Кіріспе

Британдық журналист Эндрю Ротштейн (1898 жылы 26 қыркүйек - 1994 жылы 22 қыркүйек) - британдық журналист. Ұлыбритания Коммунистік партиясының (ККБП) мүшесі Ротштейн британ коммунистік қозғалысының жетекші қоғамдық тұлғаларының бірі болды, ол КККБП саяси аппаратының мүшесі ретінде және марксистік тақырыптарға қатысты бірқатар басылымдар мен аудармалар арқылы қызмет етті.

Алғашқы жылдар

Британ коммунизмінің маңызды тұлғасы болған Ротштейн Лондон қаласында орыс еврей саяси эмигранттарының отбасында дүниеге келген. Оның кейінгі өмірі әрқашан саяси себептермен Ресейден көшіп кетуге мәжбүр болған совет дипломаты Теодор Ротштейннің (1871-1953) жеке басын сипаттайды. 1890 жылдан бастап Теодор Ротштейн келесі 30 жыл бойы Британияда тұрып қалды. Теодор 1895 жылы Социал-демократиялық федерацияға қосылды, оның сол жақ қанатының бір бөлігі болды; 1901 жылы ол Ресей социал-демократиялық және еңбек партиясына (РСДРП) британдық мүше ретінде қосылды. РСДРП екі топқа бөлінді, большевиктер мен меньшевиктер, ал Ротштейн большевиктерді қолдады. Ленин Лондонға өз сапарларында, мысалы 1905 жылы, Ротштейн мен оның отбасына жиі баратын. СДФ басшысы Генри Хайндман 1900 жылы Ротштейннің СДФ атқарушы құрамына сайлануына қатты алаңдады, бұл оның антисемитизмімен байланысты болды. Ротштейн мен Зелда Кахан, ол да орыс еврейінің тегі, SDF ішіндегі қарсылықты Гиндманның британдық қарулану саясатына деген қолдауының өсуіне, соңғысының неміс империализміне қарсылығына байланысты бастады. Ротштейн 1911 жылы бірнеше социалистік топтар мен SDF (соның ішінде 1907 жылы Социал-демократиялық партия) бірігіп, Британ социалистік партиясын құруға әкелген бірлік процесін де қолдады. Жас Эндрю де, оның әкесі де 1914-18 жылғы соғысқа қатаң қарсы болды. Алайда Теодор Ротштейн сонымен қатар Сыртқы істер және Соғыс министрлігінде орыс тіліне аудармашы болып жұмыс істеді. Ол 1916 жылы БСП-дағы Хайндманның ұлттық шовинистік ағымды құлату жолында шешуші рөл атқарды және Ұлыбритания Коммунистік партиясының құрылуына қатысты. Бірақ ол 1920 жылы Ресейге ішінара оралды, содан кейін ол жаңа Ресейге одан әрі араласып, ол жерде тұрақты болды. 1921 жылдан 1930 жылға дейін дипломатиялық қызметпен айналысты, 1921 жылы Ирандағы Кеңес өкілі болды. Ол Дүниежүзілік экономика және әлемдік саясат институтының директоры болды, 1939 жылдан бастап Ленин орденімен марапатталған академик болды. Теодор сонымен қатар бірқатар маңызды кітаптар жазды, ол Мысырға қатысты жазды, ал оның From Chartism to Labourism (1929) британдық еңбек және кәсіподақ тарихындағы ізашарлық еңбек болды.

Соғыс қызметі, білім беру және КПГБ-ның құрылуы

Лондон округі кеңесінің стипендиясын жеңіп алғаннан кейін Эндрю Ротштейн Оксфордта тарихты оқыды және 1917 жылдан 1919 жылға дейін Оксфордшир мен Бьюкингемширдің жеңіл жаяу әскерінде және Гэмпширдің емен әскерінде қызмет етті. Ол өзінің бөлімшесінің Архангелге, яғни Ресейдің порттарына, большевиктер бастаған жаңа кеңес үкіметіне қарсы тұру үшін патша әскерлеріне көмек көрсету үшін ағылшын әскерлері жіберілгенін білгенде, ол ефрейтор болатын. Тек бір жауынгер Ресейге ерікті түрде аттанды, қалғандары Ротштейнмен бірге болды. Бұл Ресейге қарсы британдық армиядағы көптеген көтерілістер мен көтерілістердің алғашқысы болды, оған 30,000-ға дейін сарбаз қатысқан, оның тарихы кейіннен Эндрю Ротштейн 1919 жылғы солдаттардың ереуілінде жазған. Эндрю Ротштейн 1920 жылы Коммунистік партияның құрылтайшы мүшесі болды және Том Уинтрингхэмді коммунистік мақсатқа жалдаған адам болды. Ротштейн Сильвия Панкхерстпен бірнеше рет кездесіп, оны "энергиялық және шыншыл, бірақ бір жақты түрде, оның айналасында әрқашан адал әйелдер тобы болған, бірақ көбінесе менің әкем үшін әкелінген үгіт-насихат материалдарын тұтқындап, оларды өз газетінде мақала ретінде басып шығару туралы ойламаған. Ол - адал жан емес еді". Коминтерннің ұсынысы бойынша екінші Британдық бірлік конгресі өткізілді, оған Панкхерст тобы қатысты. Бірлесудің нәтижесінде, Ротштейн оқиғаларды "үш айдан кейін қайтадан бөлініп кетті" деп еске алды. Эндрю Ротштейн Оксфордқа оралғанда, университетке қайта оралуына көмектесу үшін әскер грантынан айырылғанын және осылайша аспирантурада зерттеу жұмыстарын жалғастыра алмағанын білді. Балиолдағы ұстаздар мен студенттерден келген қатаң хат оның дереу кетуі керектігін мәлімдеді. 20 жылдан кейін ол сол кездегі бұрынғы жас деканамен кездесті, ол оған Сыртқы істер министрі Лорд Керзон оның ісіне жеке араласқанын айтты. Ротштейн былай деп еске алады: "Ол маған Курзоннан хат оқылып беріліпті, онда мен өте қауіпті коммунист екенімді және маған қалуға рұқсат етілмеуі керектігі айтылды".

Кейінгі өмірі

Ротштейнге 1970 жылы кеңес зейнетақысы берілді, ал ресми зейнеткерлікке шыққаннан кейін Маркс мемориалдық кітапханасының төрағасы және Британдық совет достық қоғамының төрағасының орынбасары болды. Ол сонымен қатар кеңінен жазды және жариялады; Маркс мемориалдық кітапханасы орналасқан ғимараттың шығу тегі мен тарихы туралы есеп, Клеркенвелл Гриндегі үй (1972), және ол бірінші қолынан білген материал: Ұлыбритания Кеңес Ресейін жаулап алған кезде: бүлік шығарған консул (1979) және 1919 жылғы солдаттың шабуылдары (1980). Ол өмір бойы коммунист болған, 1980 жылдары КПГБ-дағы ревизионизмге деген ынтасын сынға алған және басқа бір ардагер коммунист Робин Пейдж Арнотпен бірге 1985 жылы қазанда жарық көрген КПУСА-ның саяси істері үшін "Британ коммунистік партиясы және еврокоммунизм" атты мақала жазды. Ол 1988 жылы қайта құрылған Ұлыбритания Коммунистік партиясының бірінші нөмірлі карточкасын алғандығымен мақтанады. Оның соңғы жарияланған мақаласы 1991 жылдың жазында басылған КПБ-ның Коммунистік шолуында "Британиялық коммунистер және Коминтерн 1919-1929" тақырыбында болды. Эндрю Ротштейн 1994 жылы 22 қыркүйекте 95 жасында қайтыс болды.