Түрік жазушысы Әзиз Несин (1915-1995) – 100-ден астам кітап авторы, юморист. "Несин?" сөзінің мағынасы, тегінің тарихы туралы ақпарат. Жазушылар, әдебиет.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түрік жазушысы және юморист Азиз Несин (; туған Мехмет Нусрет, 20 желтоқсан 1915 – 6 шілде 1995) – түрік жазушысы, юморист және 100-ден астам кітаптың авторы. Түріктердің ресми тегі болмаған дәуірде дүниеге келген ол, 1934 жылғы Тегі туралы заң қабылданғаннан кейін тег таңдауға мәжбүр болды. Оның отбасы "Топалосманұлы" деген лақап атымен белгілі болғанмен, "Топал Осман" атты әулетінің құрметіне "Несин" тегін таңдады. Түрік тілінде "Несин?" сөзі "Несің?" деген мағынаны білдіреді.
Turkish writer and humorist
Aziz Nesin (; born Mehmet Nusret, 20 December 1915 – 6 July 1995) was a Turkish writer, humorist and the author of more than 100 books. Born in a time when Turks did not have official surnames, he had to adopt one after the Surname Law of 1934 was passed. Although his family carried the nickname "Topalosmanoğlu", after an ancestor named "Topal Osman", he chose the surname "Nesin". In Turkish, Nesin? means, What are you?.
Жалған есімдер
Жалпы "Азиз Несин" деген атпен таныс, "Азиз" есімі бастапқыда оның әкесіне қойылған лақап есім болған, ал Несин оны өнердегі псевдоним ретінде пайдаланған. Ол елуден астам псевдониммен шығарма жазды, мысалы, "Ведия Несин" – бірінші әйелінің есімімен жазылған псевдонимді "Едигүн" журналында жарияланған махаббат өлеңдері үшін қолданды.
Generally going by the name "Aziz Nesin", the name "Aziz" was originally his father's nickname, used by Nesin for the pseudonym under which he started publishing. He wrote under more than fifty noms de plume, such as the pseudonym "Vedia Nesin", his first wife's name, which he used for love poems published in the magazine Yedigün.
Өмірбаян
Ол 1917 жылы Осман империясы кезінде Стамбулдың ханзадалық аралдарының бірі – Хейбелиадада дүниеге келген. Бірнеше жыл мансаптық офицер болып қызмет еткеннен кейін, социалистік бағытталған сатирикалық мерзімді басылымдар сериясының редакторы болды. Саяси көзқарастары үшін бірнеше рет түрмеге қамалып, Ұлттық қауіпсіздік қызметі (түрік тілінде МАХ) бақылауында болды. 1946 жылы Несин екі жетекші тұлға – Сабахеттин Әли мен Рифат Илгазбен бірге апталық сатирикалық журнал «Марко Пашаны» шығарды. Бұған дейін Несин «Тан» газетінде жұмыс істеген. Ол 1950-ші жылдары «Форум» журналына материалдарымен танымал болды. Несин қарапайым адамдардың қанауға ұшырағанын және қатыгездікке бейімделгенін айқын көрсетті. Ол бюрократияны сынайтын, жергілікті ерекшеліктер мен жалпыға ортақ шындықтарды үйлестіретін әңгімелерде экономикалық теңсіздіктерді әшкереледі. Азиз Несин Түркия, Италия, Болгария және бұрынғы Кеңес Одағында көптеген марапаттарға ие болды. Оның шығармалары отыздан астам тілге аударылған. Өмірінің соңғы жылдарында ол кітаптарынан түскен табысымен ғана күнкөріс жасаған жалғыз түрік жазушысы болды. 1956 жылдың 6 маусымында «Ақбаба» журналының әріптесі Мерал Челенге үйленді. 1965 жылы Болгарияға барғанда ол ақын Режеп Кюпчумен танысып, оның бірқатар қолжазбаларын Түркияға алып келді. 1972 жылы Каталкада Несин қорын құрды. Несин қорының мақсаты – жыл сайын төрт кедей және мұқтаж балаларды қабылдап, бастауыш мектептен бастап жоғары мектепті, кәсіптік училищені бітіргенше немесе кәсіби мамандық алғанша баспана, білім беру және оқытуды қамтамасыз ету. Азиз Несин Несин қорына Түркияда немесе басқа елдердегі барлық шығармаларының авторлық құқығын, оның ішінде барлық басылған кітаптарын, сахнаға қойылатын пьесаларын, деректі фильмдерге авторлық құқықтарын және радио мен теледидарда орындалған немесе пайдаланылған барлық шығармаларын сыйға берді. Азиз Несин саяси белсенді болды. 1980 жылы Кэнан Эврен басқарған әскери төңкерістен кейін түрік зиялылары қатты қысымға ұшырады. Азиз Несин бірқатар зиялыларды әскери үкіметке қарсы шығуға бастап, «Зиялылардың үндеуін» (Айдындар Дилексеси) жариялады, оған Ялчин Кюкк, Коркут Боратав, Атиф Йилмаз және Мурат Бельге сияқты белгілі тұлғалар қол қойды. Ол Түркия Жазушылар одағының президенті болып екі рет қызмет етті – 1980-1986 жылдары және 1987-1989 жылдары. Сонымен қатар ол исламды сынады. 1990 жылдардың басында ол Салман Рушдидің «Сайтандық аяттар» романын аударуды бастады. Бұл Түркияда күш алып келе жатқан ислами ұйымдарының наразылығын тудырды, олар оны іздеуге тырысты. 1993 жылдың 2 шілдесінде Сивас қаласында өткен, негізінен алеви мәдениет фестиваліне қатысқан кезде, исламистер ұйымдастырған топ фестивальге келгендер орналасқан Мадимак қонақ үйінің төңірегіне жиналды. Бірнеше сағат қоршаудан кейін, шабуылдаушылар қонақ үйді өртеп жіберді. Өрт қонақ үйдің бірнеше төменгі қабаттарын жалмап алғаннан кейін өрт сөндірушілер жақындап, Азиз Несин мен қонақтардың көпшілігі қашып үлкерді. Алайда 37 адам қаза тапты. Бұл оқиға, Сивас қырғыны ретінде белгілі, цензура ретінде қарастырылды және сол кезде Түркияда адам құқықтары бұзылған деп есептелді. Бұл оқиға фундаменталистік мұсылмандар мен оларды қарсы көретіндер арасындағы араздықты күшейтті. Ол өмірінің соңғы жылдарын діни фундаментализммен күреске арнады. Азиз Несин 1995 жылдың 11 шілдесінде Измирдің Чешме қаласында жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның денесі, өсиеті бойынша, ешқандай рәсімсіз Несин қорына тиесілі жерге, белгісіз жерге жерленді.
He was born in 1917 on Heybeliada, one of the Princes' Islands of Istanbul, in the days of the Ottoman Empire. After serving as a career officer for several years, he became the editor of a series of satirical periodicals with a socialist slant. He was jailed several times and placed under surveillance by the National Security Service (MAH in Turkish) for his political views. In 1946 Nesin launched a weekly satirical magazine, Marko Paşa, with two leading figures, namely Sabahattin Ali and Rıfat Ilgaz. Before that Nesin was a contributor to Tan newspaper. He was among the contributors of the Forum magazine in the 1950s. Nesin provided a strong indictment of the oppression and brutalization of the common man. He satirized bureaucracy and "exposed economic inequities in stories that effectively combine local color and universal truths". Aziz Nesin has been presented with numerous awards in Turkey, Italy, Bulgaria and the former Soviet Union. His works have been translated into over thirty languages. During latter parts of his life he was said to be the only Turkish author who made a living only out of his earnings from his books. On 6 June 1956, he married a coworker from the Akbaba magazine, Meral Çelen. When he arrived in Bulgaria in 1965, he met the poet Recep Küpçü and took some of his manuscripts with him to Turkey. In 1972, he founded the Nesin Foundation in Catalca. The purpose of the Nesin Foundation is to take, each year, four poor and destitute children into the Foundation's home and provide every necessity shelter, education and training, starting from elementary school until they complete high school, a trade school, or until they acquire a vocation. Aziz Nesin donated to the Nesin Foundation his copyrights in their entirety for all his works in Turkey or other countries, including all of his published books, all plays to be staged, all copyrights for documentars, and all his works performed or used in radio or television. Aziz Nesin was a political activist. In the aftermath of the 1980 military coup led by Kenan Evren, Turkish intelligentsia faced heavy oppression. Aziz Nesin led a number of intellectuals to rebel against the military government, by issuing the Petition of Intellectuals (Aydınlar Dilekçesi), notable signatories of which included Yalçın Küçük, Korkut Boratav, Atıf Yılmaz and Murat Belge. He was the two time President of Türkiye Yazarlar Sendikası (Turkish Writers' Union) once from 1980 to 1986, and subsequently from 1987 to 1989. He was also a critic of Islam. In the early 1990s, he began a translation of Salman Rushdie's controversial novel, The Satanic Verses. This provoked outrage from Islamic organizations, who were gaining popularity throughout Turkey, who then tried to hunt him down. On 2 July 1993, while attending a mostly Alevi cultural festival in the central Anatolian city of Sivas, a mob organized by Islamists gathered around the Madimak Hotel, where the festival attendants were accommodated. After hours of siege, the intruders set the hotel on fire. After flames engulfed several lower floors of the hotel, firetrucks managed to get close, and Aziz Nesin and many guests of the hotel escaped. However, 37 people were killed. This event, also known as the Sivas massacre, was perceived as censorship, and human rights in Turkey were allegedly disrupted at that time. It also deepened the rift between fundamentalist Muslims and those that they regard as infidels. He devoted his last years to combating religious fundamentalism. Aziz Nesin died on 11 July 1995 in Çeşme, İzmir, due to a heart attack. After his death, his body was buried at an unknown location in land belonging to the Nesin Foundation, without any ceremony, as requested in his will.
Ағылшын тіліндегі әдебиеттер
Несиннің бірнеше туындылары ағылшын тіліне аударылып жарияланды.
Several of Nesin's works have been published in English translation.
Жолдан шығыңдар!
Жолдан шығыңдар! Социализм келеді! (Түрікше атауы: Sosyalizm Geliyor Savulun!) – түрік жазушысы Азиз Несиннің 2001 жылы Milet Books баспасынан жарық көрген қысқа әңгімелер жинағынан таңдалып алынған үш әңгіме. Кітап түрік тіліндегі түпнұсқасымен және Дамиан Крофттың ағылшын тіліне аудармасымен бірге жарияланған, «Түрік-ағылшын қысқа әңгімелер жинағы» сериясының бөлігі. Баспагерлер былай деп мәлімдейді: «Осы көңілді әрі қызықты әңгімелерде, көрнекті Азиз Несин өзінің ерекше өткір, сатирикалық юморын өзгеріп жатқан идеологияларға, бюрократияға және кімнің шынымен (ақыл-есі дұрыс емес) екеніне – түрмеде отырғандарға ба әлде сырттағыларға – бағыштайды». "Write Away" журналындағы рецензияда: «Бұл – біздің заманымыздың ойға қосыларлық теңдеулері», «бюрократия, саяси идеология және жеңілтекшіліктің бетін ашады» және «оқырманды күлдіріп, ойландыруға тиіс» делінген.
Out of the Way! Socialism's Coming! (Turkish title: Sosyalizm Geliyor Savulun!) is a 2001 selection of three stories from a short story collection by Turkish writer Aziz Nesin, published by Milet Books, in a dual of the original Turkish and an English language translation by Damian Croft, as part of its series of Turkish English Short Story Collections. The publisher states that, "In these hilarious and entertaining stories, the legendary Aziz Nesin turns his uniquely incisive, satirical wit on shifting ideologies, bureaucracy and the question of who’s really (in)sane: the ones locked up or the ones outside." A review in Write Away states that, "These are thought provoking parables of our time," that, "take the mickey out of bureaucracy and political ideology and hypocrisy," and "should leave readers laughing and thinking."