Кіріспе

Перихан Магден:Перихан Магден () - түрік жазушысы. Ол "Тараф" газетінде мақалалар жазатын. Түркияда міндетті әскери қызметке қарсылық білдіру мүмкіндігін ашуға шақырғаны үшін сотталып, ақталды.

Өмірбаян

Магден 1960 жылы Стамбулда дүниеге келген. Ол әкесінің жағынан грузин, ал анасының жағынан жартылай орыс / балқан. Стамбулдағы Роберт колледжін бітіргеннен кейін, ол Боғазичи университетінде психологияны оқыды. Өзінің айтуынша, ол - ұятсыз оқушы еді, ал анасы мұны мақтан тұтатын. Түрік әдебиетінің ең танымал жазушыларының бірі Перихан Магден белгілі бір уақыт бойы өнер адамдарының қауымдастығы Яддода болды. Магден - Стамбулда тұратын жалғыз басты ана. Түрік газеттеріне редакциялық бағандар жазумен қатар (оның ішінде Radikal, 2001-2008), Магден ойдан шығарылған романдар мен поэзия жинағын жариялады. 2005 жылы Serpent's Tail баспасында жарық көрген Магденнің "Ики генч кизин романи" (Екі қыз) романы "түрік тілін әдеби үлгілерінен тыс" деп бағалады және ол жасөспірімдердің қайғысын түсіргені үшін Дж.Д.Салингердің "Сары жүздегі аулаушы" романымен салыстырылды. Ол бірнеше жыл Қиыр Шығыста өмір сүрді. Оның "Екі қыз" романы туған елі Түркияда үлкен жетістікке жетіп, Сиднейден кейін Лондондағы кинофестивальде Еуропада премьерасы өткен сыйлық иеленген фильмге айналды. Ол "Хабаршы жігіт өлтірулер" (Haberci Çocuk Cinayetleri), "Келісімдес" (Refakatçi) және "Қотылу" (Biz kimden kaciyorduk, Anne?) кітаптарының авторы. Оның соңғы романы "Әли мен Рамазан" 2010 жылы түрік тілінде жарық көрді, қазір оны Suhrkamp (Германия) және AmazonCrossing (АҚШ) баспалары басып шығарды. Түркияға қатысты соңғы эсселері "Саяси эсселер" (Politik Yazılar) деген атпен жинақталған. Оның романдары 19 тілге аударылған, соның ішінде ағылшын, француз, неміс, корей, португал, испан, грек және орыс тілдерінде.

Белсенділік

Перихан Магден - біздің заманымыздың ең тапқыр әрі ашық жазушыларының бірі. Түрік тілін қиыстырып, түртіп-түйіп, халықтық мәдениеттің күш-қуатын сезіну, әркім ойлап, кейін сөзбен айтып бермеуге шешім қабылдаған тақырыптарға керемет түрде кіріп-шығу - бұлар оған оқырмандардың сүйіспеншілігін және жазушы әріптестерінің құрметін әкелді. Хант Динк өлтірілгеннен кейін оған қауіпсіздік қызметі ұсынылды. 2007 жылдың желтоқсанында ол Юскекованың сол кездегі губернаторы Айтас Гүлді қорлағаны үшін он төрт айға шартты түрде сотталды. 2016 жылдың басында Магденге "Президентті қорлау" (б. Түрік қылмыстық кодексінің 301-бабы), 2015 жылғы қыркүйекте "Nokta Mag" басылымын тәркілеу туралы сұхбатында Ердоғанның "жараңқы жолбарысқа, бұрыштағы жабайы жануарға ұқсап жүр" деген пікірін білдірген. Оны сұхбаттайтын журналист Тунка Оуретенге де осы сөздерді жариялағаны үшін айып тағылды. Магден "Нокта Маг" газетінің тонауын сынға алып, "Мен жазушы ретінде әдеби ұқсастық түрін қолдандым" деп айыптауларды жоққа шығарды. Бірінші сот 2016 жылдың 12 мамырында Стамбулда өтеді.

Ар-ожданға қарсылық білдіру туралы сот ісі

Магденді Түркия үкіметі 2005 жылдың желтоқсан айында Yeni Aktuel апталық газетінде жазған мақаласы үшін қудалады. Ол түрік жігіті Мехмет Тарханның әскери қызметтен бас тартқаны үшін түрмеге жабылғанын қатаң қорғады. "Адамның ар-ожданынан бас тартуы - адам құқығы" деп аталатын мақаласында Магден Біріккен Ұлттар Ұйымының ар-ожданынан бас тартуды адам құқығы деп мойындайтынын айтты. 2006 жылдың сәуірінде оған айыптау ордені шығарылды, ал сот шілде айының соңында өтті. Түрік қылмыстық кодексінің 301-бабы бойынша айыпты деп танылса, ең ауыр жаза үш жылға бас бостандығынан айыру болды. Түркия заңына сәйкес, ар-ожданға қарсылық білдіру міндетті әскери қызметке қарсылық білдіруге жол бермейді. Өзінің жағдайы туралы сұрағанда, Магден былай деп жауап берді: "Олар мені сотқа беруі таңғалдырады. Не болатынын білмеймін. Істің аяқталуы ертең болуы мүмкін немесе ол ұзаққа созылуы мүмкін. Соттардың ең қызығы, олар өте күтпеген, лотереяға ұқсайды. Бұл - азаптау". Оның сотталуын бүкіл әлемдегі адам құқықтары жөніндегі ұйымдар сынға алды. Еуропалық Одақ бұл істі мұқият бақылады. Ол 2006 жылдың 27 шілдесінде ақталды.

Ағылшын тіліндегі әдебиеттер

Магденнің бес романы ағылшын тілінде жарық көрді.

Хабаршы жігіт өлтірулері

Хабаршы жігіт өлтірулері (түрікше атағы: Haberci Çocuk Cinayetleri) - түрік жазушысы және колоннист Перихан Магденнің 1991 жылы шыққан романы. 2003 жылы Milet Books баспасында Ричард Хамердің ағылшын тіліндегі аудармасы басылып шықты. Баспасөзші романды "көктегі комик, құрметсіз және гипноздық әңгіме, адамзаттың шексіз ақымақтығы мен кемелділікті құрудың бекер әрекеттерін зерттейтін, қылмыс құпиясына айлалы түрде оралған" "көбіне танымал және жаңашыл түрік жазушысынан" деп сипаттады. Морин Фрили "Корнукопия" кітабында былай деп жазды: "Орысша сезінетін, бірақ қытай есімдерімен қоныстанған, он тоғызыншы ғасырдың күйзелісіне толы, бірақ Голливудтың сілтемелерімен боялған және зұлым бала туу жөніндегі сарапшының көлеңкесінде қалған қалада, оны жіктеу қиын, оны қою мүмкін емес". "Заман" газетінде жазылған пікірде: "Мессенджерлер жігіттерінің қазасы" өмір сияқты бірінен соң бірі құпияларын ашады. Ең басты құпиясы қандай? Бұл - айқын дәлел!