Бұрханұддин Раббани: Ауғанстан президенті және бейбітшілік шейіті
Burhanuddin Rabbani
Бұрханұддин Раббани – Ауғанстан президенті (1992-1996, 2001). Ислами қоғамның құрылтайшысы, Талибанға қарсы Солтүстік Альянстың жетекшісі. Ауғанстан тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1992 жылдан 2001 жылға дейін Ауғанстан Президенті
President of Afghanistan from 1992 to 2001
Бурхануддин Раббани (برهانالدین ربانی; 20 қыркүйек 1940 – 20 қыркүйек 2011) – ауған саясаткері және мұғалімі, 1992 жылдан 1996 жылға дейін, сондай-ақ 2001 жылдың қарашасынан желтоқсанына дейін Ауғанстан Президенті қызметін атқарған (1996 жылдан 2001 жылға дейін эмиграцияда). Бадахшан провинциясында туған Раббани Кабул университетінде оқып, содан кейін ислам теологиясының профессоры болып жұмыс істеді. Университетте ол Jamiat e Islami (Ислам қоғамы) атты ұйымды құрды, ол сол кездегі студенттер Гүлбұддин Хекматияр мен Ахмад Шах Масудты өз қатарына тартты. Екеуі де кейіннен 1979 жылдан бастап совет-афған соғысында ауған муджахидтерінің екі жетекші қолбасшысы болды. 1992 жылы бұрынғы коммунистік режим құлағаннан кейін Раббани Ауғанстан Президенті болып сайланды. Раббани мен оның Ауғанстан Ислам мемлекеті үкіметі кейіннен Талибан тарапынан елден қуылды, ол Ауғанстандағы Талибан режиміне қарсы күрескен түрлі саяси топтардың одағы – Солтүстік Альянстың саяси басшысы болды. Оның президенттік лауазымдағы кезеңінде түрлі топтар арасында көптеген ішкі қақтығыстар орын алды. "Тұрақты бостандық" операциясы барысында Талибан үкіметі құлатылғаннан кейін Раббани Кабулға оралды және 2001 жылдың 13 қарашасынан 22 желтоқсанына дейін қысқа мерзімге президенттік қызметін атқарды. Бұдан кейін Бонн халықаралық конференциясында Хамид Карзай оның ізбасары ретінде жаңадан тағайындалды. Кейінгі жылдары ол Карзай үкіметіне қарсы ең ірі саяси оппозиция – Ауғанстан Ұлттық майданының (бұқаралық ақпарат құралдарында Біріккен Ұлттық майдан деп белгілі) басшысы болды. 2011 жылдың 20 қыркүйегінде Раббани Кабулдағы үйіне кірген жанкешті бомбалаушының қолынан қаза тапты. Ауғанстан Парламентінің ұсынысымен Ауғанстан Президенті Хамид Карзай оған "Бейбітшілік шейіті" атағын берді. Оның ұлы Салахуддин Раббани 2012 жылдың сәуір айында Талибанмен Ауғанстанда бейбітшілік орнату жөніндегі күш-жігерді басқаруға тағайындалды.
Burhānuddīn Rabbānī (برهانالدین ربانی; 20 September 1940 – 20 September 2011) was an Afghan politician and teacher who served as President of Afghanistan from 1992 to 1996, and again from November to December 2001 (in exile from 1996 to 2001). Born in the Badakhshan Province, Rabbani studied at Kabul University and worked there as a professor of Islamic theology. He formed the Jamiat e Islami (Islamic Society) at the university which attracted then students Gulbuddin Hekmatyar and Ahmad Shah Massoud, both of whom would eventually become the two leading commanders of the Afghan mujahideen in the Soviet–Afghan War from 1979. Rabbani was chosen to be the President of Afghanistan after the end of the former communist regime in 1992. Rabbani and his Islamic State of Afghanistan government was later forced into exile by the Taliban, and he then served as the political head of the Northern Alliance, an alliance of various political groups who fought against the Taliban regime in Afghanistan. During his time in the office, there were a lot of internal clashes between different fighting groups. After the Taliban government was toppled during Operation Enduring Freedom, Rabbani returned to Kabul and served briefly as President from 13 November to 22 December 2001, when Hamid Karzai was chosen as his succeeding interim leader at the Bonn International Conference. In later years he became head of Afghanistan National Front (known in the media as United National Front), the largest political opposition to Karzai's government. On 20 September 2011, Rabbani was assassinated by a suicide bomber entering his home in Kabul. As suggested by the Afghan parliament, Afghanistan's President Hamid Karzai gave him the title of "Martyr of Peace". His son Salahuddin Rabbani was chosen in April 2012 to lead efforts to forge peace in Afghanistan with the Taliban.
Ерте өмір және білім
Раббани Мұхаммед Юсуфтың ұлы, 1940 жылдың 20 қыркүйегінде Бадахшан провинциясында дүниеге келді. Ол парсы тілді тәжік этникалық тобынан еді. Туған жеріндегі мектепті бітіргеннен кейін, ол Кабул қаласындағы діни оқу орны – Дарул-улум-е Шария (Әбу Ханифа) білім ала бастады. Әбу Ханифаны бітірген соң, 1963 жылы Кабул университетінде ислам құқығы мен теологияны оқыды. Екі жылдың ішінде ислам философиясы бойынша магистр дәрежесін алды. Университеттегі қызметін жалғастырып, 1969 және 1970 жылдары хатшысы болған профессор Ғұлам Мұхаммед Ниязимен жақын қарым-қатынаста болды. 1974 жылдың көктемінде полиция Раббанидің ислами көзқарасы үшін тұтқындау үшін Кабул университетіне келді, бірақ студенттердің көмегімен оны ұстай алмады және ол елді мекенге қашып құтыла алды. Пәкістанда Раббани маңызды адамдарды жинап, партия құрды. Сол кезде Кабул университетіндегі жас мұсылман болған Саид Нұрулла Имад партияның Бас хатшысы болды, кейін вице-президентіне айналды. Раббани, Ахмад Шах Масуд және басқалары 1975 жылы Дауд үкіметіне немесе коммунист деп санайтын адамдарға қарсы әрекет етуді жоспарлады, бірақ бұл жоспар сәтсіз аяқталды. Біз Даудтың өзі коммунист емес, коммунистермен қоршалған мұсылман екенін және оны жою қажет деп шештік. Осы мақсатта сексен әскери және азаматтық коммунистердің тізімін жасап, оны орындауды серіктестерімізге тапсырдық. Лағман және басқа да аймақтардағы көтерілістің сәтсіз аяқталғаны туралы жаңалық Пешаварда бізге жетті.
Rabbani, son of Muhammed Yousuf, was born in 20 September 1940 in the northern province of Badakhshan. He was a Persian speaking ethnic Tajik. After finishing school in his native province, he went to Darul uloom e Sharia (Abu Hanifa), a religious school in Kabul. When he graduated from Abu Hanifa, he attended Kabul University to study Islamic Law and Theology, graduating in 1963. In two years, he received his master's degree in Islamic Philosophy. He resumed his position at the university and became closely associated with his fellow professor, Gholam Mohammad Niazi, whom he served as secretary in 1969 and 1970. In the spring of 1974, the police came to Kabul University to arrest Rabbani for his pro Islamic stance, but with the help of his students the police were unable to capture him, and he managed to escape to the countryside. In Pakistan, Rabbani gathered important people and established the party. Sayed Noorullah Emad, who was then a young Muslim in the University of Kabul, became the General Secretary of the party and, later, its deputy chief. Rabbani alongside Ahmad Shah Massoud and others planned to take action either against the Daoud government or people who they deemed communist in 1975, but failed. Blockquote|Among ourselves we decided that Daoud personally was not a communist, but a Muslim, surrounded by communists, who should be eliminated. For that purpose we prepared a list of eighty military and civilian communists and instructed our companions to carry it out. Surprisingly news of the failure of the uprising in Laghman and other regions reached us in Peshawar.
Құрлық
Раббани 2011 жылғы 20 қыркүйекте, 71 жасқа толу күнінде Кабул қаласындағы үйінде болған қанаушылық шабуылда қаза тапты. Оған Талибан өкілдері болып көрінген екі адам жақындасып, құшақтауға келгенде жарылғыш заттарды жарылысқа ұшыратты. Олардың біреуі кем дегенде жарылғыш заттарды шапанына жасырған. Қанаушы өзін Талибан командирі деп таныстырды, Пәкістандағы Талибан жетекшілерінен «өте маңызды және жақсы хабар» әкелгенін айтты және Раббанимен «бейбітшілік туралы сөйлескім келеді» деді. Шабуыл салдарынан Ауғанстанның Жоғары бейбітшілік кеңесінің тағы төрт мүшесі де қаза тапты. Ауғанстандық шенеуніктер Кветта Шурасын кінәлады, ол Пәкістанның Кветта қаласындағы бай ауданда жасырынып отырған Ауғанстан Талибандарының жетекшілігі еді. Пәкістан үкіметі Раббанидің қазасына Пәкістандағы ауғанстандық босқындардың қатысы бар екенін растады. Пәкістанның жоғары лауазымды өкілі Пәкістандағы террористік шабуылдардың 90 пайыздан астамы ауғандық элементтерге байланысты екенін және олардың елде болуы «Пәкістан үшін маңызды мәселе» және «Ауғанстан үшін проблема» екенін мәлімдеді. Пәкістанның сыртқы істер министрі Хина Раббани Хар: «Егер ауған босқындары шекараны кесіп, Кабулға кірсе, қонақ үйге орналасып, профессор Раббаниге шабуыл жасаса, біз жауапты емеспіз» деді. 2011 жылы, қаза таппас бұрын Раббани ислам ғалымдарын қанаушылық шабуылды тыйым салатын діни үкім шығаруға көндіруге тырысты. Бұрынғы президенттің 28 жасар қызы берген сұхбатында әкесі Тегеранда «Исламдық ояну» тақырыбында өткен конференцияда сөз сөйлегеннен кейін көп ұзамай қайтыс болғанын айтты. «Ол қаза таппас бұрын қанаушылық шабуыл мәселесі туралы айтты», - деді Фатима Раббани Рейтер агенттігіне. «Ол конференцияға келген барлық ислам ғалымдарын осы тактикаға қарсы фатва шығаруға шақырды». Үкімет министрі Нематулла Шахрани Раббанидің орнын толтыру мүмкін емес, себебі «оның барлық тайпалармен байланысы бар еді». АҚШ президенті Барак Обама және бірнеше НАТО әскери басшылары осы қастандықты айыптады. Жапония да БҰҰ Бас Ассамблеясының алпыс алтыншы сессиясында көңіл айтты. Ауғанстан президенті Хамид Карзай оның қазасынан кейін БҰҰ Бас Ассамблеясының алпыс алтыншы сессиясындағы жалпы пікір алмасуға қатысу үшін сапарын қысқартты. Раббанидің ұлы Салахуддин әкесінен кейін Жоғары бейбітшілік кеңесінің төрағасы қызметін иеленді.
Rabbani was killed in a suicide bombing at his home in Kabul on 20 September 2011, his 71st birthday. Two men posing as Taliban representatives approached him to offer a hug and detonated their explosives. At least one of them had hidden the explosives in his turban. The suicide bomber claimed to be a Taliban commander, said he bore a "very important and positive message" from Taliban leaders in Pakistan, and said he wanted to "discuss peace" with Rabbani. Four other members of Afghanistan's High Peace Council were also killed in the blast. Afghan officials blamed the Quetta Shura, which is the leadership of the Afghan Taliban hiding in the affluent Satellite Town of Quetta in Pakistan. The Pakistani government confirmed that Rabbani's assassination was linked to Afghan refugees in Pakistan. A senior Pakistani official stated that over 90% of terrorist attacks in Pakistan are traced back to Afghan elements and that their presence in the country was "an important issue for Pakistan" and "a problem for Afghanistan". Pakistani foreign minister Hina Rabbani Khar said that "We are not responsible if Afghan refugees crossed the border and entered Kabul, stayed in a guest house and attacked Professor Rabbani". In 2011, just days before he died, Rabbani was trying to persuade Islamic scholars to issue a religious edict banning suicide bombings. The former president's 28 year old daughter said in an interview that her father died shortly after he spoke at a conference on "Islamic Awakening" in Tehran. "Right before he was assassinated, he talked about the suicide bombing issue," Fatima Rabbani told Reuters. "He called on all Islamic scholars in the conference to release a fatwa" against the tactic. Government minister Nematullah Shahrani said Rabbani is irreplaceable because "he had relations with all these tribes." United States President Barack Obama and several NATO military leaders condemned the assassination. Japan also offered its condolences at the Sixty sixth session of the United Nations General Assembly. Afghan President Hamid Karzai cut short his trip for the General debate of the sixty sixth session of the United Nations General Assembly following his assassination. Rabbani's son Salahuddin then took over chairmanship of the High Peace Council from his father.