Кіріспе

Сацума сауыты (薩摩焼) - сацума провинциясынан шыққан, Кюсюның оңтүстігіндегі жапондық қыш бұйымдарының бір түрі. Бүгінде оны екі түрлі санатқа бөлуге болады: Сацума қаласында 1600 жылы жасалған қарапайым қара балшық сасыма (古薩摩) және XIX ғасырда Жапонияның әртүрлі қалаларында шығарыла бастаған, сәнді сәнді экспорттық сасума (京薩摩) пил сүйегімен жасалған бұйымдар. Батыс тұтынушыларының дәміне сай келетін алтын түстес эмальді глазурлық дизайнын бейімдеу арқылы соңғылардың өндірушілері Сацума бұйымдарын ғасырлар бойы Жапонияның ең танымал және пайдалы экспорттық өнімдерінің біріне айналдырды, тіпті Мейдзи кезеңіндегі реформаларды қаржыландырудың негізгі көздерінің бірі болды.

Ерте тарих

Көптеген ғалымдар сацума бұйымдарының пайда болуын XVI ғасырдың аяғы немесе XVII ғасырдың басында деп санайды. 1597-1598 жылы Тоётоми Хидэёшидің Кореяға шабуылдары аяқталғаннан кейін, керамика мен кореялық керамика өнеркәсібінің үлесі үшін жоғары бағаланған корейлік қышқыштар тұтқындалып, Кюсюдің жоқ керамика өнеркәсібін бастау үшін Жапонияға күшпен әкелінді. Хаги бұйымдары мен Арита бұйымдары (И Сам Пхён) аралдан шыққан. Сацума аймағы жергілікті балшыққа қол жетімділігі және Корея түбегіне жақын болуы салдарынан пештерді дамыту үшін керемет орын болды. Бұл құмырашылар негізінен Наэширогава мен Татеноға қоныстанды, олар жергілікті құмыра жасау өнеркәсібінің орталығы болды. Жапонияда қоныстанған корейлік қыш құмырашыларының ішінде, Жапонияның қыш құмырасын революциялаған, қазір 15-ші буын Шим Су Гван (Шин Юкан, 심수관, 沈壽官) басқарған белгілі Шим (심 沈) кланының мүшелері, осы күнге дейін Чин Юкан брендті қыш құмырасын жасауды жалғастырды, офлайн және онлайн сатуды жүзеге асырды, сонымен қатар, өзінің ата-бабасының жеке басын сақтап, дәстүрлі Жосон киімінде корей рәсімдерін өткізді және жария сөйлеу және көрмелер өткізу арқылы корей-жапон қарым-қатынасын жақсартуға тырысты.

Ертедегі сацума бұйымдары

Генроку дәуірінің алғашқы жылдарында (16881704) пайда болған сацума бұйымдарын көбінесе Ерте сацума немесе ко сацума деп атайды. Сацуманың ең көне үлгілері қара балшыққа толы темірге бай қара балшықтан жасалған тас бұйымдар. 1790 жылға дейін бұйымдар әшекейленген емес, көбінесе рустикалық ортада немесе шай рәсімінде күнделікті қолдануға арналған халықтық бұйымдар болды. Олар "негізінен қараңғы шаруа үйлерінің асханаларында қолдануға арналған" болғандықтан, құмырашылар көбінесе кескіндерге қызығушылық таныту үшін көтерілген рельеф, мөр бедерлері және балшықтан ою сияқты тактильді әдістерге сүйенді. XIX ғасырдың аяғында Сацума бұйымдарының Жапониядан тыс жерлерде кеңінен танылуы өнімнің көбеюіне, сонымен бірге сапасының төмендеуіне әкелді. Жинақтаушылар бұрынғы, жақсырақ бұйымдарды іздеді, олар қате түрде ерте Сацума деп атады. Бұл тек қана Мэйдзиге дейінгі он тоғызыншы ғасырдағы бұйымдар, Киотодағы Авата сауыты (田焼) сияқты басқа керамикадан жасалған бұйымдар немесе жалған бұйымдар.

18001867 жыл

1800 жылдан бастап брокатпен боялған безендіру гүлдей бастады, оның ішінде "негізгі темір қызыл, жалтырап көк, көкшіл жасыл, жұмсақ күлгін қара және сары түсті өте аз қолданылады". Кейінгі жаңалық алтынмен қапталған (金手) болды. Көп түсті эмальді глазур мен алтын иықтарды нәзік, пил сүйегі бар бөлшектерге нәзік сыпырылған мөлдір глазурмен боялған. Дизайнға көбінесе жеңіл, қарапайым гүлдік үлгілер Киото керамикасы мен Кано сурет мектебінің әсері болды, нәтижесінде теріс кеңістікке баса назар аударылды. Көптеген адамдар бұл сурет 17-ші ғасырдың аяғында Киотоға барып, сурет салу техникасын үйренген сацума құмырашыларынан шыққан деп санайды.

1867-1885 жылдар

Жапон өнерінің және мәдениетінің батысқа алғаш рет 1867 жылы Париждегі Универсалды көрмеде көрсетілді, ал Сацума бұйымдары көрнекті орын алды. Облыс әкімі, даймио, батысқа сауда қатынасының экономикалық, беделді және саяси артықшылықтарын ерте түсінген. Мысалы, Сацумамен байланысын сақтау үшін Ұлыбритания 1868 жылы шогунатқа қарсы көтерілісте Даймоға қолдау көрсетті. Париж көрмесі Сацуманың керамикасын, лак бұйымдарын, ағаш, шай рәсімінің құралдарын, бамбуктан жасалған жиек және маталарды Жапонияның емес, Сацуманың аймақтық жалаушасы астында көрсетті. Сацума бұйымдарының 1867 жылғы көрмеде танымал болғанынан және оның 1875 жылы Аудсли мен Боустың "Керамикалық өнер" атты еңбегінде аталғанынан кейін, осы бұйымдарды өндіретін екі ірі шеберханаға, Боку Сейкан мен Чин Юкан бастаған, Жапонияның басқа да бірқатар шеберханалары қосылды. "Сатсума" географиялық белгі болудан бас тартып, эстетикалық сипат ала бастады. 1873 жылы Кобе мен Йокохамада Сацумадан алынған ақ түсті глазурлы тас бұйымдарды бояуға маманданған (絵付け) шеберханалар пайда болды. Кики, Киото және Токио сияқты жерлерде семинарлар Сацумамен нақты байланысты жойып, өздерінің бос орындарын жасады. 1890 жылдардың басында 1920 жылдардың басында Сацума бұйымдарын шығаратын жиырмадан астам эцуке фабрикалары, сондай-ақ жоғары сапалы бұйымдар шығаратын бірнеше кішкентай, тәуелсіз студиялар болды. Шетелдік нарықтың өсуіне жету үшін өндірушілер "нишикиде сацума" үлгісін қолданды. Нәтижесінде экспорттық стиль шетелдік талғамдарды бейнелейтін эстетикалық ойды көрсетті. Милефлюрмен "гүлдік" (花詰) үлгісі немесе "бояумен толтырылған" (塗りつぶし) сияқты заттар қорқынышты бос орынға дейін қапталған. Олар әдетте "пагодалар, қапталған желдеткіштер немесе кимоно киген [әйелдер] сияқты "көрнекті" рәміздермен безендірілетін". Өнерлер гүлдер мен құстардың дизайнын көрсетуді жалғастырды, бірақ діни, мифологиялық, ландшафттық және жанрлық көріністер де көбейді. Жақсы әйелдер (биджин), жануарлар, балалар және діни тақырыптар бейнеленген мүсіндер сияқты сәндік бұйымдар (окимоно) жасауға жаңа қызығушылық пайда болды. Палитра қараңғыланып, (盛り上げ) жоғары алтынның жомарт қолданылуы болды.

1885-1930 жылдар

1880-ші жылдардың ортасында көптеген жапон тауарларының, соның ішінде Сацума бұйымдарының экспорттық құлдырауы басталды, бұл жаппай өндіріс арқылы сапа мен жаңалықтың құнсыздануына байланысты. 1890 жылдары қазіргі сацума бұйымдары сыншылар мен коллекционерлер тарапынан жалпылап қараланды. Ол 1893 жылы Чикагодағы Колумбия көрмесінде теріс қабылданды, бірақ ХХ ғасырда танымал экспорттық тауар болып қала берді, Мейдзи дәуірі бойы "жапон керамикасының синонимине айналды". Сацума бұйымдары қазіргі заманға дейін жаппай өндіріле берді, бірақ сапасы тұтынушылар үшін қызығушылықты жоғалтқан сәтке дейін төмендеді.

Сын

Сәндік сыншылар мен коллекционерлердің жаппай өндірілген Satsuma бұйымдарына берген жауабы өте жағымсыз болды. Өнер тарихшысы Жизела Яньнің айтуынша, "япондықтар батыстың көңілінен шығуға тырысқан кезде, керамиканың басқа бір де бір стиліне мұндай шектен тыс мән бермеген, әрі бұдан да көп өндірістің зиянды әсері еш жерде айқын көрінбеді". Сацума бұйымдары арзан әрі танымал бұйымдар жасауға ұмтылып, "көпшіл", "көрнекті" және "көрнекті" болып кетті. Бұл бұйымдар ешқашан отандық сұранысқа ие болған жоқ, өйткені олар "жапон дәстүріне сатқындық" ретінде қарастырылды. Шетелдік коллекционерлер де экспортқа шығарылатын бұйымдардан бас тартты. Олар "көк, сазды, қалың жарылған глазурамен жабылған, көбінесе фелдспаттың артық мөлшері техникалық шеберліктің керісінше түстелген шөгінділерді шығарған" деп түсіндірді.

Белгілер

Жапондық керамиканың ескі бұйымдарына ешбір мөр немесе қолтаңба қойылмайды, 1870 жылдан кейін жасалған бұйымдар әртүрлі таңбаларды, суретшінің белгісінен басқасын да көрсете алады.

Шимазу қыртысы

Сацума бұйымдарының көптеген бөлшектерінде - жасы мен түпнұсқалығына қарамастан - Сацуманың билік басындағы Шимазу кланының камоны (отбасылық гербі) бар: қызыл шеңбердегі қызыл крест. Ол қолтаңбалар мен мөртаңбалардың үстінде орналастырылады. Алғашында бұл сацума иелігіне және Шимазу кланының бұйымдарды өндіруге тікелей қатысы бар екендігін білдіретін белгі болса, бұқаралық өндіріс пен экспорт дәуірінде герб жай ғана маркетингтік конвенцияға айналды. Барлық түпнұсқа үлгілер қолмен боялған немесе машинамен басылғаннан гөрі қолмен боялған, бірақ қолмен бояу заңдылықтың кепілі емес.

Сацума

"Сатсума" немесе "сатсума яки" кейде Шимазу гербінің астындағы бөлшектерге боялған немесе мөрленген. Ол канджи әріптерімен, хираганамен немесе латын әліпбиімен жазылуы мүмкін.

Дай Ниппон

"Дай Ниппон" (大日本 "Ұлы Жапония") белгісі Мейдзи дәуірінде (1868-1912 жж.) ұлттық ұлтшылдықты қоздырған кезеңде олардың шығу орнын көрсету үшін бұйымдарға қолданылған. Бұл таңбалар көбінесе өндірушінің белгісінің оң жағында пайда болады.

Жалған өнімдер

Сацума бұйымдарының айтарлықтай танымалдылығы және коллекционерлердің Мэйдзиге дейінгі бұйымдарды табуға деген құлшынысы кейбір өндірушілер мен дилерлерді бұйымдардың жасы мен шығу тегін қасақана бұрмалауға итермеледі. Кейбіреулері сацума ретінде Авата немесе Сето керамикасы сияқты басқа керамика түрлерін сатқан. Кейбіреулер белгілі суретшілердің немесе студиялардың аттарын жалған түрде қолданған. Ерте жапон керамикасында таңбалар мен қолтаңбалар сирек кездесетін, бұл кейбір сацума бұйымдарын анықтауды қиындатады. Алайда, ертеректе жасалған бұйымдардың бір ерекшелігі - жоғары сапалы глазура мен бітіру, өйткені кейіннен жаппай өндіріс едәуір төменгі жұмыс түріне әкелді. Нағыз бұйымдардың тағы бір ерекшелігі - олардың денелері шұғылданғанда шырылдамайды, өйткені олар фарфордан емес, қыш ыдыстан жасалған.