Кіріспе

Тәжікстанның сыртқы қатынастары Тәжікстанның тәуелсіздігін сақтап, шетелдік инвестицияларды тарту және аймақтық қауіпсіздікті нығайтуға бағытталған. Қазіргі Тәжікстан Сыртқы істер министрі – Сироджидин Аслов.

Даулар

Ерекше шекара келіссөздеріне Өзбекстанмен миналардан тазалау және шекараларды белгілеу бойынша басталған әңгімелер кіреді; алайда, Исфара аңғарындағы даулар Қырғызстанмен шекараны толық белгілеуді кешіктіруде.

Екіжақты қатынастар

Ел 1992 жылы ресми қарым-қатынас басталды. Екі елді құрайтын аймақтар бір кездері, әсіресе Саманидтер, Газнавидтер және Тимуридтер дәуірінде байланысты болған. 1750 жылы Ауғанстанның Ахмад Шах Дуррани мен Бұхараның Мұхаммед Мурад Бегі арасындағы достық келісімінен кейін Аму Дарья (Оксус өзені) Ауғанстанның ресми шекарасы болды. Екі елде де парсы тілі кеңінен қолданылады, ал Ауғанстанда тәжік халқы Тәжікстаннан сәл көп. 2007 жылдың қаңтар айында АҚШ қаржысымен Ауғанстан мен Тәжікстан екі елді байланыстыратын Пянж өзенінің үстінен көпір ашты. Мақсаты сауданы жақсарту болса да, Тәжікстан президенті бұл есірткі айналымын да арттыра алады деп алаңдаушылық білдірді. 2008 жылдың наурызында Иран, Ауғанстан және Тәжікстан экономикалық және мәдени қарым-қатынастарды кеңейту, соның ішінде қауіпсіздікті жақсарту туралы бірлескен коммюнике шығарды. 2009 жылдың қаңтар айында Ауғанстан үкіметі Тажикстанның Пянж өзенінің бойындағы 3000 гектар даулы жерге ие екеніне келісті. Бұл мәселе өзен ағысының ауысуынан, өзеннің ауған жағында бірнеше тәжік мақта өсіретін жерлер қалған кезде туындады. 9 қараша 2007 Екі ел де 2007 жылдың 9 қарашасында дипломатиялық қатынастар орнатты. Екі ел де Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының толыққанды мүшелері болып табылады. Армения Тәжікстанда Түрікменстанның Ашхабад қаласындағы елшілігі және Душанбедегі құрметті консулдығы арқылы өкілдік етеді. Тәжікстанның Армениядағы өкілдігі Ресейдің Мәскеудегі елшілігі арқылы жүзеге асырылады. Екі ел де Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына, Ұжымдық қауіпсіздік туралы келісім ұйымына және Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы еркін сауда аймағына мүше. Австралияның Тәжікстанда өкілдігі Мәскеудегі елшілігі арқылы жүзеге асырылады. Екі ел де ТМД-ға мүше болса да, Әзірбайжан мен Тәжікстан арасындағы экономикалық қатынастар маргиналды деңгейде қалып отыр. 2012 жылдың шілдесінде Тәжікстанның Алюминий компаниясы (TALCO) мен Әзірбайжанның Azeraluminium компаниясы Тәжікстан Республикасының Президенті Эмомали Рахмонның Әзірбайжан Республикасына ресми сапары кезінде Тәжікстанның оңтүстігінде мұнай өңдеу зауытын салу туралы ынтымақтастық туралы келісімге қол қойды. 1 наурыз 1992 21 желтоқсан 2017 Екі ел де дипломатиялық қарым-қатынасты 21 желтоқсан 2017 жылы орнатты. 4 қаңтар 2013 Екі ел де дипломатиялық қарым-қатынасты 4 қаңтар 2013 жылы орнатты. 29 наурыз 1996 Бразилияның Исламабадтағы (Пакистан) елшілігінен Тәжікстанға аккредиттеу. Тәжікстанның Бразилияда аккредиттелген елшілігі жоқ. 1992 Канаданың Қазақстан Республикасының Астана қаласындағы елшілігі Тәжікстанға аккредиттелген. Тәжікстан Канадаға АҚШ-тың Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымы жанындағы тұрақты миссиясынан аккредиттелген. Тәуелсіздік алған кезде Тәжікстанның Қытай Халық Республикасымен шекарасының бөлігі анықталмаған. Бұл шекаралық дау 2002 жылы қол қойылған келісімдермен шешілді, бұл Қытайға Памир тауларының 1000 км2 бөлігін беруге, ал Қытай 28000 км2 жерді Тажикстанға беруді талап етеді. 2016 жылы Қытай Халық Республикасының ресми баспасөз агенттігі мемлекет Пәкістан, Ауғанстан және Тәжікстанмен терроризмге қарсы одақ құратынын мәлімдеді. 1 сәуір 1999 Екі елдің арасындағы дипломатиялық қарым-қатынас 1999 жылдың 1 сәуірінде орнатылды. Екі ел де Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының толыққанды мүшелері болып табылады. Екі ел арасында денсаулық сақтау және медицина саласындағы ынтымақтастық туралы екіжақты келісімдер бар. Екі ел де Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының толыққанды мүшелері. 1 сәуір 1993 Тәжікстанның Каирдегі елшілігі бар. 2006 Тәжікстанның Минсктегі (Белоруссия) елшілігінен Эстонияға аккредиттеу. Екі ел де Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының толыққанды мүшелері болып табылады. 26 ақпан 1992 Тәжікстанның Минсктегі (Белоруссия) елшілігінен Финляндияға аккредиттеу. Грузияның Тәжікстанда өкілдігі Ташкенттегі елшілігі арқылы жүзеге асырылады. Тәжікстан Грузияда Бакудегі елшілігі арқылы өкілдік етеді. Екі ел де Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының толыққанды мүшелері болып табылады. 1992 Германияның Душанбедегі елшілігі бар. Тәжікстанның Берлиндегі елшілігі бар. 1992 Грекия–Тәжікстан қарым-қатынастарына қараңыз. Грекияның Ресейдің Мәскеудегі елшілігі Тәжікстанға аккредиттелген. Тәжікстан Грекияға Түркияның Анкара қаласындағы елшілігінен аккредиттелген. Астанадағы (Қазақстан) Индонезия елшілігі Тәжікстан үшін ұсынылады. Тәжікстан Индонезияда Куала-Лумпурдағы елшілігі арқылы өкілдік етеді. Үндістан мен Тәжікстан арасындағы дипломатиялық қарым-қатынас 1991 жылы Кеңес Одағының ыдырауынан кейін Тәжікстан тәуелсіздік алғаннан кейін орнатылды. Тәжікстан Орталық Азияда стратегиялық маңызды жағдайға ие, Ауғанстанмен және Қытай Халық Республикасымен шектеседі және Пәкістаннан кішкентай аумақпен бөлінген. Үндістанның Талибан мен әл-Қаидаға қарсы күрестегі рөлі және Қытай мен Пәкістанмен стратегиялық бәсекелестігі оның Тәжікстанмен қарым-қатынасын стратегиялық және қауіпсіздік саясатына маңызды етті. Үндістанның әскери қатысуы мен әрекеттері маңызды болды, ол Үндістанның Ауғанстанның Талибанға қарсы Солтүстік одағына (ANA) кең көлемді қолдауынан басталды. 2002 жылы Үндістан Тәжікстанның Айнидегі ескі советтік әскери базасын жаңартуға 10 миллион долларлық жобаны жүзеге асырды, ол Солтүстік одақтың күштерін қолдайтын болады. Базада Талибанға қарсы күресшілерді емдеуге арналған аурухана да болды. Үндістан Тәжікстанға кең көлемді бүлікке қарсы әскери оқыту ұсынды және оларға жаңа ұшақтармен де жабдықтады. 2003 жылы екі ел әскери оқу-жаттығуларын өткізді, бұл Орталық Азиядағы үнді әскерлерінің алғашқы соғыс ойыны болды. Талибан режимі Ауғанстанда құлағаннан кейін екі ел әскери ынтымақтастықты арттыруға келісімге келді. Осы келісімге сәйкес Үндістан Фархор әуе базасында 17 Mil Mi 17 тікұшағы мен 150 үнді әскерін орналастырды, сондай-ақ кем дегенде 12 IAF MiG 29 ұшағын орналастыруды жоспарлады. Бірлескен күш-жігеріне қарамастан, екіжақты сауда салыстырмалы түрде төмен болды, 2005 жылы 12,09 миллион АҚШ долларына бағаланды; Үндістанның Тәжікстанға экспорті 6,2 миллион АҚШ долларына, ал импорты 5,89 миллион АҚШ долларына бағаланды. Тәжікстанның Үндістанға электр қуатын беру туралы ұсынысы қазіргі уақытта қаралып жатыр. Үндістан 2008 жылғы Орталық Азиядағы энергетикалық дағдарыс кезінде Тәжікстанға 2 миллион долларлық шұғыл көмек берді. 1991 Кеңес Одағының құлауынан бері Тәжікстан Иранмен жақын қарым-қатынаста, оған ортақ парсылық идентитігі көмектесті. Иран Душанбедегі елшіліктің бірінші мемлекеті болды. Сондай-ақ ол 1991 жылы жаңа тәуелсіз Тәжікстанды дипломатиялық тұрғыдан танушы алғашқы елдердің бірі болды. Иран дипломатиялық көмек көрсетті және Тәжікстан ішінде жаңа мешіттер салды. Тәжікстан ішіндегі ирандық мәдениеттің жаңаруына байланысты Иран конференциялар, медиа және кинофестивальдер арқылы мәдени алмасуды ынталандырды. Ирандық телебағдарламалар, журналдар және кітаптар Тәжікстанда кеңінен таралды. Алайда, екі елдің көптеген ортақ нәрселеріне қарамастан, үлкен айырмашылықтар да бар. Тәжікстанның посткоммунистік үкіметі секулярлық болса, Иранның үкіметі ислами. Сонымен қатар, Иран басым түрінде шииттік мемлекет болса, Тәжікстан сүнниттік. Тәжікстандағы ислами жаңару қозғалысының жетекші тұлғалары Иран Тәжікстан үшін қандай да бір ислами үкіметті жақтаса, оған үлгі болмайды деп мәлімдеді. 2011 жылдың мәліметі бойынша Иран Қытайдан кейін Тәжікстандағы екінші ірі инвестор болып табылады. 1992 жылдың сәуір айында екі ел дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. 7 қаңтар 1993 14 қаңтар 1993 2 ақпан 1992 Жапония мен Тәжікстан арасындағы дипломатиялық қарым-қатынас 2 ақпан 1992 жылы орнатылды. Жапония Душанбеде елшілік ашты...