Кіріспе

Наварин - 1880-ші жылдардың аяғы мен 1890-шы жылдардың басында Ресейдің Императорлық әскери-теңіз флоты үшін салынған, доредноутқа дейінгі рейндерлік кеменің үлгісі. Кеме Балтық флотына тағайындалды және оның алғашқы кезеңін Жерорта теңізі мен Қиыр Шығыста өткізді. Ол 1900 жылы Боксер көтерілісін басуға қатысып, 1901 жылы Балтық флотына оралды. 1904 жылы ақпанда орыс-жапон соғысы басталғаннан кейін бірнеше айдан кейін ол Порт-Артурда блокадаланған орыс күштерін босату үшін 2-ші Тынық мұхит эскадрильясына тағайындалды. 1905 жылы мамыр айында Цусима шайқасында оны жапон эсминецтері батты. "Наварин" осы миналардың екеуіне тиіп, екіліктерінің басым бөлігін жоғалтып, суға батып кетті.

Дизайн және сипаттама

Navarin - британдықтардың үлгісіне сай жасалған төменгі бортты мұнаралы кеме. Бастапқыда кеменің көлемі әлдеқайда кіші болған, бірақ әскери-теңіз флоты ойынан шығып, "барлық Еуропа теңіздерінде жұмыс істей алатын және тіпті көмір сыйымдылығы арқылы Қиыр Шығысқа дейін жетуі мүмкін" үлкен кеме талап етті. Кеме тапсырысқа берілгеннен кейін оның құрылымына өзгерістер енгізілді, соның ішінде негізгі қару-жарақты бірдей калибрлі, қуаттырақ қару-жарақпен алмастыру және қосалқы қару-жарақты алтыдан сегізге дейін көбейту.

Қару-жарақ

Кеменің негізгі батареясы гидравликалық қуатты қос пулемет мұнараларына орнатылған төрт 35 калибрлі Обухов 1886 үлгісіндегі гаузерлерден тұрады. Қарулар екі минут, 22 секунд аралығында атылды. Олар "жеңіл" снарядты 80 мылтықтан тұратын әр қаруға 80 мылтықтан тұратын жылдамдықпен атқан. Оның қосалқы қарулануы сегіз 35 калибрлі 1877 үлгісіндегі қару-жарақтар болды. Кемеде оларға арналған 1600 оқ-дәрі бар. Жалпы алғанда, сегіз Maxim QF пулеметтері жауынгерлік жоғарғы жақта орнатылған, ал қалған төрт пулемет кеменің қайықтарын қаруландыру үшін қолданылған болуы мүмкін. Наваринде су үстіне орналасқан алты торпеда түтігі бар, олардың әрқайсысы - алдыңғы және артқы жақтарында, ал екі жағында бір-бір жұп. Кемеде әр түтік үшін екі торпеда бар еді.

Қорғау

Кеме барлық тік қабаттар үшін құрама броньды қолданды, бірақ ондағы пулемет мұнаралары никельді болаттан жасалды. Төменгі каземат белдеудің үстінде, ұзындығы 218 фут (66 м), биіктігі 8 фут (2 м) болды және мұнаралардың негіздерін және олардың арасындағы барлық нәрсені қорғау үшін жасалды. Оның қабырғалары 16 дюймді құрайтын, ал алдыңғы және артқы жағынан 16 дюймді көлденең қалқандар арқылы жабылатын. Жоғарғы каземат алты дюймдік пуляларды қорғады және барлық жағынан қалың болды. Мұнараның екі жағындағы бронь пластиналарының қалыңдығы 16 дюйм, ал басқару мұнарасының қалыңдығы 16 дюйм. Қару-жарақ палубасы төменгі казематта, ал негізгі брондау белбеуінің алдыңғы және артқы жағында қалың болды.

Құрылыс және мансап

Наварин, Наварин шайқасы есімімен аталды, 1889 жылы 24 сәуірде Франко-Ресейлік жұмыстарға тапсырыс берілді және құрылыс 1889 жылы 13 шілдеде Санкт-Петербург кеме жасау зауытында басталды. Кеме 1890 жылы 31 мамырда суға қойылып, 1891 жылы 20 қазанда суға жіберілді. 1893 жылы ол Кронштадтқа жөндеуге жіберілді, бірақ 1896 жылдың маусым айына дейін тоғыз миллион рубльден астам шығынға қызмет етті. Құрылыс қазандықтардағы проблемалар мен бронь тақталарының, пушкалардың орнатулары мен басқа да бөлшектердің кешіктірілуімен, сонымен қатар құрылыс тиімділігінің төмендігімен ауырлады. Бұған мысал ретінде ресейлік бронепластина компаниясының қажетті қалыңдықтағы пушка мұнараларына пушка порттық броне жасау қабілеті болмаған, бірақ құрылысшы осы фактіден хабарсыз қалып, француз компаниясы Сент-Шамонға шұғыл тапсырыс беруге мәжбүр болды. Наварин Балтық флотына тағайындалып, 1896 жылдың тамызында Жерорта теңізіне саяхатқа шығады. Ол 1 қазанда Грекияның Пирей портына барды. 1898 жылдың басында Ресейдің Sissoi Veliky атты ұрыс кемесімен бірге Қиыр Шығысқа жіберілді. Екі жылдан кейін Боксерлер көтерілісін басуға қатысқан. Наварин мен Сиссой Великий бірнеше крейсерлермен бірге 1901 жылдың 25 желтоқсанында Балтық теңізіне жөнелтілді және 1902 жылдың мамыр айының басында Либау портына келді. Келесі жылдың қыркүйек айында қайта жөндеу жұмыстары басталды, бірақ 1904 жылдың ақпан айында орыс-жапон соғысы басталғанда, жөндеу жұмыстары тоқтатылды. Бұл жөндеу кезінде Наваринге 1 метрлік Barr & Stroud қашықтық өлшегіштері, телескопиялық қару көздері және Telefunken радио жабдықтары берілді. Оның жеңіл қарулануы төрт пулеметпен көбейтілді, олар 47 миллиметрлік пулеметтердің тең санын суперструктураның үстінде орналастырды; ығыстырылған пулеметтердің бірі мұнараның әр шатырына орнатылды. 1904 жылы 15 қазанда ол Либаудан Порт-Артурға екінші Тынық мұхит эскадрильясының басқа кемелерімен бірге адмирал Зиновий Рождественскийдің қолбасшылығымен жөнелтілді. 28 қазанда оның кемелері Марокконың Танжер портына жеткенде, Рождественский өз күштерін бөліп, өзінің ескі кемелеріне, соның ішінде Наварин мен Сиссой Великийге, Жерорта теңізі мен Суэц каналы арқылы Мадагаскарда кездесуге бұйырды. Контр-адмирал Дмитрий фон Фолкерсамның қолбасшылығымен олар сол түні кетіп, бір аптадан кейін Криттегі Суда шығанағына, екі аптадан кейін Египеттегі Порт-Саидқа жетті. Екі күш 1905 жылы 9 қаңтарда Носи-Бе аралында кездесті, онда олар екі ай бойы болды, ал Рождественский көмір жинау шараларын аяқтады. Эскадра 16 наурызда Француз Индокитайының Камрань шығанағына жөнелтілді және 3 Тынық мұхит эскадрасының ескірген кемелерін күту үшін шамамен бір айдан кейін жетті. Соңғы кемелер 9 мамырда Камрань шығанағына жетіп, 14 мамырда Владивостокқа жөнелтілді. 27-28 мамыр күндері Цусима шайқасында Навариннің іс-әрекеттері туралы өте аз мәлімет бар, өйткені кеменің аман қалғандары өте аз болды және шайқастың көп бөлігінде көріну нашар болды. Кеме соғыстың алғашқы кезеңінде қатты тартыспаған, бірақ содан кейін, ол Ресейдің соғыс желісінде соңғыдан үшінші орынға жеткен кезде, қатты зақымдалған. Ол су желісінде төрт рет үлкен калибрлі снарядтардан соқтығысып, үлкен су тасқынын туғызды. Оның төртінші палубасын 2100-ге қарай 12 дюймдік артқы мұнарасына дейін су басқан және кеме жөндеуге тоқтауға мәжбүр болды. Сол кезде оған жапондық торпедалық қайықтар шабуыл жасаған, олар бір-екі рет торпедамен соқтығысқан болуы мүмкін. Наварин қайтадан жолға шықты және бір торпедалық қайықты қатты зақымдады, ол сол түні батты. 28 мамыр күні сағат 02:00-де кемеге төртінші жойғыш дивизиясы тағы шабуыл жасады. Кеме суға батқанша, 70 адам кемеден шығып кетті, бірақ 16 сағаттан кейін тек үшеуі ғана тірі табылды. Бір адамды жапон торпедалық қайығы құтқарып, қалған екеуін британдық сауда кемесі құтқарып қалды. Оның 674 офицер мен жауынгерден тұратын екіпажының қалған бөлігі жоғалып кетті. Құтқарылған ер адамдар көмек сұраған кезде жапон торпедалық қайықтарынан оқ атуын айтты.