Кіріспе
"Жас Бейшан" дәстүрлі ән, сонымен қатар "Лорд Бэйтмен", "Лорд Бэйкмен", "Лорд Бэйкер", "Жас Бичам" және "Жас Беки" деп те аталады. Бұл дәстүрлі халық балладасы. Ең ерте нұсқалар 18 ғасырдың аяғына таман, бірақ ол, мүмкін, ескірек, бүкіл Еуропадағы балладалар мен халық аңыздарында айқын ұқсастықтар бар. Ән 19-ғасырда кең таралған баллада ретінде танымал болды және әлемнің ағылшын тілді аймақтарының, әсіресе Англия, Шотландия және Апалачияда ауызша дәстүрде 20-ға дейін сақталды.
"Young Beichan", also known as "Lord Bateman", "Lord Bakeman", "Lord Baker", "Young Bicham" and "Young Bekie", is a traditional folk ballad categorised as Child ballad 53 and Roud 40. The earliest versions date from the late 18th century, but it is probably older, with clear parallels in ballads and folktales across Europe. The song was popular as a broadside ballad in the nineteenth century, and survived well into the twentieth century in the oral tradition in rural areas of most English speaking parts of the world, particularly in England, Scotland and Appalachia.
Қысқаша мазмұны
Бейшан көбінесе Лондонда туып-өскен, ал алыс жерлерге саяхат жасайды. Ол тұтқынға алынады, әртүрлі тұтқындар әртүрлі нұсқаларда пайда болады, әдетте ол мавр немесе түрік, кейде Франция патшасы, тұтқынының қызына ғашық болғанға дейін. Өмірін жоқтап, Бейшан өзін құтқаратын кез келген үйленген әйелге ұлы болуға немесе үйленбеген әйелге күйеуі болуға уәде береді. Ол оны құтқарып, ол үйден кетеді, оған үйленуге уәде береді. Ол қайтып келмейді. Ол оның артынан шығады, өйткені үйдегі рух Бели Блин оны үйленуге дайындалып жатқанын ескертеді. Кейбір нұсқаларда ол үйленуге мәжбүр; көбінесе ол өзгермелі. Үй басқарушысы қақпа алдында тұрған әйел туралы айтады, ол бірден оны құтқарып алған әйел екенін түсінеді. Ол жаңа келінін үйіне жіберіп, оған үйленеді.
Параллельдер
Бұл балладаның норвег, испан және итальян тілдеріндегі нұсқалары да бар. Скандинавиялық нұсқада "Харра Пётр ог Элинборг" (CCF 158, TSB D 72) кейіпкер қалыңдыққа қанша уақыт күтетінін сұрағаннан кейін қажылыққа шығады. Ол сегіз жыл деп жауап береді. Сегіз жылдан кейін ол жолға шығады, ал баладаның қалған бөлігі бірдей, тек Пейтурдың өзгермелі болуының себебі бар: ол сиқырлы түрде ұмытуға мәжбүр болды. Батырдың өзінің махаббатын ұмытып, оны өзінің келбетіне еске түсіруі туралы мотив кең таралған; ол тіпті "Жас Бейчаннан" алынып тасталған болуы мүмкін, өйткені батыр әрқашан сиқырлы сындырудың жылдамдығымен қаһарманға қайта оралады. Бұл мотив "Естен кеткен қалыңдығы" деп аталады және Арн Томпсон Утер индексі бойынша ATU 313 типінде жіктелген әңгімелердегі соңғы эпизод ретінде пайда болады, "Сақылмандық ұшу: Қыз батырға қашып кетуіне көмектеседі". Бұл мотивті басқа да халық аңыздары "Жан, солдат және Эулали, шайтанның қызы" (Франция); "Екі патшаның балалары", "Нағыз қалыңдық" және "Сүйікті Роланд" (Германия); "Мастер-қызметші" (Норвегия), "Антуза, Ксантуза, Крисомалуза" (Грекия) және "Бір ақ қар, бір қызыл от" (Сицилия). Тағы бір британдық халық әндері "Түрік ханым" (Roud 8124) біршама байланысты көрінеді; ол жақында бөлініп шықпады, ол 1768 жылы белгілі болды.
Гилберт Бекетт
Фолклоршы Франк Кидсонның айтуынша, басты кейіпкер шын мәнінде Гилберт Бекет, балдадағыдай крест жорықтарында тұтқындалған, босатылған және Лондонға соңынан ерген әйелдің әкесі деп айтылған. Кидсон "Бэтмен", "Бейкер" және "Бейчи" "Беккет" дегеннің бүлінуі деп мәлімдеді. Фрэнсис Джеймс Чайлд: "Біздің баллада Гилберт Бекет аңызына әсер еткендігі өте ықтимал", - деп, екі ұқсас әңгіменің бір-біріне әсер еткенін білдіреді.
Тарату
Баллада 1800-жылдары өте танымал болды, оның көпшілігі 1815 жылы Англияда басылған "Лорд Бэйтмен асыл лорд болды" деген сөзбен басталған. ХХ ғасырдың аяғында Англияда ондаған басқа дәстүрлі нұсқалар жазылды. Олардың бірнешеуі, кейбіреулері фрагменттер, Вон Уильямс мемориалдық кітапханасында естілуі мүмкін, соның ішінде Дорсет саяхатшысы Кэролайн Хьюз 1960 жылдары Эван Макколл мен Пегги Сигерге әндеген нұсқасы, Кент штатының Эденбридж қаласынан Франк Смиттің 1967 жылғы орындауы және Суррей штатының Эшфорд қаласынан Том Уиллеттің 1960 жылғы орындауы. Шотландтық дәстүрлі әнші Джинни Робертсон 1958 жылы Питер Кеннедиге ән шырқады, ал Белла Хиггинс 1955 жылы Хамиш Хендерсонға тағы бір ән шырқады. Шотландияда тағы бірнеше жазбалар жасалды, соның ішінде Джеймс Мэдисон Карпентер жазғандары да бар, олар да Вон Уильямс мемориалдық кітапханасында бар. Апалачиялық халық әншісі Жан Ричи баладаның отбасылық нұсқасын бірнеше рет жаздырды, оның ішінде оның "Апалачиялық отбасылық дәстүрінен баладалар" альбомында (1961). Оның ағасы Аппалачиан Нимрод Уоркман әр түрлі жағдайларда, оның ішінде ресми Алан Ломакс архивтік арнасы жүктеген YouTube видеосында өзінің дәстүрлі нұсқасын шырқады. Апалачиялық музыканттар, мысалы, Молли Джексон әпкесі (1935), Элиза Пейс (1937), Вирджил Стержилл (1958) және Буна Хикс (1961) дәстүрлі нұсқаларын жазды. Фольклоршы Хелен Хартнесс Фландр өзінің туған жері Жаңа Англияда көптеген нұсқаларын жазды, ал Хелен Крейтон мен Кеннет Пикок сияқты канадалық коллекционерлер Ньюфаундленд пен Нова-Шотияда бірнеше нұсқасын жазды.