Кіріспе

2001 жылы 11 қыркүйекте болған террорлық шабуылдардан кейін АҚШ Ауғанстанға басып кіріп, жаңа Талибан үкіметін құлатты, Осама бен Ладенді тұтқындады, бірақ ол көршілес Пәкістандан табылды. Бұл шабуыл Ауғанстанның қайта құрылуына және оның әлеммен дипломатиялық қарым-қатынастарын қалпына келтіруге әкелді. 2012 жылы АҚШ президенті Барак Обама Ауғанстанды НАТО-ның негізгі одақтасы деп жариялады; алайда Джо Байден 2022 жылы талибандар Кабулды қолға алғаннан кейін оның атауын алып тастады. АҚШ тарихындағы ең ұзақ соғыс болған Ауғанстандағы соғысқа американдықтардың қатысуы 2021 жылдың 30 тамызына дейін елден американдық әскерлердің шығарылуынан кейін аяқталды. АҚШ-тың әскерін шығаруымен қатар, 2021 жылдың жазында талибандар ірі шабуыл жасап, АҚШ қолдаған Ауғанстан Ислам Республикасын құлатты, бұл АҚШ дипломатиялық қызметкерлерін Ауғанстандан көшіруге мәжбүр етті. Оңтүстік және Орталық Азия істері бюросы Американың Ауғанстанға қатысты сыртқы саясатын жүргізеді.

Тарих

Ауғанстан мен АҚШ арасындағы алғашқы байланыс 1830 жылдары болды, онда Пенсильванияның Филадельфия ауданынан шыққан американдық авантюрист және саяси белсенді Жосия Харлан Ауғанстанның патшасы болу ниетімен Үнді субконтинентіне сапар шекті. Бұл Шығыс Үндістан компаниясының (EIC) президенттік әскерлері Ауғанстанға Бірінші ағылшын-ауған соғысы (1838-1842) кезінде, ауған патшалары Шужа Шах Дуррани мен Дост Мұхаммед Хан Дуррани империясының тағына ұрысып жатқан кезде бас салған кезде болды. Харлан Ауғанстан саясатына және фракциялық әскери әрекеттерге араласты, ақырында әскери көмекке алмасу үшін Гор ханзадасы атағын жеңіп алды.

Ресми дипломатиялық қатынастар

1921 жылы қаңтарда Ауғанстан мен Британдық Үндістан арасында Равалпинди келісімшартына қол қойылғаннан кейін Ауғанстан миссиясы дипломатиялық қарым-қатынас орнату үшін АҚШ-қа барды. Кабулға оралғаннан кейін елшілер АҚШ президенті Уоррен Г. Хардингтен сәлемхат алып келді. Дипломатиялық қатынастар орнатылғаннан кейін АҚШ-тың дамушы елдерге өмір сүру деңгейін көтеруге көмектесу саясаты АҚШ-тың Ауғанстанмен байланыстарын сақтау мен жақсартудың маңызды факторы болды. Тегеранда тұратын Уильям Харрисон Хорнибрук 1935-1936 жылдары Ауғанстанға АҚШ елшісі (өкілетті министр) болып қызмет етті. Луи Г. Дрейфус 1940 жылдан 1942 жылға дейін қызмет етті, осы кезде 1942 жылдың маусым айында Кабулдағы делегация ашылды. Кошмо Штаттар армиясының полковника Гордон Б. Эндерс Кабулға бірінші әскери атташе болып тағайындалды, ал Корнелиус Ван Хемерт Энгерт 1942 жылдан 1945 жылға дейін АҚШ-тың өкілдігін, содан кейін 1945 жылдан 1948 жылға дейін Элли Элиот Палмерді басқарды. Ауғанстан нацистік Германиямен тығыз қарым-қатынаста болса да, бейтарап болып, Екінші дүниежүзілік соғысқа қатыспады.

Қырғи қабақ соғыс

Ауған-американ қарым-қатынастары АҚШ пен КСРО арасындағы "салқын соғыс" басталған кезде маңызды болды. Патша Захир Шахтың туысы Мұхаммед Наим Вашингтонға іскерлік уәкіл болып келді. Сол кезде АҚШ президенті Гарри С. Трумэн екі ел арасындағы достық "екі астанада жоғары лауазымды дипломаттардың болуы арқылы сақталып, нығаятынын" айтты. Ауғанстанның АҚШ-тағы алғашқы ресми елшісі 1953 жылға дейін қызмет еткен Хабибулла Хан Тарзи болды. АҚШ-тың Кабулдағы өкілдігі 1948 жылы 6 мамырда Кабулдағы АҚШ елшілігіне көтерілді. Бұрын министр өкілеттігімен қызмет еткен Луи Гете Дрейфус 1949 жылдан 1951 жылға дейін АҚШ-тың Ауғанстандағы елшісі болды. Ауғанстанның саяси маңыздылығын білетін американдықтар аз, ал батыстағылар үшін ол - көшпелілер, иттер мен мылтықпен жүретін тайпалар үшін танымал алыс жер. Шын мәнінде, бұл 12 миллион адам тұратын, күшті халқы бар, ұзақ уақыт бойы қызу ұлтшылдықпен өркендеген, Техас штаты көлеміндегі Орталық Азияның мықты мемлекеті. Үш мың жыл бойы бұл Азияның магистралі болды. [ ] Дегенмен, Флетчер афған-пакистан шекарасындағы жанжалдар кезінде қарым-қатынас орнатудың қиындықтарын атап өтті: 1953 жылы АҚШ вице-президенті болып қызмет еткен Ричард Никсон Кабулға ресми дипломатиялық сапармен барды. Ол сондай-ақ қала бойынша қысқа сапар жасап, жергілікті афғандықтармен кездесті. 1958 жылы премьер-министр Дауд Хан Вашингтон қаласында АҚШ Конгресінде сөйлеген алғашқы ауған болды. Оның баяндамасы бірқатар мәселелерге назар аударды, бірақ ең бастысы, АҚШ-тың ауған қатынастарының маңыздылығын атап өтті. АҚШ астанасында болған кезінде Дауд президент Эйзенхауэрмен кездесіп, маңызды мәдени алмасу келісімін жасады және 1953 жылы Кабулға сапары кезінде басталған сол кездегі вице-президент Ричард Никсонмен жеке қарым-қатынасын қайта растады. Сондай-ақ, Премьер-Министр АҚШ-тың барлық жеріне сапар шегіп, Нью-Йорк қор биржасына, Эмпайр-стейт-билдингке, Теннесси аңғарының басқарушы орган (ТВА) гидроэлектр қондырғыларына және басқа да нысандарға барды. Сол кезде АҚШ қорғаныс саласындағы ынтымақтастық туралы Ауғанстанның өтінішіне қарсылық білдірді, бірақ Ауғанстанның физикалық инфрақұрылымын дамытуға бағытталған экономикалық көмек бағдарламасын кеңейтті - жолдар, бөгеттер және электр станциялары. Кейіннен Американың көмегі инфрақұрылымдық жобалардан заманауи экономиканы құру үшін қажетті дағдыларды дамытуға көмектесетін техникалық көмек бағдарламаларына ауысты. 1950 жылдары АҚШ пен Ауғанстан арасындағы байланыс, әсіресе 1953 және 1959 жылдар аралығындағы Куба революциясы кезінде күшейді. Кеңес Одағы Кубаның Фидель Кастроны қолдаған кезде, АҚШ өзінің стратегиялық мақсаттары үшін Ауғанстанға назар аударды. Бұл негізінен коммунизмнің және КСРО-ның Оңтүстік Азияға, әсіресе Парсы шығанағына таралуына қарсы тұру үшін жасалды. Президент Эйзенхауэр 1959 жылы желтоқсанда Ауғанстанға мемлекеттік сапармен барып, оның басшыларымен кездесті. Ол Баграм әуежайына келіп, содан кейін автоколоннамен Кабулға қарай жол тартты. Ол патша Захир Шах, премьер-министр Дауд және бірқатар жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлермен кездесті. Сондай-ақ, ол Кабулға экскурсия жасады. Осы маңызды сапардан кейін АҚШ Ауғанстанның Совет одағының сателлиті болып кетуіне қауіп жоқ деп ойлай бастады. 1950-1979 жылдар аралығында АҚШ-тың сыртқы көмегі Ауғанстанға көлік құралдарын дамыту, ауыл шаруашылығы өндірісін арттыру, білім беру жүйесін кеңейту, өнеркәсіпті ынталандыру және мемлекеттік басқаруды жақсарту үшін 500 миллион доллардан астам несие, гранттар және ауыл шаруашылығы тауарларының артықшылығын берді. Осы кезеңде Кеңес Одағы АҚШ-тың Ауғанстанды сателлит мемлекетке айналдырып жатқанын сезіне бастады. 1965 жылы Ауғанстан мен Кубада коммунистік партиялар құрылды, олар Кубаның Коммунистік партиясы және Ауғанстанның Халықтық Демократиялық партиясы (АДПП) болды. Вице-президент Спиро Агню Аполлон-10 ғарышкерлері Томас Стаффорд пен Юджин Сернанмен бірге Азияның он бір елін аралап, Кабулға барды. Патшалық отбасы ұйымдастырған салтанатты кешкі ас кезінде американдық делегация патшаға Ай тасының бір бөлігін, Аполлон 11 ғарыш кемесімен Айға ұшып келген кездегі Ауғанстанның шағын туы мен Ауғанстанның ғарыштан түсірілген суреттерін ұсынды. 1970 жылдары көптеген американдық мұғалімдер, инженерлер, дәрігерлер, ғалымдар, дипломаттар және зерттеушілер Ауғанстанның қатал жерлерін аралап, өмір сүрді және жұмыс істеді. Бейбітшілік к...

Солшыл үкімет, Кеңес Одағының басып кіруі және азаматтық соғыс

1978 жылғы Сәуірдегі Саур революциясынан кейін екі ел арасындағы қарым-қатынас бұзылып кетті. Демократиялық республика режимі 1978 жылдың маусым айында АҚШ-пен дипломатиялық қарым-қатынас орнатып, ресми түрде бейтарап болып қала бергенімен, уақыт өте келе Ауғанстанның кеңестік орбитадағы байланысы күшейе түсуі алаңдаушылық туғызды. Мемлекеттік хатшы Сайрус Вэнс сол кезде "Біз жаңа басшылықтағы ұлтшылдық пен коммунизмнің араласқандығын ескеруіміз керек және режимді Кеңес Одағымен тілектеріне қарағанда тығыз құшақтасуға итермелеуден аулақ болуға тырысуымыз керек" деді. 1978 жылы тамызда жаңа американдық елші Адольф "Спайк" Дабс келген ресмиге Американың оң көзқарасы Кеңес ықпалын азайтатынын айтты, сонымен қатар Ауғанстан әлі де кеңесшілдік бейімділікке ие болатынын, "оның Кеңес одағының спутнигі, әскери немесе басқаша болатынын" айтты. Дубс сонымен қатар Хафизулла Әминді "Титоға немесе тіпті Чаушескуға теңеуге болмайды" деп санады. 1979 жылы ақпанда елші Дубс Кабулда өлтірілді, ол оны ұрлағандарға Ауғанстанның қауіпсіздік күштері шабуыл жасады, бұл қарым-қатынастың нашарлауына әкелді. АҚШ екіжақты көмек көрсетуді қысқартып, шағын әскери оқу бағдарламасын тоқтатты. Сонымен қатар, Ауғанстандағы ішкі жағдайдың нашарлауы АҚШ-ты Кеңес Одағына араласпауға ескерту жасады. Әмин Бас хатшы лауазымына көтерілгеннен кейін, ол АҚШ-пен достық қарым-қатынас орнатуды қалайтынын ашық білдірді. Советтердің Ауғанстанға басып кіруі АҚШ-тың басты алаңдаушылығына айналды, президент Джимми Картер оны "бейбітшілікке айқын қауіп" деп атады. Мұнан кейін жеңіске жеткен моджахедтер өз ара соғысты бастады, бірақ АҚШ-тың назары сол кезде Ауғанстаннан алыстады. Әлемдегі барлық басқа елдер сияқты, ол талибандар құрған жаңа радикалды ислам үкіметін танудан бас тартты және елдің заңды үкіметі ретінде Солтүстік Альянсты қолдауды жалғастырды. АҚШ үкіметі талибандармен бейресми байланыс жасады, бірақ 1998 жылы Усама бен Ладеннің АҚШ-қа қарсы соғыс жариялауынан кейін және АҚШ елшілігінің бомбалауынан кейін қарым-қатынастар нашарлады. Операция "Бескеңдікке қол жеткізу" аяқталғаннан кейін Мулла Мохаммед Омар АҚШ Мемлекеттік департаментіне телефон арқылы телефон соғып, президент Билл Клинтонның отставкаға кетуін талап етті. Құрама Штаттар, бен Ладенді елден қуып жібермегенше, Талибан үкіметін танудан немесе оған көмек көрсетуден бас тартты, бұл паштунвали кодексі бойынша қонақтарға баспана беруді талап етуден бас тартты.

НАТО мен Карзай әкімшілігі

АҚШ-та 11 қыркүйекте болған шабуылдардан кейін, сол кезде Ауғанстанда баспана іздеп жүрген Усама бен Ладеннің ұйымдастырғаны туралы айтылған, АҚШ бастаған "Тұрақты бостандық" операциясы басталды. Бұл ірі әскери операция Талибан үкіметін биліктен шығару және Аль-Каида мүшелерін, соның ішінде Усама бен Ладенді ұстап алу немесе өлтіруді мақсат етті. Талибанды құлатудан кейін АҚШ Ауғанстан президенті Хамид Карзайдың билігін нығайту үшін және талибан бүлікшілерімен күресу үшін жоғары деңгейдегі әскерлерді ұстап тұрып, жаңа үкіметін қолдады. Ауғанстан мен АҚШ 2001 жылдың соңында дипломатиялық байланыстарды қайта қалпына келтірді. АҚШ Ауғанстанның жалпы қайта құруында миллиардтаған доллар көлемінде ауған ұлттық қауіпсіздік күштеріне, ұлттық жолдар, мемлекеттік және білім беру мекемелерін салуға көмектесу арқылы жетекші рөлді атқарды. 2005 жылы АҚШ пен Ауғанстан екі елді де ұзақ мерзімді қарым-қатынасқа міндеттейтін стратегиялық әріптестік туралы келісімге қол қойды. Ол 2009 жылы Обама әкімшілігінің тарапынан үкіметтік жемқорлыққа қарсы күреске дайын еместігі үшін сынға түсті. 2009 жылғы президент сайлауында жеңіске жеткен Карзай бұл мәселені шешуге уәде берді. Ол "салым жемқорлықпен айналысатын адамдардың үкіметте орын болмауын" айтты. 2001 жылдың соңында Кабулдағы АҚШ елшілігі қайта жаңарту жұмыстарын бастады және бірнеше жылдан кейін кеңейтілді. АҚШ-тың көптеген жоғары деңгейдегі саясаткерлері, әскери қызметкерлері, танымал тұлғалар мен журналистер Ауғанстанға бара бастады. 2009 жылдың желтоқсанында АҚШ елшісі Карл Эйкенберри және Ауғанстанның сыртқы істер министрі Рангин Спантамен миссия үшін жер жалға алу келісімшартына қол қойғаннан кейін, АҚШ-тың Кабулнан тыс жерде консулдықтар ашатынын жариялады. Бірінші жалға алу келісімшарты солтүстік Мазари-Шариф қаласында, ал екіншісі батыс Герат қаласында жасалды. Ауғанстан Ислам Республикасының Вашингтон қаласында елшілігі, Нью-Йорк пен Лос-Анджелесте консулдықтары болды. АҚШ-Ауғанстан стратегиялық әріптестік туралы келісім, ресми түрде "Ауғанстан Ислам Республикасы мен Америка Құрама Штаттары арасындағы тұрақты стратегиялық әріптестік туралы келісім" деп аталады, Ауғанстан соғысындағы АҚШ күштері шығарылғаннан кейін Ауғанстан мен Америка Құрама Штаттары арасындағы қарым-қатынастың ұзақ мерзімді негізін ұсынады. Стратегиялық әріптестік туралы келісім 2012 жылдың 4 шілдесінде күшіне енді, АҚШ Мемлекеттік хатшысы Хиллари Клинтон 2012 жылдың 8 шілдесінде Токиодағы Ауғанстан жөніндегі конференцияда: "Бұл жерде өкілдік ететін бірқатар елдер сияқты, АҚШ пен Ауғанстан стратегиялық әріптестік туралы келісімге қол қойды, ол төрт күн бұрын күшіне енді". 2012 жылдың 7 шілдесінде АҚШ-тың Мемлекеттік хатшысы Хиллари Клинтон президент Карзаймен кездесу үшін Кабулға келгеннен кейін, тұрақты стратегиялық әріптестік келісімінің бір бөлігі ретінде, АҚШ Ауғанстанды НАТО-ға жатпайтын негізгі одақтас деп атады. Ол: "Осы атауға ие елдерге бірқатар артықшылықтар тиесілі, мысалы, олар қорғаныс материалдарын артық алуға мүмкіндік алады, сондай-ақ олар белгілі бір жаттығулар мен әлеуетті дамытуға қатыса алады".

Әскери әскердің шығарылуы және Гани әкімшілігі

2002 жылдан бері АҚШ қарулы күштері Ауғанстанда әскер санын кезең-кезеңмен көбейтіп, қысқартып келеді. Бұдан кейін әскерлерді 2011 жылдың ортасынан 2014 жылдың соңына дейін баяу қысқарту жүргізілді. Алайда вице-президент Джо Байден 2014 жылдан кейін АҚШ-тың әскери күштерін көбірек орналастыруды ұсынды. 2017 жылдың қаңтар айында АҚШ талибтерге қарсы соғыс жүргізуде ауған қауіпсіздік күштеріне көмек көрсету үшін 300 теңіз жауынгерін Ауғанстанның Хелманд провинциясына жіберу туралы шешім қабылдады. 2012 жылдың шілдесінде АҚШ-тың Ауғанстанды НАТО-ға жатпайтын ірі ел деп атағанынан кейін америкалық және ауғандық шенеуніктер 2014 жылдан кейін ауғандық сарбаздарды даярлауды және көтерілісшілерді іздестіруді жалғастыру үшін Ауғанстанда қалған америкалық күшті қалдыратын келісімді жасасу керектігін айтты. Америкалық ресмилердің айтуынша, келісім туралы келіссөздер әлі басталмаған. Бұл жерде қалуға болатын әскердің саны шамамен 10 000 - дан 25 000 - 30 000 - ға дейін жетеді. Бірақ 2012 жылдың 7 шілдесінде АҚШ-тың сыртқы істер министрі Клинтон АҚШ әскерлерін Ауғанстанда қалдыруды көздеп отырғанын, олар ауған әскерлеріне талибтерден басымдық беру үшін қажетті әуе күштері мен қадағалау қабілетін қамтамасыз ететінін айтты. "Біздің ойымызша, бұл қарым-қатынас 2014 жылдан кейінгі кезеңді жоспарлап отырғанда, айрықша пайдалы болады", - деді ол. "Ол Ауғанстанның әскери күштеріне АҚШ-пен, әсіресе АҚШ әскери күштерімен қарым-қатынас жасаудың кең мүмкіндіктерін ашады". 2018 жылы АҚШ алдағы айларда өздерінің әскерилерінің санын шамамен 13000-дан 8600-ге дейін азайтуға келісті.

Ауғанстан құжаттары

2019 жылдың желтоқсанында "Ауғанстан құжаттары" жоғары әскери және үкіметтік лауазымды адамдардың Ауғанстандағы соғысты жеңуге болмайтындығын білдірді, бірақ мұны жұртшылықтан жасырды. "Сабақ" деп аталатын баяндамада 2001 жылдан бері АҚШ-тың Ауғанстанға берген көмегінің 40%-ы жемқор шенеуніктер, әскери басшылар, қылмыскерлер мен көтерілісшілердің қалтасына тиген. Ауғанстан мен Ирактағы бұрынғы елші Райан Крокер тергеушілерге 2016 жылғы сұхбатында: "Сіз осындай ақшаны өте әлсіз мемлекет пен қоғамға салып, сыбайлас жемқорлыққа отын бола алмайсыз" деп айтқан.

Талибан мен АҚШ арасындағы бейбіт келісім

2020 жылдың 29 ақпанында Халилзад (АҚШ елшісі) мен Талибанның Барадар 2021 жылдың мамыр айына дейін Ауғанстандағы АҚШ әскерін едәуір азайтуға жол ашатын шартты бейбітшілік келісіміне қол қойды. Келісімде талибан тарапынан елде ешқандай террористік әрекеттер жасалмаятыны туралы кепілдіктер де бар. Ауған президенті Ғани Талибанның келіссөздерге қатысу алдында өзінің үкімет құру шарттарын орындауы керектігін айтты. АҚШ-Талибан келісімі атысты дереу тоқтатуға шақырмайды. Келісімге қол қойылғаннан кейін бірнеше күн өткен соң талибандар әскерлеріне оншама шабуыл жасады. Шабуылға жауап ретінде АҚШ оңтүстік Хельменд провинциясындағы талибан әскерлеріне қарсы әуе шабуылын жүргізді. 2020 жылдың 29 ақпанында АҚШ-тың Талибанмен бейбіт келісімге қол қоюымен АҚШ пен НАТО одақтастары алдағы 14 айда Ауғанстандағы соғысты аяқтау үшін Ауғанстанда әскери емес рөлде орналасқан әскерлердің санын азайтуға келісті.

2020 жылғы даму

Осы келісімнен кейін RAND ұйымының сарапшылары әскер санын тым тез азайтудың зиянды салдарын атап өтті. Әскерлерді тез шығару "Американың сенімділігіне соққы беруі, басқа жерлерде АҚШ-тың қорқынышты күшін әлсіретуі және сенімділігін арттыру, Ауғанстан аймағынан келетін террористік қауіптің артуы және нашар жағдайдағы қажетті қайта оралудың айқын мүмкіндігі" болуы мүмкін екенін айтты. Қол қойылған бейбіт келісімнің төрт негізгі мәселесінің бірі - "қорқынышты азайту", яғни, ауған, американдық және талибан әскерлері арасындағы атысты тоқтату, бұл аймақтан АҚШ әскерлерінің кетуіне жағдай жасау және ауған-талибан арасындағы бейбіт келіссөздердің басталуын қамтамасыз ету. Алайда, АҚШ-тың Талибанмен бейбіт келісімге қол қойғаннан кейін бір аптадан аз уақыт өткен соң, Ауғанстанда зорлық-зомбылық жалғасты, екі ИМ қарулы адамы 32 азаматты өлтіріп, кем дегенде 58 адамды жарақаттады. Ауғанстанның қорғаныс министрлігі талибандардың шабуылдарына "Ауғанстанның ұлттық қорғаныс қауіпсіздік күштері бұл шабуылды жауапсыз қалдырмайды және шейіт болғандардың қаны үшін кек алады" деп жауап берді. Нью-Йорк Таймс газеті хабарлағандай, "Ауғанстаннан оралған 82-ауа десантты дивизиясының кем дегенде 300 сарбазы Нью-Кливер штатындағы Форт-Брэгг қаласында карантинге орналасты, ал 1-ші бронетанкті дивизияның ондаған сарбаздары Техас штатындағы Форт-Блисте осылай істеп жатыр". 1 мамырда әскерді қайтарып алу басталды, сонымен қатар талибандар бүкіл ел бойынша шабуылға түсті. Кабул 15 тамызда құлап, Ислам Республикасы таратылды. Келесі күні Байден баспасөзге өзінің әкімшілігі талибандардың Кабулға тез жететініне күмәнданатынын мойындады. АҚШ-тың Ауғанстандан әскерін шығаруы 30 тамызда аяқталды, содан кейін талибандар жеңіске жеттік деп мәлімдеді. АҚШ-тың Кабулдағы елшілігі - 15 тамызда Хамид Карзай халықаралық әуежайына көшірілді - 31 тамызда Ауғанстандағы қызметін тоқтатты және Катардың Доха қаласына көшірілді. 2021 жылдың 12 қарашасында АҚШ Қатар елшілігінде 31 желтоқсанда Афғанстанда АҚШ-ты қорғаушы күш ретінде қызмет ету үшін қызығушылықтар бөлімі ашылатынын мәлімдеді. Ислам Республикасының АҚШ-тағы дипломатиялық миссиялары бірнеше ай бойы өз бетінше жұмыс істеді, кейін 2022 жылдың 16 наурызында операцияларды тоқтатып, мүлікті АҚШ Мемлекеттік департаментіне тапсырды. Ауғанстан АҚШ-та қорғауға қабілетті емес. АҚШ-қа көмек көрсеткен 150 000-ға жуық ауғанстандық, соның ішінде АҚШ әскери күштерімен тығыз жұмыс істеген адамдар Ауғанстанда қалды.

Қару саудасы

1950 және 2020 жылдар аралығында АҚШ Ауғанстанға 15 892 402 425 долларлық қару сатты, оның үштен екісі 2016 жылдан бері алмастырылды. Тексас университеті профессоры Джейсон Браунлидің айтуынша, АҚШ-тың АҚШ әскері әскерін кері қайтарып алғаннан кейін, АҚШ талибандармен күресу үшін Ауғанстан үкіметінің қару-жарақ сатуын арттыра түседі. Әфғанстаннан келген әскерлер.

Қоғамдық пікір

2005-2006 жылдары жүргізілген BBC сауалнамасына сәйкес, АҚШ Ауғанстанда ең көп қолдау тапқан ел болды, бұл салада Иран, Қытай, Ресей, Франция, Жапония, ЕО, Ұлыбритания және Үндістан да бар. 2009 жылы BBC, ABC News және ARD жүргізген Ауғанстандағы ұлттық сауалнамада адамдардың 47% АҚШ-ты оң бағалайтыны анықталды, бұл 2007 жылы 65%-дан, ал 2005 жылы 83% -дан төмен.

Мұздатылған ауғандық қорлар

2022 жылдың ақпан айында АҚШ президенті Джо Байден Талибан билікке келгеннен бері тоңазытылған Ауғанстанның орталық банк резервтерінде 7 млрд доллар босату туралы бұйрыққа қол қойды. Қорлар ауған халқына және терроризм құрбандарына, соның ішінде 9/11-тің туыстарына арналған гуманитарлық көмекке бөлінуі ұсынылды. 2022 жылдың маусым айында болған 5,9 балдық жер сілкінісінен кейін Талибан АҚШ-ты өзінің шетелдік активтерін тоқтатуды бірнеше рет шақырды. Сонымен қатар топ АҚШ-тан санкцияларды жеңілдетуді талап етті, бұл оңтайлы қалпына келтіру процесіне мүмкіндік береді деген үмітте. Талибан халықаралық гуманитарлық көмекке шақырды, АҚШ-тың көмегімен 55 миллион доллар берілді. 2022 жылдың тамызында Байден әкімшілігі АҚШ аумағындағы Ауғанстанның Орталық банкіне тиесілі 7 миллиард АҚШ долларын босатпауға шешім қабылдады. АҚШ-тың Кабулдың орталық бөлігінде террористік әрекет жасап, әл-Қаиданың басшысы Айман әл-Зауахириді өлтіргенінен кейін, халықаралық қауіпсіздік себептері бойынша АҚШ талибандармен өткен келіссөздерден бас тартты. АҚШ президенті Джо Байден мен Қаржы министрі Джанет Йелленге жолдаған хатында бірқатар атақты халықаралық экономистер Вашингтон мен басқа да елдерді Ауғанстанның орталық банкіндегі 9 миллиард АҚШ долларын босатуға шақырды, өйткені "оның шетелдік резервтеріне қол жеткізбей, Ауғанстанның орталық банкі өзінің қалыпты, негізгі функцияларын атқара алмайды". 2022 жылдың қыркүйек айының ортасында Байден әкімшілігі орталық банктердің өтімділігін қамтамасыз ететін Швейцариядағы Халықаралық есеп айырысулар банкіне (BIS) Ауғанстанның орталық банкі активтерінен 3,5 миллиард доллар аудару туралы шешім қабылдады. Билік басындағы талибандар бұл ақшаны аударғанды айыптап, Ауғанстанның Орталық банкіне тікелей төлем жасауды талап етті.