Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Роксоландар немесе Роксолани (Ροξολανοι , Ρωξολανοι ; Rhoxolānī) – б.з.б. 2-ші ғасыр мен б.з. 4-ші ғасыр аралығында тарихқа енген сармат тайпасы. Олар алдымен Бористен (Днепр) өзенінің шығысында, Меотис көлінің (Азов теңізінің) жағалауында, кейіннен Римнің Дакия және Моэзия провинцияларының шекараларына жақын жерлерде қоныстанған. Олардың Алан тайпасынан тарағандығы айтылады.
The Roxolani or Rhoxolāni (Ροξολανοι , Ρωξολανοι ; Rhoxolānī) were a Sarmatian people documented between the 2nd century BC and the 4th century AD, first east of the Borysthenes (Dnieper) on the coast of Lake Maeotis (Sea of Azov), and later near the borders of Roman Dacia and Moesia. They are believed to be an offshoot of the Alans.
Атауы
Роксолани атауы, әдетте, аланиялық *rox түбірінен (қазіргі осетин тіліндегі rūxs немесе roxs – "жеңіл, жарқыраған"; ежелгі парсы тіліндегі raox šna және парсы тіліндегі rošan – "жарық, сәулелі") және Алан тайпасының атынан құралған қосылыс ретінде қарастырылады. Осыған сәйкес, Роксолани – "жарық" немесе "сәулелі Алан" деп аударылатын өзіндік атау. Бұл атаудың құдайға табынумен немесе мистикалық әлемен байланысы болуы мүмкін, бұл туралы қазіргі осетин тілінде қайтыс болғанға арнап айтылатын rūxsag ū ("батыл бол") тіркесі немесе Нарт сағаларында кездесетін Wacyrūxs ("құдайдың жарығы") есімінен көрінеді. Тарихшы Джордж Вернадский 4 ғасырда остготтар бағындырған Рока (немесе Рога) тайпасының атының Рұхс Ас сөзінен бұрмаланғанын болжады. Ол сондай-ақ, Иорданның айтуынша, Розомони тайпасы да олармен байланысты болуы мүмкін екенін, ал олардың атын "Рос тайпасы" деп түсіндірді.
The name Roxolani is generally interpreted as a compound formed with the Alanic root *rox (modern Osset. rūxs or roxs 'light, luminous'; Avest. raox šna and Persian rošan, 'luminous, shining') attached to the tribal name Alān. This would make Roxolani an endonym translatable as the 'luminous' or the 'shining Alans'. The name could be linked to aspects of worship or the supernatural, as suggested by the modern Ossetian expression rūxsag ū ('may you be blessed'), addressed to the deceased, or the name Wacyrūxs ('divine light'), mentioned in the Nart sagas. Historian George Vernadsky suggested that the Rocas (or Rogas), a tribe conquered by the Ostrogoths in the 4th century, may be a corruption of Ruxs As. He also argued that the Rosomoni mentioned by Jordanes could be also related, and their name interpreted as the 'Ros Men'.
География
Олардың алғашқы жазылған отаны Волга, Дон және Днепр өзендері арасында жатқан; олар біздің эрамыздың 1-ші ғасырында Дунайға қарай, қазіргі Румыниядағы Бараган далаларына көшкен.
Their first recorded homeland lay between the Volga, Don and Dnieper rivers; they migrated in the 1st century AD toward the Danube, to what is now the Baragan steppes in Romania.
Б. з. б. бірінші ғасыр
Б.з.д. 100 жыл шамасында олар скифтік әскербасы Палакты қолдау үшін патшалары Тасий басшылығымен Қырымға шапты, бірақ Митрадат VI-ның генералы Диофант оларды жеңіске жеткізді.
Around 100 BC, they invaded the Crimea under their king Tasius in support of the Scythian warlord Palacus but were defeated by Diophantus, general of Mithradates VI.
б. з. б. 1-ғасыр
Біздің заманымыздың 1-ші ғасырының ортасында Роксоландар Дунай арқылы Рим аумағына шабуылдар жасауды бастады. 68/69 жылдары болған мұндай шабуылдың бірі Римнің көмекші әскерлерімен бірге III Галлия легионы тарапынан тоқтатылды, олар жүктің салмағынан қиналған 9000 роксоландық атты әскерді талқандады. Тацит (Hist. Bk1.79) «басшылар мен ең беделді адамдардың» киген қару-жарағының ауырлығы «жаудың шабуылынан құлағандардың қайта тұруын қиындатты» деп сипаттаған. Сарматтардың негізгі жақын шайқас қаруы – екі қолды ұзын контос найзасы осы жағдайда қолдануға келмейтін болды. Роксоландар 92 жылы дактармен бірігіп, римдік XXI Rapax легионын жою арқылы кек алды.
In the mid 1st century AD, the Roxolani began incursions across the Danube into Roman territory. One such raid in AD 68/69 was intercepted by the Legio III Gallica with Roman auxiliaries, who destroyed a raiding force of 9,000 Roxolanian cavalry encumbered by baggage. Tacitus (Hist. Bk1.79) describes the weight of the armour worn by the "princes and most distinguished persons" made "it difficult for such as have been overthrown by the charge of the enemy to regain their feet". The long two handed kontos lance, the primary melee weapon of the Sarmatians, was unusable in these conditions. The Roxolani avenged themselves in AD 92, when they joined the Dacians in destroying the Roman Legio XXI Rapax.
2 ғасыр
Траянның Дакия соғыстары кезінде Роксоландар бастапқыда дакиялықтардың жағына шығып, олардың атты әскерінің басым бөлігін құрады, бірақ б.з. 101-102 жылдардағы Никополис ад Иструм шайқасында жеңіліске ұшырады. Траянның 105-106 жылдардағы соңғы жорығында олар бейтарап қалған болуы мүмкін, ол Дакия мемлекетінің толық құлауымен аяқталды. Римдік Дакия провинциясының құрылуы Рим билігін Роксоландар жеріне жақын әкелді. Император Адриан Роксоландардың қаупін тоқтату үшін бұрыннан бар бекіністерді күшейтіп, Дунай бойында көптеген қамалдар салды. Кейіннен Марк Аврелий де Дунай шебінде Роксоландарға қарсы жорықтар жасады.
During Trajan's Dacian Wars, the Roxolani at first sided with the Dacians, providing them with most of their cavalry strength, but they were defeated in the first campaign of AD 101–102 at Nicopolis ad Istrum. They appear to have stood aside as neutrals during Trajan's final campaign of AD 105–106, which ended in the complete destruction of the Dacian state. The creation of the Roman province of Dacia brought Roman power to the very doorstep of Roxolani territory. The Emperor Hadrian reinforced a series of pre existing fortifications and built numerous forts along the Danube to contain the Roxolani threat. Later, Marcus Aurelius also campaigned against the Roxolani along the Danubian frontier.
3 ғасыр
Олар 260 жылы Рим провинциясы Паннонияға шабуыл жасағаны мәлім; одан кейін Роксолан әскерлерінің бір бөлігі Рим әскеріне қабылданып, қызметке түсті.
They are known to have attacked the Roman Province of Pannonia in 260; shortly afterwards contingents of Roxolani troops entered Roman military service.
4 ғасыр
Басқа сармат тайпалары сияқты, роксоландар да 4 ғасырдың ортасында гундарға бағынды.
Like other Sarmatian peoples, the Roxolani were conquered by the Huns in the mid 4th century.
Мәдениет
Грек-рим тарихшысы Страбон (б.з.д. 1-ғасырдың соңы – б.з. 1-ғасырдың басы) оларды "көшпелі вагон тұрғындары" (яғни, көшпелілер) деп сипаттаған. Оның сөзіне қарағанда, олар скифтердің ең алысқа орналасқан халықтары еді.
The Greco Roman historian Strabo (late 1st century BC early 1st century AD) described them as "wagon dwellers" (i. e. nomads). According to him, they were the most remote of Scythian peoples.
Мұра
Джордж Вернадский рустар мен аланның байланысы туралы теория ұсынды. Ол алан тіліндегі "Ruxs" сөзінің "сәулелі жарық" мағынасын білдіретінін, сондықтан "Roxolani" этнонимін "жарқын алан" деп түсіндіруге болатынын айтты. Ол "Roxolani" атауының рустар мен алан есімдерінің бірігуінен пайда болғандығын болжады.
George Vernadsky theorized about the association of Rus and Alans. He claimed that Ruxs in Alanic means "radiant light", thus the ethnonym Roxolani could be understood as "bright Alans". He theorized that the name Roxolani a combination of two separate tribal names: the Rus and the Alans.