Кіріспе

Псевдонауылдық нейролингвистикалық модель Репрезентациялық жүйелер (сонымен қатар қысқартылған VAKOG) - бұл нейролингвистикалық бағдарламалаудан алынған модельдер мен әдістердің жиынтығы, бұл адамның ақыл-ойының ақпаратты қалай өңдейтіндігі мен сақтауы туралы. Бұл модельдің негізгі идеясы - тәжірибе санада сезімдік тұрғыдан, яғни болжамдағы бес сезім, qualia тұрғысынан бейнеленеді. Бандлер мен Гриндердің айтуынша, біздің таңдаған сөздер, сөз тіркестері мен сөйлемдеріміз әрқайсысының бейнелеу жүйелеріне сілтеме жасауымызды көрсетеді. Мысалы, "қара", "ашық", "спиральді" және "бейне" деген сөздер визуалды бейнелеу жүйесіне қатысты; осыған ұқсас "жарылдап", "сұмсақ", "сыңғырлаған" және "жарылыс" деген сөздер аудиторлық бейнелеу жүйесіне қатысты. Бұдан басқа, Бандлер мен Гриндер әр адамның "ең жоғары бағаланатын" (қазіргі таңда таңдалған деп аталады) бейнелеу жүйесі бар екенін айтады, онда олар бейнелеу жүйесі тұрғысынан (олардың санасында) тәжірибе жасайтын болады, бұл бейнелеу жүйесін басқаларға қарағанда жиі қолданады және осы бейнелеу жүйесінде басқаларға қарағанда көбірек ерекшеліктер бар. Мысалы, өзінің бейнелеу жүйесін жоғары бағалайтын адам, нәрсені оңай және анық елестете алады, және мұны дыбыстар, сезімдер және т.б. қайта құруға қарағанда жиірек жасайды. Өкілдік жүйелер - НЛП-ның негізгі идеяларының бірі және көптеген НЛП әдістері мен әдістерінің негізін құрайды.

Субъективті сана

Біз әлем туралы немесе өткен тәжірибелер туралы ойлағанда, сол нәрселерді санамызда бейнелейміз. Мысалы, өткен жылы қандай мерекеге барғаныңызды ойлаңыз. Қайда болғаныңызды суретке түсіріп, не істегеніңіз туралы әңгіме айтып, күннің сәулесін, шашыңыздың желін сезіндіңіз бе? Сіз өзіңіздің сүйікті гүліңіздің иісін немесе сүйікті тамақтың дәмін есіңізге түсіре аласыз ба? Әртүрлі әдістерді қолдануды тыныс алудағы, дене қалпындағы, ишараларға, ым-ишараларға, көз қозғалысына және сезімдік предикаттар сияқты тіл үлгілеріне жауап беруді үйрену арқылы анықтауға болады.

Қолданылуы

НЛП-ның сезімдерге қызығушылығы сыртқы әлемге көпір ретінде емес, когнитивтік өңдеу мен түсіндірудің ішкі арналары ретінде. NLP тұрғысынан алғанда, адамның есімді көріп немесе естіп тұрғаны маңызды емес. Ал НЛП-да, адамның есінде сақталған кейбір дыбыстар есіне қалай келіп түсетінін, яғни оның жүрегі жылыған жағымды естелік пе, әлде қорқынышты фобиялық есім бе, қалай білетінін анықтауға мүмкіндік береді. Өкілдік жүйелер де маңызды, өйткені кейбір міндеттер бір өкілдік жүйеде басқасына қарағанда жақсы орындалады. Мысалы, білім беру саласында орфографияны ұғынышсыз түрде фонетикалық "дыбысты" ұғынудан гөрі, беймәлім түрде визуализациялау стратегиясын қолданған балалар жақсы үйренеді. Алғашында дұрыс емес орфографияны ойлап табуға үйрету арқылы, оларды жақсырақ жазуға үйретуге болады. НЛП-ны қолдағандар әртүрлі белгілерді қадағалап, жетекшілік ету қарым-қатынасты нығайтатынын және адамдарға тиімді қарым-қатынас жасауға мүмкіндік беретінін анықтады. Кейбір зерттеулер басқа адамға ұқсас бейнелеу жүйелерін қолдану қарым-қатынас орнатуға көмектеседі деп болжайды, ал басқа зерттеулер тек еліктеу немесе оқшаулау арқылы жасалу теріс деп есептеледі. Скиннер мен Стивенс (2003) теледидар маркетингінде және коммуникациясында өкілдік жүйелерінің моделін пайдалануды зерттеді. NLP оқытудағы кейбір жаттығулар әртүрлі сигналдарды нақты уақытта бақылау және оларға жауап беруді үйренуді қамтиды.

Артықшылық берілген өкілдік жүйесі (PRS)

Бастапқыда НЛП адамдар бір бейнелеу жүйесін екіншісіне қарағанда артық көретінін үйретті. Адамдар "біреуге ұнайтын өкілдік жүйесі" (PRS) мәселесін ойлау арқылы тұрып қалуы мүмкін. Кейбіреулер бұл идеяны одан әрі дамытып, адамдарды аудиторлық, кинестетикалық және визуалды ойшылдар деп жіктеді (сонымен қатар: оқу стильдерін қараңыз). Бұл басымдықты жүйемен сәйкес келетін болса, жылдам және тиімді нәтижеге қол жеткізуге болады деп мәлімделген. Көз қозғалысы сол сәтте ойдың визуалды және аудиторлық (бірақ кинестетикалық емес) компоненттерін көрсете алады деген тұжырымдаманы қолдайтын кейбір зерттеулер бар болса да, сыртқы белгілерден (түпнұсқалық НЛП теориясының маңызды бөлігі) анықталатын артықшылықты бейнелеу жүйесінің болуы 1980 жылдары зерттеулер арқылы жоққа шығарылды. Кейбіреулер PRS моделі қарым-қатынас пен ықпалды арттыру үшін маңызды деп санайды. Басқалары оның маңыздылығын азайтып, адамдардың барлық өкілді жүйелерді үнемі қолданатынын атап өтті. Әсіресе, жаңа код жеке калибрлеуге және сезімталдыққа баса назар аударады, жоғарыда сипатталғандай қатаң белгіленген модельге жол бермейді. Зерттеу нәтижелерін шолып, Шарпли (1987) адамдардың "өтірік" бейнелеу жүйесіне (PRS) ие болуына аз қолдау тапты, ол сөздерді таңдау немесе көз қозғалысының бағыты және артықшылықты бейнелеу жүйесі (PRS) түсінігі. Сол сияқты, Ұлттық зерттеу комитеті PRS-тің әсеріне аз қолдау тапты, ол NLP-нің алғашқы сипаттамаларында, бақалар принцтерге (1979) және сиқырлы құрылымда (1975). Алайда, "Ричард Бандлермен Санта-Круста (Калифорния штаты) 1986 жылы 9 шілдеде өткен кездесуде [Ұлттық зерттеулер комитетінің] ықпал ету жөніндегі кіші комитетіне PRS енді NLP-нің маңызды компоненті болып саналмайтыны туралы хабарланды. Ол НЛП-ның қайта қаралғанын айтты". (ж. 140) НЛП әзірлеушілері Роберт Дилтс және басқалар. (1980) көз қозғалысы (ал кейде дене қимылы) бейнелеу жүйелеріне кіру белгілеріне сәйкес келеді деп ұсынды және оны мидың белгілі бір жақтарымен байланыстырды.