Кіріспе
Ирак соғысына қарсылық білдірген Эрен Кеони Ватада (1978 жылы туған) - АҚШ армиясының бұрынғы бірінші лейтенанты, АҚШ қарулы күштерінің Ираққа жіберілуден бас тартқан алғашқы офицері ретінде танымал. 2006 жылдың маусым айында Уатада өзінің бөлімшесінің Ирак бостандығы операциясына тағайындалған ротация үшін жұмылдырудан бас тартты. Ол соғыс заңсыз деп санайтынын және командалық жауапкершілік доктринасы бойынша оны соғыс қылмыстарына қатысады деп айтты. Сол кезде ол 2-ші жаяу әскер дивизиясының 3-ші бригадасының 20-шы жаяу әскер полкі 5-ші батальонында өртке қарсы көмекші офицер ретінде қызмет атқарды. 2007 жылы әскери соттың алдына шығарылған, соттың шешімі бұзылған; Армия оны 2009 жылы "Құрметтен басқа жағдай" (OTH) бойынша босатты. OTH босату - бұл Армиядан әкімшілік босатудың ең қолайсыз түрі және "Әскер сарбаздарынан күтілетін мінез-құлықтан айтарлықтай ауытқуды білдіретін мінез-құлық үлгісі" үшін сақталған.
Ehren Keoni Watada (born 1978) is a former first lieutenant of the United States Army, best known as the first commissioned officer in the US armed forces to refuse to deploy to Iraq. In June 2006, Watada refused to deploy for his unit's assigned rotation to Operation Iraqi Freedom, saying he believed the war to be illegal and that, under the doctrine of command responsibility, it would make him party to war crimes. At the time, he was assigned to duty with the 5th Battalion, 20th Infantry Regiment, part of the 3rd Brigade, 2nd Infantry Division, as a fire support officer. He was brought before a court martial in 2007 which ended in a mistrial; the Army subsequently discharged him under "Other Than Honorable Conditions" (OTH) in 2009. An OTH discharge is the least favorable type of administrative discharge from the Army, and is reserved for a "pattern of behavior that constitutes a significant departure from the conduct expected of Soldiers of the Army."
Түпнұсқа және алғашқы қызмет
Ватада Гавайидің Гонолулу қаласында Роберт Ватада мен Каролин Хоның отбасында дүниеге келген. Оның әкесі 10 жыл Гавайидің сайлауалды шығындар комиссиясының атқарушы директоры болып қызмет етті және өзі Вьетнам соғысына қатысудан бас тартты. Эрен Ватада Пунахоу мектебінде оқыды, содан кейін екінші курста Калани орта мектебіне ауысты, онда университет футбол командасында бұрыш қорғаушы болып ойнады. Ақсақ скаут, Уатада 2003 жылы Гавайи Тынық мұхиты университетінің магистратурасын қаржы саласында бітірген. Уатада Ирак соғысы басталғаннан кейін әскерге кірді, ол 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін "елін қорғау құштарлығынан" қозғалғандығын айтты. 2003 жылы 20 қарашада Форт-Беннингте (Джорджия штаты) Армияның офицерлік кандидатура мектебінде далалық артиллерияның екінші лейтенанты болып тағайындалды. Бұл Қауіпсіздік Кеңесінің 1511 қарарынан кейін бір ай өткен соң болды. Уатада Оңтүстік Кореяда бір жыл қызмет етті, кейіннен Вашингтон штатындағы Форт-Льюиске қайта тағайындалды.
32-баптың тыңдалуы
Ватаданың 32-бап бойынша сотты соттың алдына қою үшін жеткілікті дәлелдер бар ма, жоқ па, соны анықтау үшін 2006 жылдың 17 тамызында сот отырысы өтті. Тергеуші офицер подполковник Марк Кит төрағалық етті. Әскери прокурор, капитан. Дэн Куэкер Ватаданың әрекеттерін президент Джордж Бушқа қарама-қайшылық ретінде сипаттады және Ватаданың жария мәлімдемелері оның бөлімшесінің моральға зақым келтірді деп мәлімдеді. Сол сөзінде Уатада өз жауынгерлерін соғысуды тоқтатуға шақырды. Эрик Сейтц, Ватаданың азаматтық кеңесшісі және капитан. Ватаданың әскери адвокаты Марк Ким соғыс заңдылығы мәселесін көтерді. Прокурордың қарсылығына қарамастан, Сейтц пен Ким үш куәгерді шақырып, соғыс заңдылығына күмән келтірді. 2006 жылдың 15 қыркүйегінде армия Ватадаға қарсы "офицерге және джентльменге лайықсыз мінез-құлық" деген тағы бір айып тағылғанын мәлімдеді. Бұл Уатаданы барлық айыптаулар бойынша айыпталған жағдайда сегіз жарым жылға бас бостандығынан айыруды күтіп тұрды. Осы жылдардың алты жарым жылдығы Иракқа барудан бас тартуы үшін емес, соғысқа қатысты айтқан сөздері үшін болуы мүмкін; "арнайы қозғалысты жоғалту" ең көп дегенде екі жылға жазаланады. Кит қосымша айыпты "президентті мен АҚШ сарбаздарының соғысты тоқтату үшін шежіре мен бүлікшілдікке қарсы күресуден бас тартуы мүмкін деген ұсынысты елемеу" деп негіздеді. Сейц армияның жаңа айыпты оны жұртшылыққа үлгі ету үшін қосқанын мәлімдеді: "Ол шындық деп санайтын және біз шындық деп санайтын нәрселерді айтудан басқа ештеңе істемейді. Бұл жағдай саяси қудалау екенін және бұл істің басынан бері осылай жалғасып келе жатқанын айқын көрсетеді". Кит Ватаданы әскери соттың алдына барлық айыптаулар бойынша ұсынып, тіпті ол Ватаданың "сенімдері шынайы" деп ойлағанын айтты. Әскери соттың ұсынысы бойынша Сейтс армияны Ватаданың және соттың заңдылығы туралы сотқа қатысқан басқа сарапшылардың дәлелдерін ойламай-ақ, сынауда айыптап отырды. 2006 жылдың 9 қарашасында АҚШ армиясы Форт-Льюис қаласының қолбасшысы, ЛТГ Джеймс Дубиктің Уатада әскери соттың алдында тұруға қатысты шешімін жариялады. "Мемлекеттік қызметкерлерді қорлау" деген айыптаулар ешқандай түсініксіз алынып тасталды. "Мемлекеттік қызметкерлерді қорлау" деген айыптар болмаса, Ватада төрт жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасына тартылуы мүмкін, екі жыл - қозғалыссыз қалғандығы үшін және екі жыл - берген мәлімдемесі үшін, сондай-ақ жұмыстан босатылуы және қалған айыптар бойынша айыпталған жағдайда барлық жалақысы мен жәрдемақысы тәркіленуі мүмкін. Ватаданың қорғау тобы соғыстың заңсыз екенін дәлелдеу үшін, Конгресс тек Иракта жаппай қырып-жою қаруларының бар екендігіне және Саддам Хусейн мен Аль-Каида арасындағы байланысқа негізделген. Олар сондай-ақ куәгерлерді куәлік беруге шақырып, Нюрнберг қағидаларын келтіруге ниетті, олар жауынгерлерден заңсыз бұйрықтарға бағынбауды талап етеді. Алайда 2007 жылдың 16 қаңтарында судья Джон М. Хед Ватадаға Нюрнберг қағидаларына негізделген қорғанысты ұсынуға рұқсат берілмейтінін шешті. Сонымен қатар, Уатадаға Бірінші түзету туралы қорғанысты ұсынуға тыйым салынды. Сейтс бұл шешімдер туралы "олар негізінен сынға алу құқығы жоқ деп айтады, бұл бәрімізге белгілі, бұл шындық емес" деді және олар кез келген айыптауды федералды соттарға шағымдануды жоспарлап отыр. Сотқа дейінгі баспасөз конференциясында Ватада соғыста күресуден бас тартуды өзінің міндеті деп санайтынын және өз сенімдері үшін түрмеге түсуге дайын екенін айтты. Бірінші күні комиссиялық іріктеу жүргізіліп, он офицерден бастап жетіге дейін, капитаннан бастап подполковникке дейін қысқартылды. Әскери соттың алқасы азаматтық сот процесіндегі қазылар алқасына ұқсас, бірақ Әскери сот әділдігінің бірыңғай кодексінде (UCMJ) көзделген ережелерге байланысты, алқалар айыпталушыға тең немесе жоғары дәрежедегі қызмет мүшелерінен тұрады. Соғыс сотының екінші күні прокурор Ватаданың "әскерлерін тастап, өзін де, әскери қызметті де масқаралады" деген сөздерін келтіріп, куәгерлерді шақыруды бастады. Бірінші куә ретінде Ватаданың бұрынғы батальон командирі, подполковник Брюс Антония шақырылды. Ол Ватаданың 2006 жылдың қаңтар айының басында соғыс заңсыз деп шешкеннен кейін, оның соғыс туралы сезімін білгенін айтты. Аң-таң болған Антониа былай дейді: "Мен оған уайымдағанымды айттым. Мен бұның үлкен медиа оқиғаға айналуын қаламаймын". Оның басшылары оған егер ол әскери қызметке барудан бас тартса, оның іс-әрек...
Қайта қарауға ұмтылу және екі есе қауіптілік
2007 жылдың 19 наурызына жаңа әскери сот тағайындалды, ол 2007 жылдың 23 шілдесіне қайта жоспарланды, содан кейін 2007 жылдың 9 қазанына дейін кейінге қалдырылды, өйткені екі есе қауіптілік мәселесіне негізделген шағым істі кешіктірді. 2007 жылдың 5 шілдесінде Уатаданың әскери сотына тағы да төрағалық еткен подполковник Джон Хедтің екі еселік қауіп қолданылмайтынын шешкеннен кейін, Уатаданың адвокаттары бұл шешімге АҚШ Қылмыстық апелляциялық сотына, содан кейін АҚШ азаматтық сотына шағым жасады. 2007 жылдың 5 қазанында АҚШ-тың аудандық сотының судьясы Бенджамин Сетл 26 қазанға дейін істі кейінге қалдырды. Әскерилер бұл бұйрыққа қарсылық білдірді. Уатаданың орнын Эрик Сейтц ауыстырған Сиэтл заң фирмасы Карни Бадли Спеллманмен Кен Каган мен Джим Лобсенз басқарды. Екі еселік қауіп-қатер мәселесі бойынша Форт-Льюис өкілі Джо Пиек әскери соттардың ережелері (MCM Rule 915 ((c)) әскери соттарға Уатаданы қайтадан сынауға мүмкіндік береді деп, сот үкімінің бұзылуы шешім емес және сот үкімінің бұзылуы прокурорлық теріс мінез-құлықтан туындамаған деген теория бойынша. Басқалар, соның ішінде Ватадаға тағайындалған әскери қорғаушы, сондай-ақ Каган мен Лобсенз дәлелдемелерді ұсынудың басында қос қауіп төндіргенін дәлелдеді. 907 ережеде (b) (2) (C) МКК-да "жауаптылық дәлелдемелерді ұсынудың басталуы" деп көрсетілген, бұл сот процесін жою туралы қаулыдан бұрын айыптылық туындауы мүмкіндігін тудырады. Екінші соттың сотын 2007 жылдың қазан айында АҚШ-тың аудандық судьясы Бенджамин Сетл екі есе қауіп төндіргендіктен тоқтатты. Сетл Уатаданың "қос қауіп-қатер туралы" арызының орынды екендігін және керісінше ешқандай дәлел келтірілмегенін мәлімдеген бұйрық шығарды. Әскери сот бұл бұйрыққа қарсылық білдірді, ал судья Сетл 2008 жылдың 21 қазанында Уатада бес айыптың үшеуі бойынша қайта соттала алмайтынын, бірақ офицерге лайықсыз мінез-құлық туралы қалған екі айыпты шешуден бас тартты. 2007 жылдың 8 қарашасында сот төрешісі Сетл Уатаданың екі есе қауіптілік туралы арызының негізді екенін айтты.
Босату
2009 жылдың 2 қазанында армия Уатаданы "Құрметті жағдайлардан басқа жағдайларда" босатты. Әкімшілік түрде босату, "Құрметті жағдайлардан басқа жағдайларда" босату - бұл армиядан әкімшілік түрде босатудың ең қолайсыз түрі. AR 635 200-ге сәйкес, ОТҚ босату "Әскер әскерлерінің жүріс-тұрысынан айтарлықтай ауытқуды білдіретін мінез-құлық үлгісі" үшін сақталады.
Әскери қызметтен кейінгі өмір
2012 жылы Уатада Лас-Вегаста Bachi Burger мейрамханасының негізін қалады және оның үлескері болады.