Кіріспе
Польша армиясының офицері және партизандық көшбасшы (1895-1951) Александр Крыжановский (соғыс аты "Вилк") (18 ақпан 1895 - 29 қыркүйек 1951) - Польша армиясының артиллерия полковнигі, Польшаның Жеңісі үшін қызмет, Қарулы күрес одағының офицері, Отан армиясының Вильнюс округінің командирі, Сталиндік кезеңнің саяси тұтқыны. 1994 жылы ол қайтыс болғаннан кейін бригад генерал дәрежесіне көтерілді. Сонымен қатар, ешқандай этникалық топқа, соның ішінде яһудилерге жаман қарамау керектігі туралы нақты бұйрық шығарды. Ол сондай-ақ литвалық және белорус қарсыластарының өкілдерімен келіссөздер жүргізді, бірақ олар нәтиже бермеді. Кеңестер мен Сикорскийдің польшалық қуғын-сүргін үкіметі арасындағы қарым-қатынас, әсіресе 1943 жылы Катыньде советтердің поляк әскери тұтқындарын жаппай өлтіргенін дәлелдегеннен кейін, ең жақсы жағдайда, АК-ның командалық күші болды. Кеңес партизандарына Польшаның Отандық армиясының бөлімдерін жоюға бұйрық берілгендіктен, жергілікті АК командирлері кеңестерді жай ғана басқа жау деп қарастырды. 1943 жылы 22 маусымда Мәскеудің бұйрығы бойынша Польшадағы кеңес партизандары неміс күштеріне де, жергілікті поляк партизандарына да қарсы ашық күрес бастады. Польша мен Германияның бірлескен әрекеттері туралы мәлімет жоқ, ал неміс поляктарды тек кеңестерге қарсы күреске итермелеуге тырысқан, бірақ сәтсіз. Жергілікті командирлердің немістермен ынтымақтастығы ерекше болды және АК Жоғарғы Командасы оны айыптап отырды. Крыжановский мұндай шегінуге келіспеді және ұрыстар күшейіп, ақыр соңында Муравана Ошмианка шайқасында литвалық әріптестік күштерінің польшалық жеңісіне ұшырады. Литвалық қауіпсіздік полициясы күштері, жақында АК-мен болған шайқаста бірнеше мүшесін жоғалтып, 37 поляк азаматын қырғынға ұшыратты. Крыжановский өз күштеріне литвалықтарға қарсы күресін күшейтуге бұйрық берді және Литвада жарияланған деректерге сәйкес, оның күштері литвалық азаматтық халыққа қарсы көптеген іс-қимыл жасады. Ол Дубингай оқиғасынан хабардар болған-болмағаны белгісіз, онда АК бөлімшесі бірқатар литвалық азаматтарды өлтірді (жұрттық саны 27-ден жүзге дейін немесе одан да көп). Армия Крайованың әрекеттері Литвада әлі де дау тудырса да, литвалық тарихшы Арунас Бубнис АК-ның жаппай кісі өлтірулері болмағандығын (бірден-бір ерекшелік Дубингай) мәлімдеді, бірақ АК жеке адамдарға немесе таңдалған отбасыларға қарсы кейбір соғыс қылмыстарына кінәлі болды. Ол сондай-ақ, "Ақпараттық қауіпсіздік" ұйымының геноцидке немесе кеңінен таралған іс-әрекеттерге қатысты айыптаулары жалған екенін және саяси себептермен, соның ішінде кеңінен таралған неміс-литвалық ынтымақтастық туралы айыптауларға қарсы тұру және Литва қауіпсіздік полициясы сияқты бөлімшелер жасаған қылмыстарға қарсы тұру үшін жасалғанын атап өтті.
Aleksander Krzyżanowski nom de guerre "Wilk" (18 February 1895 – 29 September 1951) was an artillery colonel of the Polish Army, officer of the Service for Poland's Victory, Union of Armed Struggle, commander of the Vilnius District of the Home Army, political prisoner of the Stalinist period. In 1994 he was posthumously promoted to the rank of brigade general. also issuing explicit orders that no ethnic group, including Jews, should be mistreated. He also opened negotiations with the representatives of the Lithuanian and Belarusian resistance but they were fruitless. The relationship between the Soviets and Sikorski's Polish government in exile, formally a commanding force of the AK, was strained at best, especially in the wake of the evidence of the mass execution of the Polish POW officers by the Soviets at Katyn which was discovered in 1943. As Soviet partisans were ordered to liquidate Polish Home Army units, so the local AK commanders considered the Soviets as just another enemy. As ordered by Moscow on 22 June 1943, the Soviet partisans in Poland started an open fight both against the German forces as well as the local Polish partisans. There are no known joint Polish German actions, with the German attempts to turn the Poles toward fighting exclusively against the Soviets being unsuccessful. The collaboration of local commanders with the Germans was atypical, and condemned by AK High Command. Krzyżanowski would not agree to such a withdrawal and the fighting escalated, eventually culminating in the Polish victory over the Lithuanian collaborationist forces in the battle of Murowana Oszmianka Lithuanian Security Police forces, which had recently suffered a loss of several members in a skirmish with AK, massacred 37 Polish civilians in Glinciszki, a village known to support the Polish partisans. Krzyżanowski ordered his forces to increase the activity against the Lithuanians in retribution and, according to the accounts published in Lithuania, his forces conducted a multitude of actions against the Lithuanian civil population. It is unclear whether he was aware of the Dubingiai incident, in which an AK unit massacred a number of Lithuanian civilians (the estimated number of victims vary between 27 and close to a hundred or more). Although the Armia Krajowa's actions are still controversial in Lithuania, a Lithuanian historian Arunas Bubnys has stated that there were no mass murders by the AK (the only exception being Dubingiai), but that the AK was guilty only of some war crimes against individuals or selected families. He also noted that accusations of genocide or widespread activities by the AK are false and have underlying political motives, including to counteract accusations of widespread German Lithuanian collaboration and crimes committed by units such as the Lithuanian Security Police.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
Крыжановский 1947 жылға дейін түрмеде болды. 1947 жылдың тамызында ол қашып кетеді, бірақ поляк коммунистеріне жұмыс істейтін поляк өкіліне жақындаған кезде тез арада тұтқындалады. 1947 жылы қазанда Польшаға қайтарылды. Ол Кеңестерге қарсы "Азаттық және тәуелсіздік" сияқты құпия қарсылықты қолдамады, өйткені ол Кеңестердің сан жағынан басымдығы мен Батыс сатқыншылығына қарамастан, мағынасыз деп дәлелдеді, бірақ ол өзінің бұрынғы көптеген қол астындағыларымен байланыста болды. Алайда, ол әлі де Польшаның коммунистік режимі үшін қауіп ретінде қарастырылды және оны 1948 жылы құпия полиция, Urząd Bezpieczeństwa тұтқындады. Түрмеде денсаулығы нашарлап, 1951 жылы 29 қыркүйекте туберкулезден қайтыс болды.
Өлімнен кейін
Ол белгісіз қабірге қойылды, бірақ 1957 жылы десталинизациядан кейін оның денесі экскьюмацияланып, Повузки әскери зиратына жерленді. 1994 жылы ол қайтыс болғаннан кейін бригад генерал дәрежесіне көтерілді.