Кіріспе

Метин Качан (15 қараша 1961 – 6 қаңтар 2013) – түрік жазушысы. Ол ең көп танылғаны – неміс тіліне аударылған «Ағыр роман» (Качан, 2003) романымен. Мұстафа Алтыоқлардың 1999 жылы түсірген «Ағыр роман» фильмі осы роман негізінде жасалған.

Әдеби мансап

Ағыр Романнан басқа, Качан "Финдик Секиз" романының, "Аралдарға кеме" атты әңгімелер жинағының (Адалара Вапур, Качан 2002), және проза мен поэзияның аралас стилінде жазылған "Шығып бара жатқан жолбарыс" (Харман Каплан, Качан 1999) кітабының авторы. Качанның көптеген шығармалары Стамбулдағы өмірге, әсіресе кедейшілікпен күрескен Долапдере (Таксим алаңынан алыс емес) ауданына арналған. Долапдереге ол ирониямен "Холера" (түрікше Kolera) деген ат берді, осылайша ауданның шаршаңқы жағдайын және 1855 жылы ұлы поляк ақыны Адам Мицкевичтің осы жерде холерадан қайтыс болғанын еске түсірді. Долапдередегі Мицкевич мұражайы, бүгінгі күнге дейін келушілерге ашық, "Ағыр Роман" романында көрсетілген. Романның атауы түрік тіліндегі "Roman" сөзінің көп мағыналылығымен ойнайды, ол "цыган" және "роман" деген мағыналарды білдіреді. Сонымен қатар, түрік тілінде "ауыр" немесе "баяу" дегенді білдіретін "ағыр" сөзімен бірге "Roman" сөзі, романның кейіпкерлері ойнайтын ерекше көше музыкасының түрін білдіреді. "Ағыр Роман" Холера ауданында өскен, бірақ соңында сәтсіздікке ұшырап, өзіне-өзі қол жұмсайтын жас батырдың трагедиялық оқиғасын баяндайды. Оның сәтсіздігі ауданның өзінің сәтсіздігімен паралель, өйткені ауданның ежелгі құрылыстары мен көп ұлтты, көп дінді құрамы ыдырайды. "Финдик Секиз" екі автомобиль туралы әңгіме айтады, олар кейде тұлғаланған кейіпкерлер ретінде көрінеді және жартылай автобиографиялық кейіпкер Метоны мистикалық саяхатқа алып шығады. Сонымен қатар, Метоның, оны жалған айыптаулар арқылы түрмеге жапқан әйелмен болған қақтығысы да баяндалады, бұл Качанның өзінің жеке тәжірибесін көрсетеді. Качанның стилі түрік жаргонымен толы. Бұл таңдау оның шығармаларына наразылық білдіретін, көбінесе қарапайым, бірақ жалпы алғанда өте жарқын және шығармашылық тон береді, оны Yıldız Ecevit сияқтылар жоғары бағалады. Оның шығармаларының басқа да ерекшеліктері – табиғи құбылыстар мен автомобильдер сияқты жансыз заттарды тұлғаландыру (әсіресе "Финдик Секиз" романында), автобиографиялық деректер (Качан Долапдереде өсті), поэзия мен прозаның шектерін бұрмалау және мистикаға, әсіресе мұсылман мистикасына (Суфизм) сілтемелер. Оның ең көп сатылған романы "Ағыр Роман" 2010 жылы Actes Sud баспасынан француз тіліне аударылды.

Зорлау туралы айып

1995 жылы Качан бұрынғы қатынына азаптап зорлық жасағаны үшін тұтқындалды. Ол сот шешімі күшіне енгенге дейін кепілдікпен босатылды, ал бес жылдан кейін сегіз жыл тоғыз айға бас бостандығынан айырылды. Апелляциялық сот Качанның кінәлі екендігін растады. 2006 жылы туысының жаназасына қатысқанда полиция оны ұстап, жазасын өтеу үшін түрмеге жіберді. Төрт жылға жуық түрмеде отырғаннан кейін, оның қалған жазасы қысқартылды.

Өлім

Качан 2013 жылдың 6 қаңтарында Босфор көпірінен секіріп, өз-өзіне қол жұмсады. Сол күні ол Стамбулдың еуропалық жағындағы Эсенлерде таксиге отырып, Азия жағындағы Үскүдарға баруды сұрады. Ол жүргізушіден көпірде тоқтауын өтінді, фотосурет түсіру үшін. Ол көліктен шығып, көпірдің жиегіне жүгіріп, өзінің ішінде секіріп түсті. Оның інісі 8 қаңтарда оның өзіне қол жұмсағанын растады. Оның денесі 18 қаңтарда, жоғалып кеткеннен кейін он екі күн өткен соң, Мармара теңізінің жағалауындағы Бейликдүзүде табылды. Качан 51 жаста болған.

Метин Қасан туралы әдебиеттер

Хесс 1998а. Хесс, Майкл Райнхард: Агир Роман. Стамбулдық альманах 2 (1998). 64–66 беттер. Хесс 1998b. Хесс, Майкл Райнхард: Түркияның жабайы жағына бір көзқарас: Ağır Roman. Orientalia Suecana 67 (1998). 55–67 беттер. Есевит 2004. Есевит, Йылдыз: Türk Romanında Postmodernist Açılımlar [Түрік романындағы постмодернисттік ашылулар]. 3-ші басылым. Стамбул: Iletisim Yayınları. Хесс 2005. Хесс, Майкл Райнхард: Саяхаттағы түрік автомобиль романы: Метин Качанның fındık sekiz. Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes 95 (2005). 87–118 беттер.