарға және Достоевский мен Кафка сияқты жазушылардың еңбектеріне негіздегенімен, сол кездегі көптеген зиялылар оның «өз атаулы авторларын оқымағанын» айтты. Дегенмен, ол бақыт – өмірді абсурдтығын сезіне жүргенде баю, себебі сана бізге өмірімізді жақсырақ басқаруға мүмкіндік береді дейді. Тағдырға деген осы көзқарас Спинозаның пікірімен салыстыруға болады.