Кіріспе
Әскери қақтығыс 1929 жылдың қаңтарында Аманулла хан үкіметінің құлауына әкеліп, Саққавистік үкімет құрылды. 1929 жылдың қазанында Саққавистердің құлдырауы Мұхаммед Надир ханның Ауғанстанның патшасы болуына әкелді. | қатысушы1 = Саққавистер Ауғанстан Әмірлігі Басмачи (1929) қолдауымен Шыңғыр тайпалары | қатысушы2 = Ауғанстан Корольдігі Хазара еріктілері Саққавистерге қарсы әртүрлі паштун тайпалары Вардак Майдан Жалриз Санглах (1929 жылғы Ауғанстанға Кеңес әскерінің араласуына қараңыз) | командир1 = Хабибулла Калакани Ибрагим Бек Файз Алла | командир2 = Аманулла хан Инайатулла хан Али Ахмад хан Малик Қайс Мұхаммед Надир хан Сардар Шаһ Уәли хан Кәрім хан Абдул Кәрім хан Хазрат Мұхаммед хан | күші1 = 2,000 – 28 – 20,000 | күші2 = 80 – 2,000 – 12,000 – 1,000 | қазалар1 = 7,500 қаза болды Аманулланың реформалары Ауғанстан өмірінің көптеген саласын қамтыды. 1921 жылы ол бірнеше совет ұшақтары мен ұшқыштарымен әуе күшін құрды, ал ауғандық мамандар кейін Францияда, Италияда және Түркияда оқытылды. Әскери қолдаумен билікке келгенімен, Аманулла көптеген әскери қызметкерлерді жалақысын және әскердің санын азайту арқылы, сондай-ақ кіретін адамдарды бақылаудан шығаруға мүмкіндік бермейтіндей рекрутинг жүйесін өзгерту арқылы наразылыққа түсірді. Аманулланың түрік кеңесшілері патшаға ескіше ойлы және жаңа, кәсіби армия құруға қарсылық танытуы мүмкін ескі офицерлерді зейнеткерлікке шығаруды ұсынды. Аманулланың соғыс министрі, патша отбасының Мұсахибан тармағының мүшесі генерал Мұхаммед Надир хан бұл өзгерістерге қарсы болды, тайпалық сезімталдыққа құрмет көрсетуді жөн көрді. Патша Надир ханның кеңесін қабылдамады, соның салдарынан армияда түрікке қарсы фракция пайда болды. 1924 жылы Надир хан үкіметтен кетіп, Францияда елші болып тағайындалды. Егер Аманулланың реформалары толыққанды жүзеге асырылғанда, Ауғанстан толығымен өзгерген болар еді. Алайда, оның көптеген ұсыныстары оның тақтан басқанымен бірге тоқтатылды. Оның трансформациялық әлеуметтік және білім беру реформаларына мыналар кірді: күн күнтізбесін қабылдау, Кабул және басқа жерлерде батыс киімдерін киюді талап ету, әйелдердің жабынуын және оқшаулануын шектеу, құлдық пен мәжбүрлі еңбекті жою, зайырлы білім беруді енгізу (ұландар мен қыздар үшін); ересектерге арналған білім беру сабақтары және көшпелілерді оқыту. Оның экономикалық реформаларына салық жүйесін қайта құру, қайта ұйымдастыру және оңтайландыру, контрабанда мен жемқорлыққа қарсы күрес, салық салу мақсатында мал санағы, 1922 жылы алғашқы бюджет, метрикалық жүйені енгізу (іске аспады), 1928 жылы Bank i Melli (Ұлттық банк) құру және 1923 жылы афғаниді жаңа валюта бірлігі ретінде енгізу кірді. Аманулла ұсынған саяси және сот реформалары сол кездегідей радикалды болды және Ауғанстанның алғашқы конституциясын (1923 жылы) құруды, азаматтық құқықтарды кепілдік беруді (алғашқы жарлық арқылы, кейін конституциялық түрде), азаматтарды ұлттық тіркеуге алу және жеке куәлік беруді, заң шығару жиналысын құруды, жаңа зайырлы қылмыстық, азаматтық және коммерциялық кодекстерді қолдануға арналған сот жүйесін құруды, қан ақысын тыйым салуды және тайпа басшылары мен патша отбасына берілетін жәрдемақылар мен артықшылықтарды жоюды қамтыды. Шариғат (ислам заңы) заңның негізгі көзі болып қалуға тиіс болғанмен, ол 1924-1925 жылдардағы Хост көтерілісінен кейін қайтадан маңыздырақ атанды. Хабибулла ханның тұсында ықпалды болған діни көшбасшылар Аманулланың кең ауқымды діни реформаларына наразы болды. Басым пікір бойынша, Аманулланы құлатуға әкелген тайпалық көтеріліс оның реформа бағдарламасына қарсылықтан туындады, бірақ оның реформаларынан ең көп зардап шеккен адамдар қала тұрғындары болды, олар оның саясатына бірауызды түрде қарсы болған жоқ, тайпалар емес. Дегенмен, патша діни көшбасшылар мен әскерлік шенеуніктердің арасында алауыздық тудырды.
Fall of Amanullah Khan's government in January 1929, leading to the establishment of a Saqqawist government. Saqqawist collapse in October 1929, leading to Mohammed Nādir Khān becoming King of Afghanistan. | combatant1 =
Saqqawists
Emirate of Afghanistan
Supported by: Basmachi(1929)
Shinwari tribesmen
| combatant2 = Kingdom of Afghanistan
Hazara volunteers
Various anti Saqqawist Pashtun tribes
Wardak
Maydan
Jalriz
Sanglakh
(See Red Army intervention in Afghanistan (1929))
| commander1 = Habibullāh Kalakāni Ibrahim Bek Fayz Allah
| commander2 = Amānullāh Khān
Inayatullah Khan
Ali Ahmad Khan Malik Qays
Mohammed Nādir Khān Sardar Shah Wali Khan
Karim KhanAbd al KarimHazrat Muhammad Khan
| strength1 = 2,000 28 20,000
| strength2 = 80
2,000 12,000 1,000
| casualties1 = 7,500 killed
Amānullāh's reforms touched on many areas of Afghan life. In 1921 he established an air force, albeit with only a few Soviet planes and pilots; Afghan personnel later received training in France, Italy and Turkey. Although he came to power with army support, Amanullah alienated many army personnel by reducing both their pay and size of the forces and by altering recruiting patterns to prevent tribal leaders from controlling who joined the service. Amanullah's Turkish advisers suggested the king retire the older officers, men who were set in their ways and might resist the formation of a more professional army. Amanullah's minister of war, General Muhammad Nadir Khan, a member of the Musahiban branch of the royal family, opposed these changes, preferring instead to recognize tribal sensitivities. The king rejected Nadir Khan's advice and an anti Turkish faction took root in the army; in 1924 Nadir Khan left the government to become ambassador to France. If fully enacted, Amānullāh's reforms would have totally transformed Afghanistan. Most of his proposals, however, died with his abdication. His transforming social and educational reforms included: adopting the solar calendar, requiring Western dress in parts of Kabul and elsewhere, discouraging the veiling and seclusion of women, abolishing slavery and forced labor, introducing secular education (for girls as well as boys); adult education classes and educating nomads. His economic reforms included restructuring, reorganizing and rationalizing the entire tax structure, anti smuggling and anti corruption campaigns, a livestock census for taxation purposes, the first budget (in 1922), implementing the metric system (which did not take hold), establishing the Bank i Melli (National Bank) in 1928, and introducing the Afghani as the new unit of currency in 1923. The political and judicial reforms Amānullāh proposed were equally radical for the time and included the creation of Afghanistan's first constitution (in 1923), the guarantee of civil rights (first by decree and later constitutionally), national registration and identity cards for the citizenry, the establishment of a legislative assembly, a court system to enforce new secular penal, civil and commercial codes, prohibition of blood money, and abolition of subsidies and privileges for tribal chiefs and the royal family. Although sharia (Islamic law) was to be the residual source of law, it regained prominence after the Khost rebellion of 1924–25. Religious leaders, who had gained influence under Habibullah Khan, were unhappy with Amānullāh's extensive religious reforms. Conventional wisdom holds that the tribal revolt that overthrew Amanullah grew out of opposition to his reform program, although those people most affected by his reforms were urban dwellers not universally opposed to his policies, rather than the tribes. Nevertheless, the king had managed to alienate religious leaders and army members.
Британ империясы
Кейінгі уақытта Ауғанстандағы британдық елші Уильям Керр Фрейзер Тайтлердің айтуынша, Британ империясы ресми түрде бейтарап болғанымен, Ауғанстандағы жағдайға қатты алаңдады және «жағдайды реттеу үшін ережелер жиынтығын жасады. Ауғанстанға кіруден бас тарту бейтараптыққа қайшы емес, бірақ ол елге келгеннен кейін қатысушыға айналады, ал оған қысқа мерзімге пана іздеп шекараны қайта кесіп өтуге рұқсат беру – қайтадан қақтығысқа түсуіне дейін – бейтараптыққа қайшы еді. Осылайша, крикет және футбол ережелерінің қосындысы бойынша, ойыншы бір рет алаңға шығып, тәж үшін ойнауға құқылы болды. Бірақ егер ол алаңдан шығарылып, ерікті немесе еріксіз сызықты кесіп өтсе, ол «ойыннан шығарылды» және төреші оны қайтадан ойынға жібермейді». Ауғанстан мен басқа да елдердегі көптеген сарапшылар британдық барлау қызметінің Аманулланың құлауына қатысқандығын айтты – бұл теория кеңес тарихнамасында кеңінен таралған. Encyclopædia Iranica былай деп мәлімдейді: «Бұл теорияны бірден жоққа шығаруға болмайды, бірақ осы кезеңге қатысты британ үнді мұрағаттарында оны қолдайтын ешқандай дәлел табылған жоқ. Дегенмен, 1929 жылғы дағдарыс кезінде британдықтар сақтап тұрған ресми бейтараптық позасының артында Аман Алланың тағын қайтарып алуына көмектесуге құштарлық танытпауы және Надер ханның әрекеттеріне ыңғайлы қарауына күмән жоқ. Кеңес билігі Аман Алланы (әлсіз ниетпен болса да) қолдап, Балк аймағында Ғолам Наби Чархидің оның атынан жасаған шабуылына көмектессе, британдық билік Надер ханға Үндістан арқылы Ауғанстанға қайта кіруге және мыңдаған қарулы Вазир және Масуд руларының шекаралық тайпаларын жалдау арқылы күшін арттыруға мүмкіндік берді. Сондай-ақ, олардың Фазл Омар Можаддиге Үндістанда белгілі бір мекенжайда тұруға қатысты шектеу бұйрығын алып тастауы да пайдалы болды, ол Ауғанстанның Нақшбанди моллаларын жақтарын өзгертуге көндіруде маңызды рөл атқарды және кейін Надер шахтың бірінші әділет министрі болды. Қорыта айтқанда, барлық дәлелдер Бачча е Сакка (Калакани) билікке келуіне Аман Аллах патшасының режимі ішкі құлдырауы ғана себеп болғанын көрсетсе де, британдық саясаттың, тікелей емес, жанама түрде, Бачча е Сакканың құлауына ықпал еткеніне күмән жоқ».
Иран
Иранның әскери атташесі, полковник Әли Хан, Реза Шахтың нұсқауымен Ауғанстандағы шиит қауымын, Саққавишілердің Иранға шабуыл жасауына себеп болмайтындай, барынша қорғауға міндеттелген еді.
Германия
Германияның өзі соғысқа араласпаған болатын, бірақ Калакани Ауған-неміс сауда компаниясынан 1929 жылдың 15 сәуірінде Аманулла Ханды өлтіруді сұрады және осы шаруаны орындаса, үлкен сыйлық беруге уәде берді.
Джабал әл-Сирадж қоршауы
Аманулла татуласу туралы хабарды, әдетте, қуана қарсы алды. Дегенмен, қандай да бір жеңілдеу сезімі қысқа ғана уақытқа ғана созылар еді – тәжік басшысы Хабибулла Калакани бастаған күштер солтүстіктен Кабулға қарай жылжып келе жатқан. Калакани Кабулдан солтүстікке қарай отыз шақырым қашықтықтағы Калакан ауылының тумасы еді. Қараша айының соңында олар Кабулдың солтүстігіндегі Джабал-әл-Сираджды қоршады, ал 11 немесе 12 желтоқсанда, 18 күндік қоршаудан кейін Ахмад Али Лоди барлық мемлекеттік қаражатты, сондай-ақ 18 автомат, белгісіз санындағы ауыр қару мен мылтықтарды тапсырып, бейбіт түрде капитуляциялады.
Кабулдың бірінші шайқасы
Жеңіске батылданған Калакани 1928 жылғы 14 желтоқсанда 2000 адаммен (олардың 200-і ғана мылтықпен, ал қалғандары таяқ пен балтамен қаруланған) Кабулға шабуыл жасады. Ол және оның әскерлері Хайр-Ханах ауылының жанындағы Кух-и-Куталдың солтүстік беткейіндегі Мурад-Бег бекінісіне кірді. Әмірді биліктен қуу шариғатқа қайшы келетінін сезінген көтерілісшілер рәсім өткізіп, Калаканиді жаңа әмір деп жариялады, содан кейін сағат 15:00-де Дихи Купак ауылынан өтті. Олар сағат 15:15-те Бағ-и-Бала саябағына жетті. Сонымен қатар Бағ-и-Бала сарайын, бұрын Абдурахман ханның жазғы резиденциясын, енді әмірдің жеке күзетшілері үшін әскери госпитальға және түрік дәрігері Бахжет Бегтің резиденциясына айналдырды. Олар күзетшілерді және елшілікті қарусыздандырып, жұмыстан босатып, өз күзетшілерін орналастырды. Елшіліктің қызметкерлерін олар елдің қонақтары екенін және оларға ешқандай зиян келмейді деп сендірді. Көтерілісшілер Шахр-Араның үйі мен бекініс мұнарасына да кірді, оны Мұхаммед Акбар ханның ұлы, түрік офицері Шәүқат Бег қорғады. Оның шағын жасағы, сондай-ақ атқыштар тобы көтерілісшілердің ескі қалаға кіруіне кедергі келтірді. Шайқас жалғасқанда, бүкіл қала артиллерия мен оқ атысының дыбысына толып кетті. Дегенмен, Калаканидің әскеріне қарсы әмірдің жеке күзетшілері мен бірнеше адал сарбаздар ғана күресті. Армияның қалған бөлігі көтеріліс көңілінде болды, өйткені олардың офицерлері сарбаздардың азық-түлігін жымқырып алып жатқан еді. Олар қиындықтардың себебін көтерілісшілер емес, командирлері деп есептеді. Бұйрық берілгенде оқ атудың орнына, сарбаздар тек ауаға оқ атты. Дүрлік пен шатасу кеңінен тарады. Әмір бүлік туралы естігенде ашуланып, барлық қаруды Кабул тұрғындарына және Жалалабадқа шықпаған тайпаларға Синваримен күресу үшін бөлуді бұйырды. Алайда, афғандардың Амануллаға деген жалпы жек көрінісі көптеген адамдардың Калаканиге қарсы қару алудан бас тартуына әкелді. Аманулланың жағдайын одан бетер нашарлату үшін кейбір Вазири, Мангал және Ахмадзай тайпалары Калаканиге қосылып, Кабулдың орталығындағы Асмай төбесінде орналасып, әмірдің әскерлеріне оқ жаудырды. Әкесі Мәлік Джахандад Ахмадзай көтерілістен кейін өлімге кесілген Ғұлам Гавс 300-ден астам мылтық алып, өз туған қаласына бет алды, ондағы халықты қаруландырып, үкіметке қарсы көтерілді. Басқа тайпалар да осылай әрекет етті, өйткені қару-жарақ таратуға бақылау болмады. 25 желтоқсанда Калакани әуе бомбасынан иығына жараланып, 20 шақырымға солтүстікке, Кухдаман аймағындағы Мурад-Бег бекінісіне шегінуге мәжбүр болды.
Мурад Бег қамалын қоршау
Калаканидің шегінуі Амануллаға қайта жиналуға мүмкіндік берді. Желтоқсанның соңында ол Мурад Бег бекінісін артиллериялық оққа тұтып бастады, және бұл оқшалау 13 қаңтарға дейін жалғасты. Бірақ, артиллериялық оқшалау ешқандай нәтиже бермеді, бұл патшаны көңілсіздікке түсірді. 14 қаңтардың таңында Аманулла тақтан бас тартып, ең үлкен ағасы Инаятулла ханға билік жүктеді, ол үш күн ғана биледі, содан кейін Британдық Үндістанға қашып кетті. Аманулланың Кабулға шағын, нашар жабдықталған әскермен барып, билікті қайтаруға жасаған әрекеті сәтсіз аяқталды. Тақтан түскен патша шекараны кесіп өтіп, Британдық Үндістанға кірді, кейін Италияға жер аударылды және 1960 жылы Цюрихте (Швейцария) қайтыс болғанға дейін Еуропада болып қалды. Ол тақтан бас тартқан кезде Аманулланың әскерлері Кабулдың солтүстігінде 11 шақырым жердегі Хайр-Хана (Хиршхана) өткелінде шайқасып жатты.
Қабулдың екінші шайқасы
Ауғанстан тағына отырғаннан кейін Инайат-Алла хан Калаканиге бейбітшілік елшісін жіберді. Елші Калаканиге Инайатулланың ислам шариғатына сәйкес заңсыз билікке көтерілгенін, себебі Калакани ислам айы Ражабта таққа отырған, ал Инайатулла ислам айы Шаабанда билікке келгенін хабарлады. Қуанышқа бөлінген Калакани және 28 қарулы адам, қарусыз Кухдаманилер тобымен бірге Дих-и Афған ауылы арқылы өтіп, "я шахар яр" деп ұрандап, әуеге оқ атты. Инайатулла билікке келген күнінің өзінде бірнеше министрлерімен бірге Аргқа бекініп қалды. 16 қаңтарда Бихсудтан келген 80 хазара Қала-и Буланд бекінісін, сондай-ақ Кулула Пашадағы қару-жарақ қоймасын қорғап тұрғанда, бірнеше шенеунік Калаканиге адалдықтарын жариялады. Олардың ішінде ұлттық кеңестің төрағасы Шәйр Ахмад, бұрынғы сауда министрі Файз Мұхаммед хан, қаржы министрі Абд әл-Хади хан және Абдур Рахман ханның ұлдары: Мир Хашим, Сардар Әмин Алла хан, Мұхаммед Омар хан, сондай-ақ бірқатар министрлердің орынбасарлары мен мемлекеттік бюролардың басшылары болды. 17 қаңтарда Кабулилерден қолдау көре алмаған Инайатулла Калаканиге бас иіп, тақтан бас тарды. Калакани оған отбасымен және 3000 рупиямен бірге Кабулдан аман-есен кетуге рұхсат берді. "Бауырласым, Хабиб Алла! Мен падишах болғым келмейді, бұл баршаға мәлім. Әкем қайтыс болғаннан кейін мен ешқашан таққа таласпадым. Мені тек басшылардың талап етуінен, олардың билікке келуімді халықтың гүлденуімен және Исламның күшеюімен байланыстырғандықтан ғана қабылдауға мәжбүр болдым. Бірақ енді мұсылмандардың қаны төгіліп жатқанын көріп, Ауғанстан әмірлігінен бас тартып, сендерге, басқа сенімді мұсылмандар сияқты, адалдық ант беруге бел будым."
Қалқани мен Әли Ахмад Хан
Қаланы басып алғаннан кейін, Аманулланың жақтастарынан қарсы шабуыл бола қоюынан сескенген Калакани қазынаны дереу Кудхаманға көшірді. Калаканиге қарсы бірінші күшті қарсылықты Әли Ахмад Хан көрсетті, ол Шинвари көтерілісін басып тастағаннан кейін Жалалабадта әлі де орналасқан еді. Сол жердегі жергілікті тұрғындар Калакани билікке келгені туралы жаңалықты естіген соң Әлиді жаңа әмір деп жариялады. Әли содан кейін әскерін Самуша және Мулла Омарға, Танги Хурд Кабулға және Чанриге аттандырып, онда бекінді. 2000 сарбаз бен тайпалық жасақтардың басында ол Джагдалакқа бет алды, онда оған қосылуға уәде берген Мохмандтардың күшін күтті. 23-29 қаңтар аралығында Әли өзінің жаңа әмірлігін Кабулға, Логарға, Хазарахжатқа, Оңтүстік провинцияға және басқа да жерлерге таратты, сондай-ақ халықты оған қосылуға шақырды. Хугьяни тайпасының Мәлік Қайысы, бастапқыда Әлимен одақтас болған, Калаканиге көшті, Әлиді тұтқынға алып, 17 000 рупия және генерал-лейтенант шенінің орнына Калаканиге тапсырды, осылайша Әлидің билеуі 9 ақпанда аяқталды.
Калакани Саққавистікке қарсы тайпаларға қарсы
13 наурыздан бұрын Шейхабад шайқасы болды, ол Кабулдан 74 км қашықтықта және Кабул-Газни жолының ортасында орналасқан. Осы жерде Калаканиге адалдық серт беруден бас тартқан Карим хан Вардак қорғанысқа дайындық жүргізді. Осы кезде Калакани бұрынғы дала маршалы Абд әл-Уакил ханға 3000 сарбаздық әскермен Газни және Қандаһарға жіберді. Абд әл-Уакил Кабулдан 48 шақырым қашықтықтағы Бин Бадам және Калах-и-Дуррани елді мекендеріне жеткенде, Карим хан Вардак әскерімен шайқасу үшін тоқтады, содан кейін жорығын жалғастырды. Бірақ Карим хан, Аман Алланы қолдаған уәзірлер мен хазара басшыларымен бірлесіп, фельдмаршалға мынадай хабар жіберді: мәтін=Біз, Вардак аймағының халқы, өзімізді Әмір Хабиб Алланың поддандыларымыз деп есептейміз. Дегенмен, оған әлі де адалдық ант бермегендіктен, оның әскері келсе, бізге шабуыл жасап, мүлігімізді тонауы мүмкін деп қорқамыз. Бірақ ол кешірімділік танытып, төрт талабымызды қабылдаса, сіздің жеңісті әскеріңізге кедергі келтірмейміз. Біздің талаптарымыз: Біріншіден, Әмір Аман Алламен бірге Қандаһарға кеткен Әбділ-Ахад ханның бекінісі тонаудан қорғалуы керек, ал оның халқы жазаланбауы тиіс. Екіншіден, Әмір Аман Алла бізге берген мылтықтар бізде қалуы керек. Үшіншіден, Газниге дейінгі аумақта тұратын Вардак халқы, адалдық ант бермегенімізбен, тонау мен зорлық-зомбылыққа ұшырамауымыз керек. Төртіншіден, сіздің әскеріңіз екі күндік жорық барысында біздің аумағымыздан өтіп бара жатқанда, барлық азық-түлік пен жем-шөп ақшаға және базар бағасына сатып алынуы керек, тегін немесе талап ету арқылы алынбауы тиіс. Әскеріңіз өткен соң, біз Кабулға барып, Әмірге шын ниетпен адалдық ант беруге уәде береміз. Абд әл-Уакилге хабарлама. Абд әл-Уакил бұл хабарламаны қабылдап, сол кезде 1800 сарбаздан тұратын Үлгілі батальонды, Қал-ах-и-Дурраниде орналасқан, 400 патшалық атты әскермен және Бин Бадам ауылының жанында тоқтаған 800 Кухстани және Кухдамани жаяу әскерімен бірге Шейхабадқа жорыққа шығарды. Қар басқан төбелер арқылы шаршатып жол жүргеннен кейін, Абд әл-Уакил әскері Заррани маңында, Дахт-и-Туп шөлейтінің шетінде Вардак тайпаларының шабуылына ұшырады. Олар құсқа атқан сарбаздың атысынан Калакани әскерлерінің жақын жерде екенін білген соң, төбеден төмен құлап келді. Абд әл-Уакилдің көптеген сарбаздары тұзаққа түсіп қаза тапты, 400 атты әскердің тек 20-сы ғана аман қалды. Майдан, Жалриз және Санглах халқы Калаканиге адалдық серт беруден бас тартып, Вардакпен одақтасып, Калакани әскерін Майданды қоршап алды, Кала-и-Дурраниде жеңіске жетті, содан кейін Кабулдан батысқа қарай 14 миль (23 км) қашықтықтағы Аргандаға жетті. Кейбір Калакани әскерлері Кала-и-Кази, Чардихи және Кухдаманға қарай шегінуді шешті. 22 наурызда сағат 17:30-да Калакани өзі жеке Кабулдан Аргандаға жол тартты, әскерлерінің рухын көтеріп, оларды Кутал-и-Шейхке, батысқа қарай Унай асуына баратын жолдың қиылысына жақын шағын елді мекенге шабуылға көндірді. Олар келісіп, Кутал-и-Шейх шайқасы кешке дейін жалғасып, Калакани жеңіске жетті. 23 наурыз күні таңертең Калакани 500 милицияшыны Нәжрабтан Кабулға қайтаруға бұйырды, өйткені олар Тагабилерге қарсы соғысып жатқан және Нәжрабтың дезертирлік жасауы мүмкін деп алаңдады. 24 наурызда Калакани Дихи-Нур, Майдан және Арганда ауылдарының Кухдамани, Кухстани және тұрғындарына сол кездегі Кала-и-Дуррани мен Пуль-и-Майдандағы әскердің арт жағын қорғауды, осылайша олардың жеңілісін күтіп жүргендерге Чардихи мен Кухдаманға шабуыл жасау мүмкіндігін бермеуді тапсырды. Сол күні Калаканидің дала маршалы Пурдил хан (кейіннен Қорғаныс министрі болып тағайындалған) Майданды бомбалады, бұл Майдан, Арганда және Санглахтың Калаканиге қарсы күресуге деген ниеттерін нығайтты. 25-ші күні Пурдил хан Майданды басып алды, бірақ ауыр шығындар оны Вардак пен Газниге қарай жорық жасаудан тоқтатты, ол келесі күні Арганда мен Калаға шегінді.
text=We, the peoples of the region of Wardak, consider ourselves subjects of Amir Habib Allah. However, since we have yet to send him our oaths of allegiance, we fear that if his army should come it might be to attack us and plunder our property. But if he shows forgiveness and agrees to these four conditions, we will not stand in the way of your victorious army. Our conditions are the following:
First: the fortress of Abd al Ahad Khan who left for Qandahar with Amir Aman Allah must be protected against looting and his people from punishment. Second: The rifles distributed to us by Amir Aman Allah must be left in our possession. Third: All of us, the people of Wardak, living on the territory up to Ghazni, must not be subject to looting nor violence even though we have not yet sent oaths of allegiance. Fourth: When your army passes through our territory during its two day march, all forage and provisions must be procured for cash and market prices and not taken without payment or in the form of a requisition. Once your army has passed through, we promise to go to Kabul and offer our oath of allegiance to the Amir with sincere hearts.|sign=Karim Khan Wardak|source=message to Abd al Wakil
Abd al Wakil accepted this message at face value, and he sent the Model Battalion, which at the time numbered 1,800 men and was stationed at Qal ah yi Durrani, to march on Shaykhabad along with 400 royal cavalry and 800 Kuhistani and Kuhdamani infantry militia which had halted near the village of Bini Badam. After an exhausting march through snow covered hills, Abd al Wakil's forces were ambushed near Zarani, at the edge of the Daht i Tup waste land by Wardak tribesmen, who came thundering down the hills after a soldier's shot at a bird alerted them that Kalakani's troops were nearby. Many of Abd al Wakil's troops were killed in the ambush; only 20 of 400 cavalrymen survived. The people of Maydan, Jalriz and Sanglakh refused to offer allegiance to Kalakani, and formed an alliance with the Wardak and surrounded Kalakani's armies in Maydan, and defeated them in Qalah i Durrani, before advancing to Arghandah, 14 mile (23 km) west of Kabul, where some Kalakani's forced decided to retreat toward Qalah i Qazi, Chardihi and Kuhdaman. On 5:30 on 22 March, Kalakani personally headed from Kabul to Arghandah to bolster the spirits of his soldiers and managed to convince the soldiers to advance on Kutal i Shaykh, a small village near the intersection with the road west to the Unay Pass. They accepted, and the battle of Kutal i Shaykh lasted until the evening with a victory for Kalakani. In the morning of 23 March, Kalakani ordered 500 militiamen to be brought back to Kabul from Najrab, because they had been fighting against the Tagabis and Kalakani was worried that Najrab might defect. On 24 March, Kalakani ordered some Kuhdamanis, Kuhistanis, and people from the villages of Dih i Nur, Maydan and Arghandah to cover the army rear which was then at Qalah i Durrani and Pul i Maydan and so deny those awaiting its defeat the chance to march on Chardihi and Kuhdaman. Later that same day, Kalakani's Field Marshall, Purdil Khan (who had since been named as Minister of Defense) shelled Maydan, which strengthened the resolve among the Maydan, Arghandah and Sanglakjh to fight Kalakani. On the 25th, Purdil Khan managed to capture Maydan, but the great casualties inflicted prevented him from advancing towards Wardak and Ghazni, and he withdrew to Arghandah and Qalah the following day.
Калакани қайта оралған Амануллаға қарсы
Осы уақытта Аманулла Ауғанстанға оралған еді, ол Қандаһардан Дуррани, Хаттак, Гилзай және Хазара жауынгерлерінен құралған әскермен жорықтап келе жатқан. Ауғанстанға кіргеннен кейін төрт күн өткен соң Аманулла Гераттағы Саққавишілердің көтерілісі туралы естіді. 27 наурызда Хабибулла Калакани өзінің інісі Хамид Алла Калаканиге 14 қоршау пушкасымен жабдықталған Панжшери күштерін Майданға баруға бұйырды. Құтал-и-Шейхте бұл күш үлкен жеңіске жетті, бұл оларға Майданға қарай жылжуды жалғастыруға мүмкіндік берді, онда 25 тұтқынға алды және бірнеше бекіністерді қиратты. 28-і күні түнде Саққавишілерге қарсы тайпалар Хамид Алла күштеріне шабуыл жасады, көптеген қару-жарақтарды және мылтықтарды тартып алды, бірақ Хамидті оның орнынан ығыстыра алмады. 30-ы күні Саққавишілерге қарсы тайпалар шайқасты қайта бастады, бұл жолы Хамид Алла күштерін Майданнан толығымен ығыстырып шығарды, тек бірнеше бөлімшелер ғана Шейх Абд әл-Ғани Хан Бег Самандиге тиесілі Қала и Абд әл-Ғани Хан бекінісінде қоршауға түсті, бұл бекініс Шейхабадтан шамамен 23 шақырым батысқа қарай орналасқан. Хамидтің жеңілген әскерінің көп бөлігі Арганда мен Қала и Қазиге шегінді. 31-і күні Калакани Майданға тағы бір шабуыл жасады және кейбір жетістіктерге қол жеткізді. 2 сәуірде Бихсуф күштері Унай өтегішін басып алып, Сурх-и-Парса, Түркмен, Бамиан, Балхаб және Шейх Али Хазара ополченерияларымен келісімге келді. Олар Гурбанд аңғары арқылы Құхстан мен Кухдаманға шабуыл жасауға, сонымен қатар Майдан арқылы Кабулға шабуыл жасауға келісті. 3 сәуірде Калакани күштері Газниден солтүстікке қарай 21 шақырым жердегі Шаш-Гауда қақтығысты. 7 сәуірде олар Вардақтағы Шинизге жақын Газниден алыс емес жердегі жол бойымен жылжу кезінде жеңіліске ұшырады. 7 сәуірде олар Шинизде, ал 9-ы күні Газнидің солтүстік-батысында Шейхабад пен Джахатуда қақтығысты. Файз Мұхаммед Калакани 9 сәуірде Газни маңында үлкен жеңіліске ұшырап, оның күштері Қала и Дурраниге қашқандығын хабарлады, бірақ тарихшы Роберт Д. Макхесни бұл жалған екенін айтады. 12-і күні Кабулда Газни Саққавишілерге қарсы күштермен қоршауда екендігі туралы әңгімелер тарады. Наурыздың ортасында қаңтарда Франциядан кеткен Мұхаммед Надир Шах Калаканиге қарсылықты орталықтандыру үшін Жалалабадқа келді. 16 сәуірде Газни Саққавишілерге қарсы күштерге түскені және Калакани күштері Маджид өтегішіне жақын Шейх-Амирде жеңілгені туралы хабарланды. 20-ы күні Саққавишілерге қарсы күштердің Кабулдан батысқа қарай Пагман қақпаларында екендігі және Бихсудтан келген Хазара күштерінің Унай өтегішін кесіп өтіп, Гурбандқа бет алғаны туралы хабарлар тарады, ал басқа бір күш сол жердегі позицияларды басып алып, Калаканидің Хазарахжатқа өтуіне жол бермеді. Газниге жіберілген күш Шиниз-и-Вардакқа шегінді. 21-і күні Калаканиге адал сарбаздар Газниді нығайту үшін Кабулдан кетіп қалды. Осы кезде Калакани Қала и Дуррани бекінісін нығайтып, бүлікші тайпалардың одан өтуіне жол бермеуді шешті. 24-і күні Калакани күштері Газниден солтүстік-батысқа қарай 21 шақырым жердегі Шаш-Гауда қақтығысты. 26-сы күні Газниді қоршап алған Аманулла түсініксіз себептермен Қандаһарға шегінуге бұйрық берді. 28-і күні Калакани әскерінің Газниді басып алғаны туралы хабарланды. 30 сәуірде Саққавишілерге қарсы күштер Газниге қайта кіріп, шайқасты қайтадан бастады. Сол күні Саққавишілерге қарсы үлкен шабуыл Шейхабад, Такия және Шаш-Гаудадағы Калакани күштерін ығыстырып, олардың кейбіреулерін Дахти-Түпке қарай шегінуге мәжбүр етті. 1 мамырда Саққавишілерге қарсы күштер шабуылдарын жалғастырып, Дашт-и-Түп пен Шейхабадта қақтығысты, ал 2 мамырда Шейхабад, Дашт-и-Түп және Қала-и-Дурраниде ұрыстар болды. 7 мамырда Кабулдан Махтаб пен Аргандаға қорғаныс жасақтарын дайындау үшін бөлімшелер жіберілді. 8 мамырда Дашти-Түп пен Бини-Бадамда шайқас жүріп жатқанда, Пурдил хан басқаратын Саққавиші күштері Чарикарға қарай жол тартты. Калакани генералдарының бірі Мұхаммед Унар Хан 14 мамырда қайтыс болды. Келесі күні Калакани Кух-и-Асмай мен Шейр-Дарвазаға бөлімшелерін жіберді. 19-ы күні Аманулланың Қандаһардан солтүстікке қарай 129 шақырым жердегі Калат қаласында қоршауда екендігі туралы хабар тарады. 23-і күні Аманулла хан Ауғанстаннан Британ үкімділігіне қашып кетіп, өзінің інісі Инаятулла ханға Саққавишілерге қарсы күресті басқаруды тапсырды. Сол кезде Калакани бүкіл Газни аймағын және Газниден оңтүстікке қарайғы жолды бақылауда ұстады. 1 маусымда Саққавишілерге қарсы күштер Қарақабақта болғаннан кейін Қандаһарға шегінуді шешті, ал Калакани әскерлері Калатты басып алып, Кандаһар қаласын қоршап алды, ол 3 маусымда немесе 31 мамырда түсті.
Калакани - Надирге қарсы
8 наурызда Надир хан Куррам аңғарындағы Матунның шығысында Ауғанстанға кірді. 16 наурызда Калакани екі бағытта әскер жіберді: Майданға қарай Кала-и-Махтаб Баг, Кала-и-Дуррани, Кала-и-Кази және Арганда арқылы, ал Чарасия мен Мусай арқылы Логарға. Калакани 129 әскерді Логар аңғарына жіберді, олар Вагжан шатқалында (Кулангардағы Куши мен Шикар-Кала арасында) жеңілді, оларды Кабулдың оңтүстігіндегі Ришхурға шегінуге мәжбүр етті. 23 наурызда Кабулдың солтүстігіндегі Наджраб қаласында қатал шайқастар болды. Келесі күні Шаршаядан Кулангарға қарай аттанған 500 Калакани әскеріне шабуыл жасалды, олардың көбі қаза тауып, жараланды. 31 наурызға қарай Калакани майдан майданында бірнеше рет жеңіліс тапты. 23 наурызда 6000 мангал тайпасының адамдары Хост қаласында Надир ханға қосылды. Төрт күннен кейін ол 5 сәуірде жеткен Ургунға кетті. Бірнеше күннен кейін ол Баладаны басып алды, ал 15-і күні Гардезді басып алды. 23-ші күні Надир Алтамур (немесе Тирах) асуының оңтүстік кіреберісіндегі Сафид-Калада тұрақты. 24-і күні ол Шарх асуын кесіп өтіп, Калакани жіберген әскермен кездесті. Шархтың Дабар ауылын басып алуда алғашқы табысқа жеткеннен кейін, ол ақыр соңында 27-сі күні Гардиздің шығысында Сижинакқа шегінуге мәжбүр болды. 22-і күні Калакани Логарды Надирден қорғау үшін әскерлерін жіберді, оның әскерлері сол күні Дубанди мен Куши ауылын басып алды. 23-і күні Кабулда Калакани әскерлері жеңілді және Майдан Газни жолында Кала-и-Дурраниге шегінуге мәжбүр болды деген хабарлар тарады. 23-і күні Надир Вагжан шатқалына жетті. 24-і күні Кабулда Надирдің әскерлері Кабулдан оңтүстікке қарай 35 шақырым қашықтықтағы Агужан ауылына кірген деген хабар тарады. 25-і күні Надир Логар аңғарындағы Хисаракқа жетті, сол күні ол Тирах асуында жеңілді деп айтылды. 1 мамырда Оңтүстік провинциядағы шайқас үш күн бойы жалғасып жатқанда, Калаканидің әскерлері Логардағы Хушиге шабуыл жасап, тұрғындарын тонады. 3 мамырға қарай Надир Сурхабта бекініс құрып, Калаканидің Оңтүстік провинцияға кіруіне кедергі жасау үшін Калакани әскерлерін қинай бастады. Алтыншы күні Калакани Чарикарға жаңа әскерін жіберді. 11-і күні Надирдің Логардағы Чархқа келгені туралы хабар тарады. Роберт Д. Макхесни бұны жалған деп санайды және бұл тек қана арман-тілек деп санайды. 8 мамырда Хашим (Надир ханның ағасы) Шығыс провинциясындағы тайпаларды Калаканиге қарсы бірігуге көндірді, олар 40,000 әскерді көтеруге келісті, олар Тагаб, Танги Гару, Гхакари және Латабанд арқылы үш формацияда шабуыл жасап, Кухдаман, Кухистан және Кабулға шабуылдайды. Сол күні Надирдің әскерлері Гандамақтың Пуль-и-Хашим Хайл аймағына жетіп, Тагабта жолдың төменгі жағына қарай жалғасуды жоспарлады. 11 мамырда Надир тайпалары Кабулға қарай қозғалды, бірақ Сурхруд қаласында Саққавист Шинвари тоқтатты. 12 мамырда Надирдің Бидак шайқасында Калаканиге жеңіліс әкелгені туралы хабарлар тарады. 15 мамырда Надир Тирах асуын кесіп өтіп, Логар аңғарына шабуыл жасады, ол 16-сы күні жалғасты, Надир жергілікті саққавистік күштерді Кулангар, Кутти Хайл және Мұхаммед Ағаға дейін қуып, Гурбанд аңғарының бақылауы үшін шайқасты. Сондай-ақ 16-сы күні Надир Хиссарак арқылы Хак-и-Жаббарға жетті. 23-і күні бейбіт келіссөздер жүргізіліп жатқанда Калакани 300 адамнан тұратын күшті Логарға жіберді. 26 маусымда Калакани әскерлері Гардизді қайта басып алды. 14 шілдеде Надир ханның әскерлері Логар аңғарына кірді, Падхаб и Руганиде жеңіске жетті және одан Сурхабқа қарай өрлеп, Калаканидің әскерлерінің бірін Кариз и Дарвиште қоршап алды, ол келесі күні берілді. 18 шілдеде Калаканидің әскерлері Кабулдың Құрдасы маңында Хугяндықтармен шайқасты. Ұрыста басымдықты алу үшін Калакани Кабулдағы барлық автомобильдер мен ат арабаларын тәркіледі, осылайша күшейтулер тез арада жетуі мүмкін болды. Бұл жоспар іске асты және 19 шілдеде жағдай тұрақтандырылды. 18 тамызда Надир өзінің штабын Джаджи тайпасымен бірге Әли Хайлге көшірді, олар оны өздерінің берік адалдықтарына сендірді.
Тагаб майданы
17 наурыздан бұрын Тағабтан Саққавистерге қарсы тайпалар Саруби мен Гугаманға күтпеген шабуыл жасады, Роберт Д. Макхесни бұл оқиғаны "Тағаб майданы" деп атады. Бұл шабуыл жергілікті гарнизонды дағдарысқа түсірді және Тағабилерге екі зеңбірек, қару-жарақ және басқа да әскери жабдықтарды қолға түсіруге мүмкіндік берді. Осы жетістіктен кейін Тағабилер Кухистандағы Джамал Афғаға солтүстікке бағытталған шабуылды жоспарлады, ол 18-і күні сәтті орындалды. 23 наурызда Дурнама, Суджан және Булагин халқы Тағабилерге шабуыл жасап, оларды жеңіске жеткізіп, олардың орналасқан жерлерін басып алды, бұл "Тағаб майданының" тұрақтануына себеп болды. 1 сәуірде Тағабтан тұтқындар келді. 2 тамызда жергілікті көтеріліс салдарынан Тағаб майданы қайтадан ашылды. 12 тамызда бірнеше күнге созылған шайқастардан кейін Калакани әскерлері ірі қарсы шабуылға көшті және Тағабилерді келесі күні капитуляциялауға мәжбүр етті. Осымен Тағаб майданы аяқталды.
Гурбанд майданы
2 сәуірде Кабулда саққавистік хазарлар Балхта позициялар алған, ал басқалары Ақша, Аңхүй, Маймана және Мазари-Шарифке қарай жорыққа шықты деген қауесет тарады. 7-сі күні саққавистікке қарсы күштер Гурбандағы Сиягирдке келді. 17-сі күні Сейід Хусейн Шарикарға аттанды. Саққавистікке қарсы күштер Гурбанд аңғарындағы Кухистан мен Кухдаманға апаратын жолды жапты, ал 18-і күні олар Гурбандқа жетті. 19-ы күні Ғұлам Расул ханның хазарларға қарсы шабуылын Калакани тоқтатты, ол оның орнына жергілікті саққавистік партизандардың шабуылға ұшыраған Шарикарға назар аударуын қалады. 20-сы күні Сейід Хусейн Шарикарға аттанды, онда ол Ата Мұхаммедке тұзақ салып, өлтірді. Ата Мұхаммед Сейідтің бұрынғы келінімен бірнеше жыл бұрын үйленген болатын, ол үшін Ата Мұхаммед оны өлтіруге ант берген еді. 26-сы күні Кабулда хазарлық бөлімшелердің Шакар-Дарадан батысқа қарай Катан тауына жетіп, одан Шакар-Дара, Фарза, Газа, Сарай-Хуаджа және Чарикардың Худамани ауылдарын басып алғаны туралы хабар тарады. 27-сі күні саққавистік хазарлар Фарза, Шакар Дарра және Исталиф (Кухдаман қалалары) қалаларына шабуыл жасады. Сол күні хазарлардың алға жылжуына жауап ретінде Калакани Хамид Алланы қарсы шабуылға жіберді, бұл хазарларды кері шегінуге мәжбүр етті. Алайда, Калакани үшін жағдай қиын болды және 3 мамырда ол Гурбанд майданына күш қосу үшін басқа майданнан әскерлер мен оқ-дәрілерді кері тартты. 4 мамырда, Аманұланың Вардактан кеткен күні, Кабулда Калакани генералдарының бірі Сейід Хусейннің Гурбандта алға басуы туралы хабарлар тарады. Келесі күні ол Мазар-и-Шарифке Құндуз арқылы жорыққа шығып бара жатқандығы хабарланды. Мазари-Шарифке жорықтан бұрын қалада қаңтарда Калакани Кабулды басып алғаннан кейін басталған Кухистани мен Кухдамани күштерінің көтерілісі болды. Бұл жерде дереккөздер келіспейді. Файз Мохаммад Мазар-и-Шәрифтегі көтерілісшілердің Гератқа кері шегінгенін және оны 15 мамырдан бұрын басып алғандығын жазса, Адемек Гераттың саққавистер Мазар-и-Шарифті маусым айында басып алғаннан кейін, Аманулла Ауғанстаннан ағылшын Ражына кеткеннен кейін, кейін біртіндеп Майманаға және одан кейін Гератқа өз бақылауын кеңейткенін айтады. 10 мамырда Кабулда Гулам Джалани Хан Қатағандағы Андараб пен Ханабадты басып алды және Қатаған Бадахшан провинциясының губернаторы Мир Баба Сахиб Чарикари өлтірілді деген хабар тарады. 9 немесе 10 мамырда Сейід Хусейн Шибар асуы шайқасында қатты жеңіліс көрді, онда оның 12 000 адамнан тұратын әскерін жергілікті хазарлар ополченялары жойды. Бұл шайқаста хазарлар малдың жойылуына кек алуды көздеді, бұл Сейідтің Мазар-и-Шарифті алу үмітін жойды. 12 мамырда Сейід Кухистанның қоршауында қалып, жарақат алды. Сол күні Калакани генералдарының бірі Абд әл-Уакил хан Бадахшандағы Файзабадты басып алды, ал оның кейбір бөлімшелері Фарджаханға жетті (Тәгаб пен Наджрабқа жақын Алишанг аңғарының басында). Сондай-ақ 12 мамырда саққавистікке қарсы күштер Пул-и-Матак маңында Тагабқа қарай аттанғаннан кейін жеңіске жетті. 13 мамырда Калаканидің 900 сарбазы қысқа шайқастан кейін Гурбанда тұтқынға алынды. 14-сі күні тағы 2000 саққавистік сарбаз жеңілді, олардың қарулары, материалдары мен оқ-дәрілері тәркіленді. 15-сі күні Сейід Хусейн саққавистік күштерге қарсы тағы бір шабуылға кірісті, бірақ 15-сі күні Панджир аңғарыны алғаннан кейін, 16-сы күні Хавак асуында тоқтатылды. 19-ы күні Кабулда Сейід Хусейн қайтыс болды және саққавистікке қарсы күштер Шарикарға аттанды деген қауесет тарады, Роберт Д. Макхесни бұл хабарлардың тым асыра айтылған немесе мүлдем жалған деп санайды. 26-сы күні Сейід Хусейн Кабулға аман-есен оралды, оның өлімі туралы аңыздар тарады, ал маусым айының басында Гурбанд аңғары мен Саланг және Хавак асулары арқылы жолдар Калакани қолында болды. 29 мамырда 2300 адам Гурбанд майданын нығайту үшін солтүстікке жіберілді. 31 мамырда Мазар-и-Шарифке бара жатқан Бамианға дейін алға жылжыған Калакани әскері жеңіліп, Джабал-әл-Сираджге кері шегінуге мәжбүр болды. 11 сәуірде Надир Логар аңғарындағы Хушиге жетті. 20 сәуірде Абдулла хан Тухидің ұлы, оның ағасы Ата Мұхаммед Мазар-и-Шарифте Калаканиге қарсы көтеріліс көтерген, Кабулда асылды. 7 мамырда 12000 саққавистік күштер Унай және Сафидхақ асуларын басып алды, ал басқалары Пагман мен Шакар Дарраның төменгі беткейлерінде орналасты. Осы уақытта саққавистікке қарсы түрлі тайпалар Кабулға қарсы үйлестірілген шабуыл жасауды жоспарлады. Алайда этникалық айырмашылықтар мен байланыс нашарлығы шабуылды іске асыруға мүмкіндік бермеді. 2 маусымда Калакани Сар-и-Чашмаға әскер жіберді, онда олар қарусыз болған және адалдыққа ант бергендерге шабуыл жасамауға бұйрық берді. 23 мамырда Аманұла Ауғанстаннан соңғы рет кетіп, ешқашан қайтып оралмады. Сол күні Калакани 6500 адамды Хазаражатты басып алуға жіберді. 19 маусымға дейін Калакани күштері Бамианда жеңіске жетті, онда олар бастапқыда қоршауға түсті, бірақ қоршауды ұстаған хазарлардың басшысы кері шегінуге пара берді. 23 маусымда саққавистікке қарсы күштер Унай асуын әлі де басып тұрды. 27 маусымда саққавистікке қарсы күштер Унай асуынан Сар-и-Чашмаға қарай 3 шақырымға (5 км) жылжыды. 28 маусымда Калакани күштері Хазара ополченяларымен Қала-и-Каримде шайқасты. Ауылды басып алып, өртеп жібергеннен кейін, олар хазарлардың шабуылына ұшырады, бірақ артиллерия отымен оларды кері шегіндіріп, тауға қашуға мәжбүр етті. Осы жеңістен кейін Калакани күштері Унай асуын бақылауға алды. 29 маусымда Калакани күштері Қала-и-Юртқа жорыққа шықты. 30 маусымда Калакани күштері Жауқұлға жеткеннен кейін Қала-и-Юртқа қарай жылжыды. 1 шілдеде Калакани күштері Такана, Жалриз және Кухна Хумардағы үйлерді тонады. 2 шілдеде Калакани күштері Жауқұлде жеңіліске ұшырады және Сар-и-Чашмаға, содан кейін Базар-и-Сар-и-Чоук, Бағбан Кучан және Чандавул арқылы Чандавулға шегінуге мәжбүр болды. 3 шілдеде Хамид Алла шабуылды жаңартты, бірақ Хазара ополченяларымен қоршауға түскеннен кейін Сар-и-Чашмаға дейін қуып жететіндей кері шегінді. 8 шілдеде хазарлар Калакани күштерімен күресіп, 5000 адамдық полкті жеңіліске ұшыратып, Жалризға кері шегінуге мәжбүр етті. Алайда, хазарлар осы жеңісті Кабулға шабуылмен жалғастырмады. Роберт Д. Макхесни Ауғанстандағы саясаттың өте жергіліктік сипатқа ие екенін және хазарлар өз аймақтарын бақылауға алғаннан кейін, олардың басқа аумақтар үшін күресуге қызығушылығы болмағанын атап өтеді. 10 шілдеде Омар Хан Калаканиге хазарлардың бағынуын немесе оларды жоюды өз міндетіне алуге уәде берді. Файз Мохаммад оның: "Пурдил Хан Газниді алып, Қандаһарды басып алды; генерал-майор Мұхаммед Сиддық және Абд әл-Қайюм Ибраһим Хайл Пагмани Оңтүстік провинцияға жорыққа шықты; және Мұхаммед Омар генерал Сүри Сатранж көптеген шайқастарда қарсыластарды жеңді. Мен өзімнің әріптестерімнен қалысқым келмейді. Мен хазарларды оңай жеңіп, олардың бағынуын алуға қабілетті болуым керек" деген сөздерін келтіреді. Ол Жалризға аттанды және жақында хазарлармен шайқасқан әскерлермен қосылды, Сар-и-Чашмада жеңіске жетті және Таканаға дейін операциялар жүргізді. Алайда, сәттілік тез тоқтап, аяғына жараланғаннан кейін Омар кері шегінуге мәжбүр болды, хазарлар барлық жоғалған аумақтарды қайта басып алуға мүмкіндік берді. 17 шілдеде хазар ополченялары Унай асуындағы және Қала-и-Сафидтегі саққавистік күштерге шабуыл жасады, оларды жойып, Такана және Жалризға дейін қуып жететіндей кері шегіндірді. 25-тен 29 шілдеге дейін Жалризде шайқас болды, бірақ 30 шілдеде хазарлар Хазаражатқа кері шегінді, Надирдің жеңіліске ұшырағаны туралы естігеннен кейін...
Саққависттердің құлдырауы, Азамат соғысының аяқталуы (1929 жылдың тамызынан қазанына дейін)
18 тамызда Бамиян, Ғұри және Бағлан аймақтарында Саққавистерге қарсы көтеріліс болды, бұл Калакани әскерлерінің Түркістанға жолын кесіп, оларды Ғұрбандқа шегінуге мәжбүр етті. 21 тамызда Шейх Әлидің сайыды Калаканиге қарсы шабуылға көшті, Ханнабад, Андараб және Ғұрбандқа дейін жетті. 26 тамызда Кабулда хазар қоныс аударушылары Мазари-Шарифке сәтті шабуыл жасады деген қауесет тарады. Қыркүйек айының басында Саққавистер Жалалабадты басып алып, соңғы жеңіске жетті. 23 қыркүйекте Қандаһарда Надирді қолдаған көтеріліс Калакани әскерлерін қаладан ығыстырып шығарды. 29 қыркүйекте Шах Уали бастаған Надир жақтас күштер Дюранд сызығын кесіп өтіп, Хушиді басып алды. 30-ы күні ол 1000 адамдық әскерін Логар аңғарына баратын жолдағы Таңги Вагжан шатқалына жіберді. 3 қазанда қаһарлы шайқастан кейін Саққавистерге қарсы күштер Мұхаммед Ағах қаласын басып алды, бұл оларды Кабулға шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Калаканидің өзі де бұл шайқасқа қатысып, әскерлерінің рухын көтеріп, оларды жігерлендіруге тырысты, бірақ нәтиже болмады. Саққавистерге қарсы күштер Кабулға қарай баяу жылжуын жалғастырды, 5 қазанда Шарасия, Чихиль Тан және Чихиль Сутунды басып алды. 7 қазанға дейін Калакани әскерлері Кабул маңындағы барлық аумақтан шегініп, соңғы күреске дайындалды. 9 қазанда Кабулдағы ондаған сағатқа созылған көше шайқасынан кейін Арг қоршауға алынды. 13 қазанда бірнеше күндік бомбалаудан кейін Надир әскерлері Аргқа кірді және қысқа, бірақ қаһарлы шайқастан кейін оны басып алып, азаматтық соғысқа нүкте қойды. Бұл жаңалықты естігеннен кейін, Джабал әл-Сираджда қоршауда қалған Калакани әскерінің бір бөлігі сол күні капитуляциялауға шешім қабылдады.
Салдары
15 қазанда Мохаммед Надир Шах Калаканидің жеңіліске ұшырағанын естігеннен кейін Кабулға келді. Ол Калаканиді кешіруді ойлады, бірақ адал тайпалардың қысымы салдарынан 1929 жылдың 1 қарашасында Калаканиді аттырды. Калакани, оның інісі және тағы 9 адам Аргтың батыс қабырғасына тізіліп, атылды. Надир билік құрған кезеңде саққавилер тағы бір көтеріліс жасауға тырысты, ол Кухистан көтерілісі (1930 жылдың шілдесі) болды, ол бір апта ішінде басылды. Саққавилердің қызметі 1931 жылға дейін жалғасты, содан кейін Надир олардың соңғы бекінісі Гератты басып алу науқанын жетекшілік етті. Азамат соғысында жеңіске жеткен соң Надир Ауғанстан тағын Аманұллаға беруден бас тартты, бұл бірнеше көтеріліске әкелді. Олардың біріншісі – Шинвари және Кухистан көтерілісі (1930 жылдың ақпан-сәуір айлары) 1930 жылы болды. 1938 жылы Гилзай көтерілісі де болды. 1940 жылдары Мұхаммед Захир Шах бірнеше тайпалық көтерілістерге тап болды, ал Задран көтерілісінің басшысы Мазрак Задран Аманұлланы қайта орнатуға тырысты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде батыс баспасөз Аманұлла Ханның Берлинде нацистік Германияның тыңшысы ретінде жұмыс істегенін хабарлады. Ол Остің көмегімен тағын қайтарып алу жоспарларына қатысқан деп саналады. "Соғысқа жүгіну: 1816–2007 жылдардағы мемлекетаралық, мемлекетішілік және мемлекеттік емес соғыстар туралы деректер" кітабына сәйкес, екі тарап та азамат соғысында 7500 жауынгерлік қаза тапты.
Сақуаиттермен ант етемін .
Ауғанстанның Азамат соғысы кезінде Саққавист әскерлері арасында зорлау және тонау оқиғалары болды. Осындай оқиғалардың бірі 1929 жылғы 28 маусымда болды, онда Саққавистер Хазара халқының Кала-и Карим елді мекеніне шабуыл жасап, көшірілмелі барлық мүлікті тонап, малды айдап әкетті. 1929 жылғы 23 шілдеде болған тағы бір оқиғаны замандас ауған тарихшысы Файз Мұхаммед былай сипаттады: Бүгін Таканахта үйі мен жері бар шиит сейіт Әбу'л Қасым бір жарым қабули сеер ұнынан, жаңа піскен майлы сүттен, майдан және түскі уақытта сойылған қуырылған қойдан нан пісірді. Ол азық-түлікті алып, ашқан, шөлдеген Хабиб Алла мен оның қарақшыларына сыйлауға бет алды. Сейіт ұрылардың басшысына жақындағанда, оның кім екенін және қайдан келгенін сұрады. Жалризден келген суннит тәжік, барлық шииттерге деген қатыгез, фанатикалық жеккөрушілікке толы, өзін де шиит сейіт екенін, сондай-ақ кеше түнде өз бекінісінде Шах Нурдың ұлы Хазараға пана берген партизан екенін айтты. Бұл сөзді естіген Хабиб Алла ашуға булықты. Ол ойланбастан, пістолетінен жеті оқ атты, әйтсе де, оған қажет болған нан, ет, май және сүт әкелгені үшін алғыс айтуы керек еді. Содан кейін Хабиб Алла үйін толығымен өртеп, мүлкін тәркілеуге бұйрық берді. Ол екі әйелі мен құдалықтағы қызын Кухдаманилерге тапсырды. Тиранның інісі Хамид Алла шайқас алаңынан жүгіріп келіп, бекіністі өртеуге, сейіттің мүлкін тонауға және оның әйелдері мен балаларын тұтқынға алуға қатысты. Сегіз айлық сәбиді анасынан жұлып алып, аяқтарынан ұстап, бар күшімен жерге лақтырып жіберді, нәресте қаза тапты. Жалриз бен Таканахтың тәжіктері сейіттің үйінен барлық нәрсені алып кетті. Ол өте бай болғандықтан, әр тәжік едәуір сомамен қашып кетті.
Саққаушылдарға қарсы
1929 жылы қазанда Саққавистерге қарсы Кабулды басып алғаннан кейін, Кабулды Надирдің әскерлері тонады. Кейбір дереккөздерде бұл тонауға Надирдің рұқсаты болған деп айтылады, бірақ тарихшы Вартан Грегориан бұған қарсы. text=Барлық дәлелдерге сүйенсек, мұндай мәлімдемені растауға ешқандай негіз жоқ (бұл дәлелдерге сол кезде Кабулдағы жалғыз шетелдік тілші Андре Виоллистің куәлігі де кіреді). Керісінше, тонау Надир қалаға кіруге 5 күн бұрын болған және ол ресми түрде мақұлданбаған сияқты. Шындысынан, Надир тайпалық жігіттерге, шетелдіктердің өмірі мен мүлкін құрметтеуге, өлім жазасымен қорқытып, арнайы жарлық шығарған. Оның бұйрықтарына көңіл бөлмеген.