Кіріспе
Ағашқа тігілген құрттар туысы Xyelidae - салыстырмалы түрде түрге кедей ағашқа тігілген құрттар туысы, әлемде бес туысқа жататын 80 - ге жуық түрден тұрады және Xyeloidea суперотбасындағы жалғыз отбасы. Отбасының қазба деректері кең, 120-дан астам түрден тұрады. Австралия, Оңтүстік Африка және Аргентинаның қосымша қазба деректерін ескере отырып, қазіргі кездегі түрлер реликттік таралуды көрсетеді. Xyelinae тұқымдасына жататын түрлер қылқан жапырақты ағаштармен (оның ішінде Pinus және Abies), онда личинкалар тозаңмен немесе түйіршіктерде тамақтанады. Macroxyelinae тұқымдасына жататын личинкалар жапырақты ағаштардың (түрлі Juglandaceae және Ulmus) жапырақтарымен қоректенеді. Отбасы бас қосымшаларымен сипатталады, олар антенналар мен пальпалар құрылымы бойынша аяқтарына ұқсас, ұзын базальды сегментпен, содан кейін кішкентай сегменттер сериясымен, мысалы, бүйрек тарсысында.
The Xyelidae are a comparatively species poor family of sawflies, comprising about 80 extant species in five genera worldwide, and is the only family in the superfamily Xyeloidea. The fossil record of the family is extensive, comprising more than 120 species Considering additional fossil records from Australia, South Africa and Argentina, the extant species display a relict distribution. The species in the subfamily Xyelinae are associated with conifers (esp. Pinus and Abies), where the larvae feed on pollen or within buds. The larvae of the subfamily Macroxyelinae feed on the leaves of deciduous trees (various Juglandaceae and Ulmus). The family is characterized by the appendages of the head, which are remarkable in that the antennae and palpi are nearly leg like in structure, with a long basal segment followed by a series of tiny segments, as in the tibia tarsus.
Imago (ересектер)
Ксиелидалар - кішкентай гименоптерлер. Көптеген түрлерінің ұзындығы 3-5 мм, бірақ Шығыс Азия мен Солтүстік Американың Macroxyela және Megaxyela түрлері 10 - 15 мм-ден үлкен. Суреттерде гименоптерлардың көптеген ата-бабаларының кейіпкерлері көрсетілген, олар гименоптерлардың басқа да тектес тармақтарында болмауы мүмкін. Бұларға уылдырық белінің болмауы (көкөмір мен іштің тығырықтануы), қанатты тыныш күйде бекіту үшін метатораксқа ценхридің болуы, бүйрек сүйегі мен алдыңғы аяқтың бірінші тарсомерасында антенналық тазалау аппаратының болуы және жамбас тістегі молярлық тістің болуы жатады. Ең қызығы - антеннаның морфологиясы. Оның ұзын және қалың үшінші буыны бар, содан кейін қысқа және жұқа антенномерлер болады. Бұл 3 синантенномері деп аталады
Ұрық
Көптеген басқа пиломахоздар сияқты, Xyelidae личинкалары Lepidoptera ("eruciform" типті личинкалар) семіздіктеріне ұқсас. Өсімдіктер ішінде қоректенетін түрлердің личинкалары ақшыл, ал еркін қоректенетін түрлердің личинкалары ақшыл жасыл немесе сары түсті болады. Megaxyela личинкалары қара дақтардың көрнекті үлгісін көрсетеді (қараңыз 21-тақтаның 3-суреті) немесе құс заңына ұқсайды. Дөңгелек бас капсуласының екі жағында лавальды көз (ағаш) болады, ол кен өндіруші түрлерде қысқа болады, ал қысқа антенналар бес бөлімнен тұрады. Кеуде қуысы үш бөлімнен тұратын қысқа аяқты болады. Барлық басқа гименоптерлер мен лепидоптерлердің личинкаларынан айырмашылығы, олар кем дегенде бірінші құрсақ сегментінде пролегтерсіз, Ксилеидтердің личинкалары барлық құрсақ сегменттерінде пролегтер бар. Еркін тамақтанатын Xyelidae (Macroxyela, Megaxyela) ішке қарайғы жамбастар айқын көрінеді және екі бөлімнен тұрады, ал кен өндіруші түрлерде (Pleroneura, Xyela) олар айқын көрінбейтін көлденең ілгектерге дейін қысқартылады.
Құс
Гименоптерлер арасында бірегей болып табылатын Ксиледалардың кукшалары дектикалық және эксаратты типтерге жатады, оларда антенналар, аяқтар мен жамбас ерікті және қозғалмалы. Бұл құртша формасы - голометаболалы жәндіктердің ата-бабаларының сипаты. Басқа топтарда, оның ішінде Невроптида, Мекоптера, Трихоптера және Лепидоптераның базальды тұқымдарында кездеседі. Xyelidae-ді қоспағанда, Hymenoptera-ға қозғалмайтын адектик құбылқалар тән.
Экология
Барлық Xyelidae тұқымдастарының личинкалары фитофаг болып табылады және ағаштармен байланысты. Салыстырмалы түрде түрге бай Xyela личинкалары қарағайдың өсіп келе жатқан түйіршіктерінде тіршілік етеді және спорофиллдер мен тозаңмен қоректенеді. Солтүстік Америкадағы Xyela gallicaulis кейбір қарағай түрлерінің жас өскіндеріне, олардың ішінде личинкалар қоректенетін желкелерді тудырады. Плеронеуралар личинкалары жас шыршалар өскіндерінің ішінде қоректеніп тұрады. Тек жапондық Pleroneura piceae тек қана қарағаймен байланысты. Megaxyela major (және Megaxyela langstoni) личинкалары жаңғақ жапырақтарымен қоректенеді және АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы жаңғақ плантацияларының зиянкестері болып саналады. Отбасының үлкен жасы көптеген қазба деректерімен расталады. Триас дәуірінен тіркелген барлық гименоптерлер Xyelidae деп жіктеледі, ал басқа гименоптерлік отбасылардың өкілдері юра дәуірінен ерте кездеспейді. Мезозой мен Терциар кезеңінде Ксиелидалар, әрине, қазіргіден әлдеқайда көп түрге бай және кең таралған. Осылайша, салыстырмалы түрде аз сандағы қазіргі түрлерді реликттік топ деп қарастыруға болады.