Кіріспе

"On Ilkla Mooar Baht 'at" (Standard English: Ilkley Moor without a hat) – Англияның Йоркшир аймағынан шыққан халық әні. Бұл ән Йоркшир диалектісінде орындалады және Йоркширдің ресми емес әнұраны саналады. Оның музыкасы 1805 жылы Томас Кларк жазған "Кранбрук" гимнінің әуеніне негізделген. Эндрю Ганттың мәліметінше, әннің сөздері Кларк мелодиясын жазғаннан шамамен 50 жыл кейін, Халифакс шіркеу хорының мүшелері Илкли Мурға саяхат жасағанда жазылған. Бұл ән Roud халық әндері тізілімінде 2143 және 19808 нөмірлерімен тіркелген.

Тақырып

Ән, сүйіктісі Мэри Джейнге Илкли Мурда бас киімсіз (баht 'at) қыдыруы туралы айтады. Әнші, сүйіктісінің бас киімі жоқтығына ренжіді, себебі Илкли Мурдың суық желдерінде бұл оның суықтан қарулы болуына әкеледі. Бұдан соң ол жерленеді, денесін құрттар жейді, құрттарды үйректер жейді, ал соңында әншілер үйректерді жейді. «Йоркшир сөздігінде» (Арнольд Келлетт, 2002) ән (яғни, сөзі) Йоркширдің барлық аймақтарында кең таралмаған диалектіге негізделген Галифакс аймағында туған болуы мүмкін екені айтылады. Атауы диалекттің әртүрлі түсірілімдерінде кездеседі, бірақ көбінесе «On Ilkla Mooar [немесе Moor] baht 'at», яғни «Илкли Мурда бас киіміңді киместен» деп жазылады. Доктор Арнольд Келлетт, ән «боздықта серуендеу мен пикник кезінде болған оқиғаның нәтижесінде пайда болды» деген дәстүрлі сенімді хабарлайды. Сондай-ақ, серуендеушілердің барлығы өнеркәсіптік Батыс Райдингтегі қалалардың бірінен шыққан шіркеу хорының саяхатында болған деген жалпы пікір бар. Арнольд Келлетт әннің «1877 жылғы емес, 19 ғасырдың екінші жартысының басында пайда болған болуы мүмкін» деп санайды.

Әдеттегі

Ол методист әнұраны "Кранбрук" күйіне (Кентерберидегі аяқ киім жасаушы Томас Кларк 1805 жылы жазған) орындалады; ол 1805 жылы "Забур және әнұран күйлерінің жинағы, сондай-ақ таңдамалы шығармалар мен әнұран" деген атпен жарияланды, онда Филип Доддридждің "Grace! Бұл ғажайып дыбыс" сөздеріне музыка жазылған. Кейін ол "Шопандар түнде мал бағып отырғанда" ("While Shepherds Watched Their Flocks By Night") әніне де қолданылды, бірақ "Ilkla Moor" әнінің үлкен танымалдылығына байланысты, Ұлыбританияда бұл музыканың бастапқыда әнұран күйі болғаны ұмытылды. Ол әлі де кейбір шіркеулерде, оның ішінде Лидс шіркеуінде және Шеффилдтегі Манор ауданындағы Сент-Айдан шіркеуінде "Шопандар түнде мал бағып отырғанда" деген дәстүрлі сөздерімен орындалады, бірақ қазір Ұлыбританияда бұл әнұран немесе рождестволық ән ретінде кеңінен танылмайды. "Кранбрук" күйі АҚШ-та әнұран ретінде қолданыла береді, онда ол танымал халық әнінің әуені ретінде қабылданбады және әдетте Филип Доддридждің "Grace! Бұл ғажайып дыбыс" сөздерімен орындалады.

Жинақталған нұсқалары

EFDSS директоры Дуглас Кеннеди 1917 жылы Илкли қаласындағы Уилфред Холл атты орындаушыдан әннің нұсқасын жинады, ол кейіннен оның ұлы Питер Кеннедидің "Британия және Ирландия халық әндері" (1975) кітабында жарияланды. Дәстүрлі нұсқалардың бірнеше аудиожазбасы жасалған. Кен Стаббс 1964 жылы Батыс Райдинг аймағындағы Дельфтен Альберт Гартсайд ән айтқанын жазды, ал Фред Хэмер 1950-ші немесе 60-шы жылдары Ланкаширдегі Чиппинг ауылында Уильям Блеасдейл ән айтқанын жазды. Америкалық фольклоршы Хелен Хартнесс Фландр 1940 жылдары өзінің туған қаласы Спрингфилд, Вермонтта және Массачусетс штатының Наушон аралында әннің нұсқасын жазды, бұл әннің Йоркширден келген иммигранттармен бірге Солтүстік Америкаға жеткенін көрсетеді.

Басқа қолданылу

Бұл әнді Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде солдаттар орындаған. Йоркшир полкінің 4-ші батальонының жедел маршы. Анита Рани 2012 жылы BBC телеарнасының "China on Four Wheels" бағдарламасында импровизацияланған ағылшын тілі сабағы барысында бұл әнді қытайлық бастауыш сынып оқушыларына таныстырды. "On Exmoor Baht At" пародиасы 1970-ші жылдары студенттік және Жас либералдар конференцияларында кеңінен орындалды, ол Торп ісіне сілтеме жасады. Ол ән бүгінге дейін Либерал-демократтардың ән жинағында сақталып тұр. 2013 жылғы Йоркшир күніне арналған "Welcome to Yorkshire" компаниясы осы әннің заманауи нұсқасын жариялады. Онда Брайан Блессидтің рэпі және сопрано Лесли Гарреттің опералық шумағы бар. Эрик Фенби Россини стилінде "Россини на Илькла-Мур" деген атаумен увертюра жазды.