Rudi van Dantzig

Кіріспе

Голландиялық биші және хореограф Руди ван Данциг (1933 жылы 4 тамыз - 2012 жылы 19 қаңтар) - голландиялық хореограф, компания директоры және жазушы. Ол ХХ ғасырдың екінші жартысында голланд балетінің әлемге танылуының басты фигурасы болды.

Ерте өмір және тәрбие

Ван Данциг Амстердамда дүниеге келді, оның әкесі Мюрк ван Данциг Fokker ұшақ фабрикасында жұмыс істеді. Оның ата-анасы Марксизмді қолдап, пацифизмді жақтап, эсперанто тілін насихаттап, солшылдық көзқараста болды. Ол 1940 жылы мамыр айында Нидерланд шайқасында неміс әскері голландиялықтарды жеңіп, Екінші дүниежүзілік соғыстың басында елді басып алған кезде алты жаста еді. Өз елін жау басып алған кезде, жас Рудиді Фризеландтағы асыраушы отбасына жіберді. 1945 жылы мамыр айында Нидерланды азат етілген кезде ол Голландиядағы неміс күштерінің жеңілісіне көптеп себепкер болған Канаданың бірінші армиясының жас сарбазы Уолтермен танысты. Ол кенеттен басқа жаққа ауысқан кезде жоғалған бұл сарбазбен достық пен махаббат қарым-қатынасы оның 1986 жылы Нидерландыда жарық көрген, кейіннен ағылшын тіліне аударылған және түсірілген Voor een Verloren Soldaat (Жоғалған сарбаз үшін) атты сыйлық иеленген романына негіз болды. Романда солдат Уолтер П. Нарбутус деп аталады. Амстердамдағы мектепке оралғаннан кейін ван Данциг мектептегі жұмысының көпшілігіне қызығушылық танытпаған, нашар оқушы екені дәлелденді. Майкл Пауэлл мен Эмерик Прессбергердің балет фильмі "Қызыл аяқ киім" (1948) кинотеатрына кіргенде, оның болашақ жолы шешілді. Фильмді бірнеше рет көруден шабыт алып, ол 16 жасында Анна Сибрандтадан, содан кейін қалада мектеп және шағын классикалық компанияны жүргізген бұрынғы балет бишісі Соня Гасселлден балет сабақтарын ала бастады. Соғыстан кейінгі Еуропада талантты бишілер жетіспейді, сондықтан ол өте білікті болмаса да, Гаскелл оны 1954 жылы өзінің компаниясының мүшесі ретінде қабылдады. Ол бойлы, келбеті жақсы, өте ақылды, еңбекқор, көп ұзамай хореографияға дарынды болды. Сол жылы Марта Грэм және оның компаниясы Голландияға алғаш рет сапар жасады, оның техникасы мен стилі ван Данцигке қатты әсер етті. Ол драмалық және бидегі көркемдіктің жаңа мүмкіндіктерін түсінген соң, көп ұзамай Нью-Йоркке барып, оның мектебінде жаттығуларын жалғастырды.

Van Dantzig was born in Amsterdam, where his father, Murk van Dantzig, worked in a Fokker aircraft factory. His parents held strongly leftwing views, espousing Marxism, advocating pacifism, and promoting Esperanto. He was six years old when the German army defeated Dutch forces in the Battle of the Netherlands in May 1940 and occupied the country at the beginning of World War II. During the occupation of his homeland, young Rudi was sent to stay in a foster home in Friesland, where conditions were safer than in the city. During liberation of the Netherlands in May 1945, he met Walter, a young soldier in the First Canadian Army, which was largely responsible for the defeat of German forces in Holland. His friendship and love affair with this soldier, who was lost to him when he was suddenly transferred away, provided the basis for his prizewinning novel Voor een Verloren Soldaat (For a Lost Soldier), published in the Netherlands in 1986 and later filmed and translated into English. In the novel, the soldier is identified as Walter P. Narbutus. Upon returning to school in Amsterdam, van Dantzig proved to be a poor schooler, uninterested in most of his schoolwork. When he wandered into a cinema showing The Red Shoes (1948), the ballet film by Michael Powell and Emeric Pressburger, his future path was decided. Inspired by viewing the film multiple times, he began taking ballet lessons at age 16 with Anna Sybranda and then with Sonia Gaskell, a former Ballets Russes dancer who ran a school and a small classical company in the city. There was a shortage of talented male dancers in postwar Europe, so, although he was not highly skilled, Gaskell engaged him in 1954 as a member of her company, Ballet Recital. He was tall, good looking, highly intelligent, and hard working, and he soon showed a gift for choreography. That same year Martha Graham and her company paid their first visit to the Netherlands, and her technique and style had a profound effect on van Dantzig. Realizing new possibilities for drama and expressiveness in dance, he soon traveled to New York to continue his training at her school.

Театрдағы мансабы

Ван Данциг 1959 жылы Нидерландтың би театрын құрған бишілердің бірі болды, бірақ 1960 жылы ол Гаскеллдің компаниясына оралды, ол кезде ол Nederlands Ballet деп аталды. Бұл компания мен Амстердам балеті бірігіп, Het Nationale Ballet (Голландияның ұлттық балеті) болып шыққаннан кейін, ван Данциг бірқатар маңызды лауазымдарды атқарды. 1961 жылы хореограф, 1965 жылы көркемдік кеңес мүшесі, 1968 жылы бірлесіп директор, 1971 жылы жалғыз көркемдік директор болды. Ол бұл лауазымда 1991 жылға дейін екі он жыл бойы болды. Оның басқаруға деген таланты, компанияның репертуарын кеңейтіп, бишілерін дамытатын балеттерді импорттау мен тапсыру үшін жақсы көзі болды. 1960 жылдан бастап ван Данциг елуден астам балетке хореография жасаған, олардың көпшілігі қазіргі заманғы тақырыптарға арналған және олардың көпшілігі өзінің үй компаниясы үшін. Оның балеттері классикалық және заманауи би техникаларын біріктіріп, экспрессионисттік және символизмге толы, әдетте басты кейіпкердің ішкі психологиялық қақтығыстарын көрсетеді. Негізгі тақырыптар - өмірдің кемелсіздігін қабылдау және өмірдің күрестерінің сөзсіз нәтижесі ретінде өлімді қабылдау. Біріншісі оның ең танымал шығармасы - "Өлі балаға арналған ескерткіш" (1965), бұл оның қабылдауға болмайтын жыныстық қатынасынан жойылған жасөспірімнің портреті. Соңғысы "Төрт соңғы ән" (1977) ансамбльдік шығармасында көрсетілген, ол жалпы алғанда оның ең жақсы туындысы болып саналады. Онда ол "Штраустың өлім туралы ой жүгіртуін, өлімнің жанашыр хабаршысы төрт жұпты дуэт түрінде бөліп тастаған махаббат поэмасына айналдырды". Ван Данцигтің классикалық балет пен заманауи би техникасының хореографиясындағы ерекше үйлесімі Лондондағы Корольдік балетпен танымал орыс бишісі Рудольф Нуриевтің қызығушылығын тудырды. Ол "Өлі балаға арналған ескерткіш" атты фильмдегі басты рөлді үйретуді сұрады, ол ақырында Англия мен АҚШ-тағы көрермендердің ризашылығына ие болды, өзін жақсы қазіргі заманғы биші, классик ретінде дәлелдеді. Ол Ван Данцигпен достық қарым-қатынас орнатып, кейіннен Амстердамға екі жаңа балетке тапсырыспен оралды. Ван Данцигтің "Нуреевті еске алу: кометаның іздері" атты кітабында олардың 25 жыл бойы достар және әріптестер ретінде болған оқиғалары жақсы сипатталған. 1991 жылы ван Данциг басқа компаниялар үшін шығармалар жазуға және монтаждауға көңіл бөлу үшін Голландия Ұлттық балетімен бірге қалды. Хореограф ретінде ол халықаралық деңгейде сұранысқа ие болды, өйткені ол Рамберт балеті, Харкнес балеті, Корольдік балет, Корольдік даниялық балет, Америка балет театры және Париж опера балеті үшін жұмыс жасады.

Van Dantzig was among the dancers who founded the Netherlands Dance Theater in 1959, but in 1960 he returned to Gaskell's company, by then named Nederlands Ballet. After this company and the Amsterdam Ballet merged to become Het Nationale Ballet (Dutch National Ballet), van Dantzig filled a number of important positions. He became resident choreographer in 1961, a member of the artistic council in 1965, co director in 1968, and sole artistic director in 1971. He remained in that post for two decades, until 1991. He had a talent for administration and a keen eye for importing and commissioning ballets that expanded the company's repertory and developed its dancers. From the 1960s onward, van Dantzig choreographed more than fifty ballets, most of them on contemporary themes and most of them for his home company. Combining both classical and modern dance techniques, his ballets are expressionistic and fraught with symbolism, usually displaying psychological conflicts within a principal character. Basic themes are acceptance of life's imperfections and acceptance of death as the inevitable outcome of life's struggles. The former is central to his best known work, Monument for a Dead Boy (1965), a portrait of an adolescent destroyed by his unacceptable sexuality. The latter is demonstrated in Four Last Songs (1977), an ensemble piece that is generally considered his best work. In it "he transformed Strauss's meditation on death into an understated love poem [in which] four couples are parted in duets by a sympathetic messenger of death." Van Dantzig's unusual combination of classical ballet and modern dance technique in his choreography attracted the interest of Rudolf Nureyev, famous Russian dancer with the Royal Ballet in London. He asked to be taught the principal role in Monument for a Dead Boy, which he eventually performed to acclaim for audiences in England and the United States, proving himself an accomplished modern dancer as well as a classicist. He and van Dantzig forged a strong friendship, and he subsequently returned to Amsterdam with commissions for two new ballets, Blown in a Gentle Wind (1975) and About a Dark House (1976). Van Dantzig's book Remembering Nureyev: The Trail of a Comet lovingly details their twenty five years as friends and colleagues. In 1991, van Dantzig left the Dutch National Ballet to concentrate on writing and mounting works for other companies. As a choreographer, he was in demand internationally as he mounted works for Ballet Rambert, Harkness Ballet, the Royal Ballet, the Royal Danish Ballet, American Ballet Theatre, and the Paris Opera Ballet, among others.

Жеке өмір және өлім

Гей ретінде белсенді саяси сезімталдықпен, ван Данциг өз заманының төзімсіздігін қатты сезінді, бұл оның балеттерінде және жазбаларында басты тақырыпқа айналды. Ол өзінің өмірін және мансабын өзінің серіктесі Тоер ван Шейкпен (1936 жылы туған), биші, сахналық және костюм дизайнері және Голландия Ұлттық балеті хореографымен бөлісті. Ол 2012 жылы Амстердам ауруханасында лимфомадан және еркек сүт безі қатерінен қайтыс болды. Ол 78 жаста еді.

Тансалық шығармалар

1955 жыл. Начтейланд (Түнгі арал), Клод Дебюссидің музыкасы. 1958 жыл. "De Familiekring" (Отбасылық шеңбер), музыкасы Бела Барток. 1961 жыл. "Джунгли" әнін Хенк Бадинг жазды. 1965 жыл. Monument voor een Gestorven Jongen (Өлі балаға арналған ескерткіш), музыканы Ян Боерман жазды. 1967 жыл. Ромео мен Джулия, Сергей Прокофьевтің музыкасы. 1968 жыл. Огенбликкен (моменттер), музыкасы Антон Веберн. 1969 жыл. Эпитаф (Epitaph), музыкасы György Ligeti. 1970 жыл. Onderweg (Жолда), музыкасы Исхан Юн. 1971 жыл. Geverfde Vogels (Painted Birds), музыкасы Niccolò Castiglione және Бахтың Матайдың құмарлықтарының соңғы хоры жазылған. 1973 жыл. "Міне, демалады: жазғы күн", музыкасы Франц Шуберт. 1973 жыл. Гьёрги Лигетидің музыкасы. 1975 жыл. "Жалпы желмен соққан" Рихард Штраустың музыкасы. 1975 жыл. Коллектив симфониясы, Ханс ван Манен және Тоер ван Шейкпен, музыкасы Игорь Стравинскийдің. 1976 жыл. Қараңғы үй туралы, музыкасы Роман Хаубенсток Рамати. 1976 жыл. Ромео мен Джулия (екінші нұсқасы), музыкасы Сергей Прокофьевтің. 1977 жыл. Gesang der Jünglinge (Жастар әні), музыкасы Карльхайнц Стокгаузеннің. 1977 жыл. "Vier Letzte Lieder" (Төрт соңғы ән), Рихард Штраустың музыкасы. 1979 жыл. Өмір, Тоер ван Шейкпен, әртүрлі композиторлардың музыкасы. 1980 жыл. Антвуд Гевенд (Жауап беру), музыкасы Антон Веберн. 1981 жыл. Onder Mijne Voeten (Аяғымның астында), музыкасы Питер Шат. 1987 жыл. Буйген Бурстен (Бенд немесе Брейк), музыкасы Чиел Мейджеринг. 1987 жыл. "Қоралсыз, азаматтар!" Гектор Берлиоздың музыкасы. 1988 жыл. Званенмеер (Кебелек көлі), музыкасы Пётр Ильич Чайковскийдің. 1990 жыл. Aartsengelen Schlaten de Hemel Rood (Архангелдер аспанды қызыл қылып қасаптайды), музыкасы Гия Канчели.

Таңдалған жазбалар

1974 жыл. "Голландия мұрасы" балет пен заманауи биден, жетекші хореографтар, бишілер мен сыншылардың үлесімен. Лондон: Octopus Books, 113-117-беттер. 1978 жыл. "А Question of Values" ("Адамның құндылықтары туралы мәселе") атты кітапшада: "Visions: Ballet and Its Future" (Визиялар: Балет және оның болашағы) Майкл Крэббтің редакциясында. Торонто: Саймон мен Пьер. 1981 жыл. Ольга де Хаас: Еееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееее Зуфен, Нидерланды: Wahlberg Pers. 1982 жыл. "Клинт Фарха: Голландиялық ұлттық құраманың жабайы баласы". Dance Magazine (Нью-Йорк), 1982 жылғы желтоқсан, 52-55 бб. 1986 жыл. Voor een Verloren Soldaat, Арнольд Дж. Померанц аударған Жоғалған солдат үшін (Лондон: Бодли Хед, 1991). Голландияда түсірілген, сценарийін Роланд Кербош, Дон Блок және Руди ван Данциг жазған, режиссері Роланд Кербош, 2002 жылы Strand Releasing компаниясы DVD-де шығарған. 1993 жыл. "Нуреевті еске алу: кометаның іздері" Кэти де Хаанның аудармасы. Гейнсвилл: Флорида университетінің баспасы, 2008. 2003 жыл. Виллем Арондеус өмірі, 1874 1943 ж.: "Ен документальді фильм" (Виллем Арондеус өмірі). Амстердам: "Арбидерсперс" 2007 жыл. Метафораның артындағы өмір: Рудольф Нуриев және Голландияның Ұлттық балеті, Рудольф Нуриевпен және Роджер Урбанның фотосуреттері. Лексингтон, Массачусетс: "Нуреев мұрасы" жобасы. 2012 жыл. Соня Гаскеллдің естеліктері, ол өлімінен кейін жарық көрді.

Марапаттар мен құрметтер

Ван Данциг өмірінде алған марапаттар мен құрметтер арасында келесілер бар. 1956 жыл. Хореографиялық сыйлық (Амстердам) 1961. 1969 жылғы сыншы сыйлығы. 1970 жылы Оранж-Нассау орденінің кавалері. Хореографиялық сыйлық (Амстердам) 1982. "Verdienstkreuz am Bande" (Германия) 1985 жыл. 1991 жылы Соня Гаскелл сыйлығы. 2002 жылғы "Оранж-Нассау" орденінің офицері. Өмір бойы қол жеткізген еңбегі үшін сыйлық (Prix Benois de la Danse) 2005. Күміс медаль (Амстердам)