Кіріспе
Испан саясаткері, дипломат және вице-король Мигель Хосе де Азанза и Алегриа, 1-ші герцог Санта-Фе, KOS (20 желтоқсан 1746 жылы Аоиз, Наваррада, 20 маусым 1826 жылы Бордо, Франция) испан саясаткері және дипломаты, 31 мамыр 1798 жылдан 30 сәуір 1800 жылға дейін Жаңа Испанияның вице-королі болды.
Miguel José de Azanza y Alegría, 1st Duke of Santa Fe, KOS (December 20, 1746, in Aoiz, Navarre – June 20, 1826 in Bordeaux, France) was a Spanish politician and diplomat, and viceroy of New Spain from May 31, 1798 to April 30, 1800.
Шығуы және әскери мансабы
Азанза Наваррада дүниеге келген. Ол Сигуенцада және Памплонада оқыған. Ол Жаңа әлемге 17 жасында, оның ағасы Хосе Мартин де Алегриамен бірге келді, ол Веракрус патша қазынасының әкімшісі болды. Ол патшаның инспекторы Жозе де Гальвестің хатшысы болды. Сол кезде Гальвес оны Сонорада тұтқындатқан, себебі ол өзінің (Гальвестің) қайда екенін жариялаған. Дегенмен, Гальвес Азанзаға бірнеше маңызды тапсырмалар берді. 1771 жылы Испаниядағы Ломбардия пехоталық полкінің кадеті болды. 1774 жылы Кубаның генерал-капитаны маркиз де ла Торредің хатшысы ретінде Гаванада болды. Торремен бірге Гибралтар қоршауына (1781) қатысты.
Дипломатиялық және саяси мансап
Ол әскери қызметтен кетіп, дипломатиялық мансапқа кірісті. 1784 және 1786 жылдар аралығында ол Санкт-Петербургтегі испан елшілігінің хатшысы және Берлиндегі іскерлік міндетін атқарды. 1788 жылы ол Саламанканың коррегидоры, ал келесі жылы Валенсиядағы армияның интенданты болды. 1793 жылы ол премьер-министр Мануэль де Годойдың тұсында Испанияның соғыс министрі болды. Ол үш жыл бойы Францияға қарсы соғыста қызмет етті.
Жаңа Испанияның вице-королі ретінде
1796 жылы 19 қазанда Азанза Жаңа Испанияның вице-королі болып тағайындалды. Көптеген адамдар мұны жер аударылудың жасырын түрі деп қарастырды. Ол Азанзаның қатты сыншы болғаны үшін онымен күресуге тырысқан. Азанза 1798 жылы Оризабада вице-корольдік лауазымына ие болды. Маркиз де Брансифортедің Мигель де ла Груа Таламанка и Брансифортеден ауысуы, оны азғын ұры деп қараған халық жылы қабылдады. Груа Веракрус штатының Жалапа қаласында едәуір әскер орналастырды. Олардың шығыстары қазынаға көп шығыс әкелді, ал үйлерінен алыстағандықтан, олардың егістіктері бос қалды. Азанза 1799 жылдың 15 мамырынан бастап әскерлерінің көпшілігін біртіндеп алып тастады. Ол провинциялық әскерлерді өз провинцияларына қайтарып жіберді. Ол жинаған ақшаға Сан-Блас портын бекініп, оған оқ-дәрілер берген. Ол ағылшын-испан соғысының басталуынан кейін жағалауды ықтимал ағылшын шапқыншылығынан қорғау үшін шаралар қолданды. Ол Веракрус маңындағы Буэнавистаға әскерін орналастырды және Веракрус қаласында орналасқан 18 канонерлік қайықтың эскадрильясын аяқтады. Сонымен қатар, Липан апачилері мен ішкі аймақтағы басқа да үндістермен шайқастар болды. Теңіз саудасының қиындықтарына байланысты Жаңа Испанияда мақта маталарын өндіретін фабрикалар саны оның өкілеттігі кезінде өсті. Калифорнияның халқының санын арттыру үшін вице-король Азанза жетімдер үйінен балаларды сол жерге жіберуді бұйырды (17 мамыр 1799). Келесі жылы ол Нью-Леондағы Рио-Саладода Канделярия-де-Азанза (Нью-Леон) деп аталатын елді мекенді құрды. 1800 жылдың 8 наурызында Мексика қаласында төрт минутқа созылған қатты жер сілкінісі болды. Бұл кейіннен Сан-Хуан-де-Диос теплрі деп аталды. Кейбір үйлер құлап қалды, бірақ зардап шеккендер туралы хабарланбады. Азанза астананы немесе осыған байланысты колонияны жақсарту үшін аз нәрсе істеді. Келісімшарттары аяқталғаннан кейін неміс тау-кен нұсқаушыларының көпшілігі өз елдеріне оралды. Солардың бірі - Корольдік кен колледжінің химия және металлургия кафедрасының меңгерушісі Луис Лиднер.
Мачетелердің заговоры
1799 жылы бір қастандық ашылды. Мексиканың Гачупинелер аллеясында (Спорс) салық жинау кеңсесінің креол қызметкері Педро де ла Портилья жиырмаға жуық жаспен кездесті. Кездесуде криоллолардың жарым арал тұрғындарына қатысты жағдай талқыланды. (Криоллолар - Жаңа әлемде туған еуропалықтар, ал Пенисулалықтар - Иберияда туған еуропалықтар. Гачупиндар арал тұрғындарын қорлайтын терминге айналды.) Осы жерде жиналғандар елде гачупиндардан арылу үшін қарулы көтеріліс жасауға келісті. Осы мақсатта олар бірнеше ескі кескіштерді жинады. Бұл олардың жалғыз қару-жарағы болғандықтан, қастандық "Мачетелердің қастандықтары" деп аталды. Ойыншылар тұтқындарды босатып, вице-корольді тұтқынға алып, Мексиканың тәуелсіздігін жариялап, Испанияға қарсы соғыс жарияламақ болды. Бұл үшін олар Гвадалупаның Мәриям анасының қамқорлығымен халық көтерілісін бастау үшін 1000 күміс песо, екі тапанша, 50 шақты кескіш пен кескіндемеге ие болды. Екінші кездесуде Портильяның туысы Исидоро Франсиско де Агирре дайындықтардан үрейленіп, билікке барып, заговорды айыптапты (10 қараша 1799). Азанза оларды тұтқындауға бұйрық берді, бірақ халық арасында қозудан аулақ болу үшін олардың сөз байласуының себептерін ашпады. Алайда олар тұтқындалып, көп жыл түрмеде отырды. Сот ұзаққа созылды, ал үкім шығарылмады. Олардың кейбіреулері түрмеде қайтыс болды. Портилья Мексиканың тәуелсіздігін өз көзімен көрді. Бұл іспан билігіне ешқандай қауіп төндірмегенмен, Америка мен Франция революцияларының әсерінен колониядағы жағдайдың таңғажайып көрінісі болды.
Кейінгі мансабы және жер аударылуы
1800 жылы Вилла де Гуадалупеде билікті өзінің орынбасарлары Феликс Беренгуер де Маркинаға тапсырғаннан кейін, Азанза Испанияға оралды. 1808 жылы ол король Фердинанд VII қазына министрі және король болмаған кезде билік жүргізген жоғарғы хунтаның мүшесі болды. Көп ұзамай ол Баёнда Наполеонға бағынды. Жозеф Бонапарт оны Санта-Фе герцогы етіп тағайындады. Француздардың жеңілісімен ол жер аударылуға мәжбүр болды. Испанияда ол қамауда жоқ болған кезде өлім жазасына кесіліп, мүлкі тәркіленді. Ол 1826 жылы Францияда кедейлікпен көз жұмды.