Кіріспе
Солтүстік-батыс Ирандағы ежелгі патшалық Матиен - Мананың бұрынғы патшалығының жеріндегі Солтүстік-батыс Ирандағы патшалық атауы. Көне заманның тарихшылары Страбон, Птолемей, Геродот, Полибий және Плиний Матиан, Мартиан, Матиана, Матиани, Матиен, Мартуни сияқты атауларды атап, Мадияның солтүстік-батысында орналасқан аймақты атаған".
Matiene was the name of a kingdom in northwestern Iran on the lands of the earlier kingdom of the Mannae. Ancient historians including Strabo, Ptolemy, Herodotus, Polybius, and Pliny mention names such as Mantiane, Martiane, Matiana, Matiani, Matiene, Martuni to designate a region located to the northwest of Media."
Этимология
Матиен деген атау 800 жыл бұрын индо-арийлер құрған, хурилерді басқаратын мемлекетінің аты Митаннимен байланысты болуы мүмкін. Матиен атауын матиендердің шығысында орналасқан Матиан көліне (Урмия көлі) де қолданған. Ирандық "Мати" түбірі "бағана, ерекшеленуге" (бізге "тау" сөзін беретін сол үнді-еуропалық түбірден) деген мағынаны білдіреді.
Тарих
Мананилер, олар, бәлкім, Хурро-Урарт тілінде сөйлеген, олар VII-VIII ғасырларда скиф-киммериялықтармен бағындырылды және Матиендермен ассимиляцияланды. 609 жылы Матиенді мидиялықтар басып алды. Матиен Персияның басып алуына дейін Медиан империясының сатрапиясы болды, сонда Саспирлер мен Аларадиандар (Урарттардың қалдықтары) тайпаларымен бірге Ахемен империясының XVIII сатрапиясының бөлігі болды.
География және халық саны
Матиен жерін солтүстікке қарай Армения, шығысқа қарай Мидия, оңтүстікке қарай Сусиана, ал батысқа қарай Ассур қоршап тұрды. Оның басты қаласы Ван көліне жақын Матиати болды. Матиен халқы хуро-урартия тілінде сөйлеген деп есептеледі. Матиан тайпаларының патшаларының (басшылар) белгілі ұрпақтары - Аматунның әрмендік әмірші (наксарар) отбасы. Киммериялықтар Геродоттың айтуынша Матианнан шыққан, Батысқа қарай Анатолияға қарай Қара теңіздің оңтүстік жағалауы бойымен жылжиды. Геродоттың айтуынша, кейінірек, мидиялықтардың заманында, Халис өзенінің шығыс жағалауында, Каппадокияның солтүстік-батысында, фригийліктерден өзеннің арғы жағында Матиен деп аталатын екінші қала болған. Ол олардың пафлагондармен бірдей киім кигенін, яғни олардың бөлімдері пафлагондармен біріктірілгенін айтты. Бұл батыс матиендердің киммериялықтардың ұрпақтары болғаны мүлдем белгісіз, бұл атаумен ғана аталатын пафлагониялықтардың тобы, Матиеннен батысқа өз бетімен көшіп келген нақты (шығыс) матиендер немесе Фригиямен шекарадағы медиялық әскери колония және кейін Лидия империясы.
Cimmerians were said to have originated from the Matiani by Herodotus, moving west into Anatolia along the south shore of the Black Sea. Herodotus also said that later, in Median times, there was a second site called Matiene, along the eastern shore of the Halys river in northwestern Cappadocia across the river from the Phrygians. He stated they wore the same uniform as the Paphlagonians in the Median and Persian armies, meaning their units were combined with the Paphlagonians. It is not at all clear whether these western Matieni were descendants of the Cimmerians, a group of Paphlagonians just called by this name, actual (eastern) Matieni who migrated west from Matiene on their own, or a Median military colony on the border with Phrygia and later the Lydian empire.