Кіріспе
Хорват жазушысы Павао Риттер Витезович (; 7 қаңтар 1652 - 20 қаңтар 1713) - Габсбургтер корольдікінің хорват полиматты, әртүрлі тарихшы, тілші, баспагер, ақын, саяси теоретик, дипломат, баспагер, суретші, картограф, жазушы және баспашы.
Pavao Ritter Vitezović (; 7 January 1652 – 20 January 1713) was a Habsburg Croatian polymath, variously described as a historian, linguist, publisher, poet, political theorist, diplomat, printmaker, draughtsman, cartographer, writer and printer.
Ерте өмір
Павао Риттер Витезович Павао Риттер ретінде Сенж қаласында шекаралық солдаттың ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі Антун Риттер Эльзастағы неміс иммигрантының ұрпағы, ал анасы Доротея Лучкинич - Сенждің тумасы. Ол Исаиталар басқаратын гимназияның алты сыныбын Загребте аяқтады, содан кейін Римге көшіп барды, онда ол Ильриан колледжінде тұрып, танымал далматин тарихшысы Иван Лучичпен танысты. Содан кейін ол Карниоладағы (қазіргі Словения) Лития қаласына жақын орналасқан Богеншперк (Вагенсберг) қасабасына көшіп барды, онда табиғи тарихшы Иоганн Вайхард фон Вальвасор оған өзінің ұлттық тарихы мен географиясын зерттеуге ықпал етті. Ол жерде ол неміс тілін, баспа және гравировка шеберлігін де үйренді.
Алғашқы жазбалар
1677 жылы ол Гусич кланы туралы трактат жазды, ол 1681 жылы жарық көрді, сол жылы ол Загреб каноны Александр Микуличке бірнеше өлең жазды. Ол білімді адам ретінде танымал болғандықтан, туған қаласы Сень оны Сопрондағы, Пожундағы және Венадағы әртүрлі парламенттерде өздерінің өкілі ретінде сайлады. 1683 жылы 19 сәуірде Риттер Витезовичтің күш-жігеріне байланысты Австрия императорлық канцлерлік Сена қаласына ежелгі құқықтарын беретін жарғы жариялады, оларды сол кезде азаматтарды қорқытып келген жергілікті әскери командир капитан Герберштейннен қорғады. Осман соғыстары кезінде ол әскери қызметке алынып, Медзимурье табборында (гарнизон) Николай Эрдёдидің тыйым салуымен орналасты. 1683 жылы Ұлы түрік соғысы басталғанда Лендава және Сигетвар бекіністерін басып алуға қатысты. Соғыстан кейін, бан Эрдёди оны өзінің сотының офицері ретінде жұмысқа алды, онда ол Никола Зринскидің ұлы Адам Зринскимен де танысты. Ол бастапқыда Лика поджупаны деп аталды, бұл нақты мәнсіз таза құрметті атақ. Содан кейін хорват парламенті оны Венеция мен Түркиямен шекараны белгілеу жөніндегі императорлық комиссияда өздерінің өкілі деп атады, бірақ оның үлесіне қарамастан, шекаралық сызықтар хорват мүдделеріне қарсы тартылды, бұл Риттер Витезовичті қатты ренжітті. Вена мен Братиславадағы патшалық және императорлық диеталарда жұмыс істеген кезінде Витезович Хорватияның көптеген сарай қызметкерлерімен кездесті, бір кездері Загребте өмір сүру үшін үйіне оралуды армандайтын.
Кейінгі жылдар
1690-жылдардың басында ол Хорватияға оралды, онда 1663 жылы сатып алынған, бірақ көптен бері тасталған Загреб қаласындағы Епископ сарайында баспахана бар екенін білді. Ол өзінің ұзақ уақыттан бері досы болып жүрген, сол кезде епископ болып тағайындалған Александрға оны пайдалануға рұқсат беруін сұрады. Көп ұзамай ол күнтізбелер мен листовкалар басып шығарып, Хорватия парламентіне өтінішпен жүгінді. 1694 жылы 11 қарашада Парламент оны ғимараттың басқарушысы етіп тағайындады. Содан кейін ол оны Влашка көшесінен Гричтегі үйіне көшірді, содан кейін Венаға барып, жаңа баспа машинасын және кітаптарды басып шығаруға қажетті барлық заттарды сатып алды. Ол жаңа баспахананы "Музей" деп атады (өзінен бұрын Вальвасор сияқты) және алғашқы кітаптарды латын және хорват тілдерінде басып шығарды. Баспахана 1695 және 1706 жылдар аралығында жұмыс істеді, ал оның ең танымал шығармасы Хорватия Редивива ("Қорватия қайта тірілді") 1700 жылы басылды. 1706 жылы 14 маусымда баспахананың көп бөлігі үлкен өртке ұшырап, екі жылдан кейін Витезовичтің әйелі қайтыс болды, бұл оны толығымен күйзеліске ұшыратты. Бұл әдетте Хорватия мен Карниола қалалары мен жерлері болды, Вьёкослав Клайчтың айтуынша, ол "суреттер кітабын алып барып, оларды суреттеп, кейін мыс тақталарға жазып қалдырды".
Поэзия
Ол өлеңдерін латын және хорват тілдерінде жазды. Оның алғашқы ірі поэтикалық шығармасы Одиление сигетско (Сигеттің бөлінісі) алғаш рет 1679 жылы Линцте жарық көрді. Жұмыстың үшінші басылымы кейін 1695 жылы Загребте басылып шықты. Ол жоғарыда аталған қоршауға негізделген эпикалық өлең (Вазетье Сигета Градаға ұқсас) немесе Петр Зринскидің Адрианога Мора Сиренасының (Адриатикалық теңіздің сирені) лирикалық түсініктемесі ретінде әртүрлі сипатталады, барлығы екі рет рифмеленген он екі таңбалы, Хорватиядағы сол кездегі рифмдеу схемасымен жазылған. псевдо-автобиографиялық және барокколық Stabat Mater topos-қа аллегория ретінде қарастырылған. Бұл фильмнің басты тақырыбы - жеке өмірін жан-жақты психосоматикалық көріністермен бірге жеке басының азап шегу тарихы ретінде баяндайтын, тұлғаланған Хорватияның (аналық отаны ретінде таныстырылған) бірінші тұлғалық баяндауы. Мұнан кейін халық аузындағы "Сенджица" (1704) поэмасы жазылды, бұл Витезовичтің ең алдымен патриотизмге негізделгенін көрсетеді, оны ХІХ ғасырдағы хорват ақындарының бастауышы етті. Ол осыған ұқсас "Новлянчица" атты шығармасын жазған, бірақ ол жоғалып кеткен. Витезовичтің поэзиясын қабылдау жалпы алғанда аралас болды. Тарихшы Виолетта Моретти оның хаттарын "негізінен бай, жақсы қалыптасқан және еркін" деп мақтағанмен, оның басқа латын өлеңдерін мағынасында түсініксіз деп сынға алды. Керісінше, hr өзінің "Одиление сигетское" шығармасына үлкен поэтикалық өнертабыс жетіспейді деп қарады, оның орнына оның құндылығын негізінен тарихнамалық тұрғыдан қарастырды. Бұл түсіндіруді әдебиет тарихшысы және жазушы Павао Павличич сынға алды. Витезовичтің тіл білімі мен өлең жазу шеберлігі өте жақсы екенін және шығарманың кейбір жерлерінде керемет және өнерлі поэзия жасай алатынын айтты. Павличич бұл теріс көзқарас Витезовичтің ниеті дұрыс түсіндірілмегендіктен туындағанын мәлімдеді, бұл эпосты емес, Сигет қоршауының қолданыстағы аспектілерін кеңейтуге арналған лирикалық жинақ.
Мұра
Бранко Водник, Миховил Комбол сияқты әдебиет тарихшылары оны өз дәуірінің басты тұлғасы деп санайды, оның идеялары үшін ерекше маңызды, оның зор энергиясы мен айтарлықтай таланты 18-ші ғасырда Хорватияның барлық басқа тұлғаларынан көп шығармалар шығарды. Олар оны өз заманының ең көреген және толық хорват жазушысы деп атайды. Өзінің әдеби шығармаларында ол бір жағынан Игнят Дюрджевичпен параллельді сызу арқылы дәстүрлі және инновациялық болды, ал екінші жағынан, өз кітаптарын көпшілікке және білімсіздерге жеткізуге тырысты, бұл оны ағарту дәуіріне жақындатты. Ол өзінің шығармаларын латын және хорват тілдерінде жазды, олар жанрлар мен тақырыптардың үлкен түрін қамтиды, оның ішінде тарихнама, геральдика, поэзия, мыс ойыны, ай сайынғы мерзімді басылымдарды шығару және басып шығару, мақал-мәтелдер, жұмбақтар, поэтика, лингвистика және география. Ол хорват ұлтының барлық славяндар хорваттар деп жариялаған алғашқы идеологы болды. Оның еңбектері Габсбургтер империясының оңтүстік-шығыс Еуропадағы экспансионизмін заңдастыру үшін, оның тарихи құқықтарын Иллирияға талап ету үшін қолданылды. Витезовичтің "Иллирия" деп атаған славян аумағы ақырында тек оңтүстік-шығыс Еуропаның көп бөлігін ғана емес, сонымен қатар Венгрияны да қамтиды. Витезович Хорватия аумағын, Иллирия мен барлық славяндық елді мекендерден басқа, Адриатика, Қара және Балтық теңіздері арасындағы аумақты қамтиды деп анықтады. Фердо Шишич "Хорватияның қайта тірілуі" атты "Хорватияның XIX ғасырдағы ұлттық саясатының Киелі кітабы" деп қарастырды, ол Людевит Гай, Евгений Кватерник және Анте Старчевич сияқты адамдарға шабыт берді. Оның геральдикалық шығармалары 19 ғасырдағы Балқан ұлттық иконографиясына Сербия, Болгария және Румынияда әсер етті. Сонымен қатар ол сербтердің алғашқы тарихын жазды, ол қолжазба түрінде сақталған. Ол көптеген санжыраларды шеберлікпен ойлап шығарды және Trophaeum nobilissimae domus Estorasianae (Пал Эстерхази тапсырған санжыралық трактат) -ның көпшілігін жасады.
treatise ordered by Pál Esterházy).