Кіріспе
Тайваньдағы (әдетте) жыныстық жолмен берілетін аурулардың шолу Тайваньдағы ВИЧ/СПИД эпидемиясы 1984 жылдың желтоқсанында тіркелген алғашқы жағдайдан басталды. 1990 жылдың 17 желтоқсанында үкімет СПИД-ті алдын алу және бақылау туралы заң шығарды. 2007 жылдың 11 шілдесінде СПИД-ті алдын алу және бақылау туралы заң ВИЧ инфекциясын бақылау және пациенттердің құқықтарын қорғау туралы заң деп қайта аталды. 2016 жылдың наурызында 31 620 тайваньдықтар, ал 1020 шетелдіктер оң нәтиже көрсетті. 2015 жылдың қаңтарына дейін алғашқы ВИЧ инфекциясын бақылау және пациенттердің құқықтарын қорғау туралы заңда тестілеу нәтижесі оң нәтиже берген шетелдіктер депортациялануы керек еді, сондықтан шетелдіктердің көпшілігі Тайваньда жоқ. Бұл саясат 2015 жылдың қаңтар айында жойылып, ВИЧ/СПИД-пен ауырған шетелдік адамдарға Тайваньда қалуға рұқсат етілді. АИТВ/ЖИТС ауруларының емдеу шығындарын Тайваньның Ұлттық медициналық сақтандыру (NHI) төлейді. Барлық жағдайлардың 93,39% -ы ерлер, 6,61% -ы әйелдер, 72,24% -ы 20-49 жас аралығындағылар, 20,08% -ы 15-24 жас аралығындағылар. 893 шетелдіктер оң нәтиже көрсетті, олардың көпшілігі саясаттың өзгеруінен бұрын Тайвань үкіметімен депортацияланды. CDC тестілеу нәтижесі оң нәтиже берген шетелдіктердің талдауын жариялаған жоқ. Есірткі тұтынушылардың саны тез өсіп келеді. 1984 жылдан бастап жыныстық қатынас арқылы жұқтыру барлық жағдайлардың 90% -ын құрады. Ал 2005 жылы есірткі тұтынушылардың саны 50%-дан астамы болды. Аурудың халыққа тез таралуын болдырмау үшін, CDC "ИМ-нің зияндылығын азайтудың пилоттық жобаларын" жариялады. Бағдарламаға білім беру және оңалту желісін кеңейту, сондай-ақ елде бұрын-соңды болмаған зиянды азайту бағдарламасын құру кіреді.
Taiwan's epidemic of HIV/AIDS began with the first case reported in December 1984. On 17 December 1990 the government promulgated the AIDS Prevention and Control Act. On 11 July 2007, the AIDS Prevention and Control Act was renamed the HIV Infection Control and Patient Rights Protection Act. As of March 2016, there are 31,620 reported cases of Taiwanese testing positive, and 1,020 foreigners testing positive. Until January 2015, the original HIV Infection Control and Patient Rights Protection Act required foreigners who tested positive to be deported, therefore most of the reported foreigners are no longer in Taiwan. This policy was repealed in January 2015, allowing HIV/AIDS infected foreign individuals to remain in Taiwan. HIV/AIDS patients' medical treatment costs are covered by Taiwan's National Health Insurance (NHI). Of all cases:
93.39% are male, 6.61% female
72.24% are 20–49 years old, 20.08% are 15–24 years old
Another 893 foreigners have tested positive, most of whom have been deported by the Taiwan government before the policy change. The CDC has not published an analysis of foreigners who tested positive. The ratio of patients of drug users increases rapidly. Since 1984, incidence of infections through sexual contacts had accounted for 90% of all cases for most of time. But in 2005, drug using patients accounted for more than 50%. To prevent the disease from spreading to general population rapidly, the CDC announced the "Harm Reduction Pilot Projects for IDUs". The program includes expansion of the existing education and rehabilitation network, and the establishment of a harm reduction program unprecedented to the country.
ВИЧ-1 эпидемиясы
Тайвань өзінің ВИЧ/СПИД эпидемиясының жаңа және қауіпті кезеңіне кіруде, бұл жағдай ВИЧ инфекциясының жалпы санының басым бөлігін құрайды. 2006 жылдың соңына қарай Тайваньның ауруларды бақылау орталықтарына 13 702 адам (оның ішінде 599 шетелдік) ВИЧ-1 жұқтырғаны туралы хабарланды. 2003 жылы бірінші рет қан тапсырған адамдарда, әскери қызметшілерде және жүкті әйелдерде ЖИТС-тің таралуы 100 000 адамға шаққанда 5,2, 57,0 және 12,0 болып анықталды. ХАИВ-пен ауыратын интравеноздық есірткі тұтынушылардың үлесі 2002 жылы 1,7%-дан (13/772) 2003 жылы 8,1%-ға (70/862) 2004 жылы 41,3%-ға (628/1520) 2005 жылы 72,4%-ға (2461/3399) дейін өсіп, 2006 жылы 68,6%-ға (2017/2974) дейін төмендеді. Молекулярлы эпидемиологиялық зерттеу 2004 және 2005 жылдары ВИЧ-1 диагнозы қойылған интравенттік есірткі пайдаланушылардың 95%-дан астамы В' және С' субтиптерінің айналымдағы рекомбинантты түрі CRF07 BC жұқтырғанын көрсетті. Бұған дейін бірнеше зерттеулер CRF07 BC Қытайдың Юньнань провинциясынан Таиландтан келген В' субтипі мен Үндістаннан келген С субтипі араласқаннан пайда болған деп болжаған. Оның субтипі Қытайдың солтүстік-батысындағы Синьцзянға, героинді өткізудің негізгі бағыты бойынша көшіп келген деп есептеледі. Тайваньдағы 60-100 мың инъекциялық есірткі тұтынушының 10-15 пайызы CRF07 BC жұқтыруы мүмкін. Егер солай болса, онда олар Солтүстік-Шығыс Азиядағы интравенттік есірткі тұтынушылардың ең үлкен тобы. Денеде таралған рекомбинантты түр Юньнаннан Тайваньға Оңтүстік-Шығыс Қытай, Гуанси және Гонконг арқылы есірткі айналымының басқа бағытымен келген болуы мүмкін. 2002 жылдан бастап Тайваньға контрабандалық жолмен әкелінген героиннің көлемі мен интравенттік есірткі тұтынушылардың саны едәуір өсті. Осы тұрғындарда сифилис ауруының деңгейі жоғары, қалаға байланысты 8,1 - 13,8%. Сонымен қатар, 20 жасқа дейінгі гомосексуалист немесе бисексуалдардың ВИЧ/СПИД-пен ауыратын науқастардың пайызы гетеросексуалдардың үлесіне қарағанда айтарлықтай жоғары, 3,0% -ға қарсы 1,7%. АИТВ-мен ауыруға әкелетін қауіпті мінез-құлық туралы нақты ақпараттың болмауы АИТВ-мен және басқа жыныстық жолмен берілетін инфекциялармен ауысу қаупін арттырады. Тайваньның СПИД-пен ауыратын науқастардың клиникалық спектрі басқа дамыған елдерде тіркелгендерге ұқсас, бірақ оппортунистік инфекциялардың жиілігі бойынша елеулі айырмашылықтар байқалды. Мысалы, Тайваньда ауруы дамыған науқастарда туберкулездің жиілігі жоғары (24,6%) және эндемиялық саңырауқұлақтың (Penicillium marneffei) инфекцияларының деңгейі артып келеді. Жақсы жағы, Тайвань үкіметінің 1997 жылдың сәуірінен бастап жоғары белсенді антиретровирустық терапияны тегін таратуға күш салуы ВИЧ-пен жұқтырудан болатын аурулар мен өлім-жітімнің күрт төмендеуіне әкелді. АИТВ-мен бірге жұқтырған ВГВ және ВГС вирустары инъекциялық есірткі қолдану арқылы жұқтыру жағынан Азия елдерінде аса маңызды. 459 ВИЧ- 1 жұқтырған интравенттік есірткі пайдаланушыларды зерттеу барысында, бір зерттеуші (Y MAC) 456 (99,6%) адамда HCV- ге қарсы антителолар бар екенін, ал 77 (16,8%) адамда HBsAg- ге қарсы серопозитивті екенін анықтады. Гепатит инфекциясының ВИЧ- ге және бауыр ауруынан болатын аурулар мен өлім- өлімге ұзақ мерзімді әсерін бақылау қажет.
Бақылау
2006 жылдың соңына дейін Тайваньның ауруларды бақылау орталықтарына 19 адамнан ВИЧ- 1 вирусының тік жолмен жұқтыруы анықталған. 2013 жылы CDC директорының орынбасары Чуан Джен Хсян (莊仁祥) АҚТҚ/ЖҚТБ жағдайларының өсуі мемлекеттік қаражатты асырып кеткенін және NHI АҚТҚ/ЖҚТБ науқастарын емдеуден 600 миллион NT $ (2 миллион АҚШ доллары) қарыз екенін айтты. Чуанг денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру министрлігі әлі де ВИЧ-пен ауыратын тайваньдық азаматтарды қазіргі толық қамтылудан азайту жоспарын қарастырып жатқанын, сонымен қатар шетелдік азаматтардан емдеуге толық ақы төлеуді талап ететінін айтты. Осы талқылау кезінде басқа ЖҚТБ мен аурулар Ұлттық медициналық сақтандырумен қамтылған. ЖҚТБ-ны азайтуды және ВИЧ/СПИД-пен байланысты емделуді жеке адамдар төлейді деп күтуді сынға алғандар, бұл ВИЧ/СПИД-пен ауыру жеке адамның кінәсі деген қате идеяны одан әрі насихаттады.
Органдар трансплантациясы
Қазіргі уақытта ВИЧ/СПИД-пен ауыратын науқастарға ағза трансплантациясы жасалуы мүмкін. 2016 жылдың соңына дейін ВИЧ/СПИД-пен ауыратын науқастарға басқа ВИЧ/СПИД-пен ауыратын науқастарға мүшелерін беруге мүмкіндік беру жоспарлануда. 2016 жылдың наурызына дейін ВИЧ/СПИД-пен ауыратын науқастар "орган трансплантацияларын, соның ішінде жүрек, өкпе, бауыр, бүйрек, без без безі, мүйіз безі және жұқа ішек трансплантацияларын алуға жарамсыз болды".
Жауаптар
Тайваньда ВИЧ/СПИД эпидемиясына оң әсер еткен бірнеше жағдайды атап өту керек. 1992 жылдан бері Тайваньда тіркелген немесе құрылған 16 үкіметтік емес ұйым баспана, күтім, кеңес беру, анонимді тестілеу және СПИД туралы білім беру қызметін жүзеге асырды. Олардың бірі - ВИЧ/СПИД-пен өмір сүретін адамдардың құқықтарын қорғау қауымдастығы 1997 жылдан бері ВИЧ/СПИД-пен байланысты адам құқықтары мәселелерін қарастырып келеді. Алайда мұндай ұйымдардың басым көпшілігі штаб-пәтері мен мекемелері Тайваньның солтүстігінде орналасқан, ал елдегі интравенттік есірткі тұтынушылардың үштен екісі орталық және оңтүстік бөліктерінде тұрады. Сонымен қатар, үкіметтік емес ұйымдарда жұмыс істейтін көптеген әлеуметтік қызметкерлер есірткіге қатысты мәселелерді әлі де жақсы білмейтін және интравенттік есірткі тұтынушылармен қарым-қатынаста тәжірибелі емес. Медициналық қызметкерлер мен әлеуметтік қызметкерлерге кеңес беру семинары ашылуы керек. Ұзақ мерзімді перспективада ЖИТС зерттеулеріне, әсіресе вакцина жасауға көбірек қаражат қажет.
Стигма
1990 жылғы ЖҚТБ алдын алу және бақылау туралы заңның 61-бабында "ЖҚТБ жұқтырған адамдар кемсітілмейді және олардың құқықтарынан айырылмайды" деп көрсетілген, ал бұл адамдардың құқықтары туралы нақты айтылмағандықтан, заңның түсіндірілуінде көптеген саңылаулар ашылды. Сонымен қатар, жапон дәуіріндегі 1944 жылғы жұқпалы ауруларды бақылау туралы заңда 1990 жылғы ЖИТС-тің алдын алу және бақылау туралы заңда көзделген қорғауды айналып өту үшін пайдаланылуы мүмкін баптар бар, әсіресе 35-бап пен 40-бап. Кейбір мекемелер 1944 жылғы актіні дискриминациялық іс-әрекеттер үшін заңдық қорғаныс ретінде келтіреді, соның ішінде оқушыны кері қайтарып жіберген мектеп. ВИЧ-1 инфекциясының қаупі артуда, Тайваньда оны жоққа шығару мен қайтадан дискриминациялаудың көптеген белгілері бар. Бірнеше маңызды мәселелерді шешу қажет: әйелдер секс-қызметкерлерін бақылау, әлеуметтік қамқорлық мекемелері мен ХИВ/ЖҚТБ жұқтырған үйсіз адамдарға арналған баспана, үкіметтік емес ұйымдарға қаржылық қолдау, медициналық қызметкерлердің ХИВ/ЖҚТБ жұқтырған адамдарға деген көзқарасын өзгертуге бағытталған оқыту және қайта тәрбиелеу бағдарламалары.
Экономикалық әсері
Алғашқы 1990 жылғы ЖИТС-тің алдын алу және оны бақылау туралы заң жұмыс істеу құқығын нақты қорғамаған және ВИЧ-пен ауыратын адамдарға жұмыс беруден бас тартқан үшін жазалар қарастырылмаған. Тайваньда жұмыс дискриминациясы кең таралды, тіпті кейбір мемлекеттік кәсіпорындар мен мемлекеттік мекемелер міндетті түрде ВИЧ-пен күресуді талап етті. 2001 жылы Тайбэй полиция қызметкерін жұмыстан босату, 2002 жылы денсаулық сақтау қызметкерін жұмыстан шығару, сондай-ақ қысымға ұшырап, жұмысынан кеткен Тайбэй метросының жүргізушісі кемсітушілікке ұшыраған.
Ауру жұқтырған шетелдіктер мен адам құқықтары
АИТВ/ЖИТС жұқтырған шетелдіктерді анықтау әдетте мұғалімдер, мемлекеттік мекемелер қызметкерлері және кейбір мемлекеттік кәсіпорындар қызметкерлері үшін міндетті қан сынағы кезінде жүргізіледі. ЖҚТБ жұқтырған шетелдік адамды жұмысқа алудан бас тартқан кәсіпорындарға ешқандай айыппұл салынбайды, бұл жұмыс және жұмысқа орналасуда кемсітушілікке жол ашады.
1990 жылғы ЖИТС-тің алдын алу және оны бақылау туралы заң
1990 жылы Тайвань үкіметі ЖИТС-тің алдын алу және оны бақылау туралы заң шығарды (後天免疫缺乏症候群防治條例). АИТВ-ді алдын алу және бақылау туралы заңға сәйкес, ВИЧ-пен ауырған шетелдіктер депортациялануға тиіс еді. ЖИТС-тің алдын алу және оны бақылау туралы заң 2007 жылдың 11 шілдесінде АҚТҚ инфекциясын бақылау және пациенттердің құқықтарын қорғау туралы заң деп аталды (人類免疫缺乏病毒傳染防治及感染者權益保障條例). Депортация процесі кезінде "олардың визалары жойылып, олардың есімдері ресми жазбаларда тұрақты түрде тіркелген, нәтижесінде болашақтағы кез келген виза алудан автоматты түрде бас тартылды". Тайваньдық жұбайынан немесе Тайванда жүргізілген медициналық процедуралардан жұқтырған шетелдіктер қара тізімнен шығарылу үшін шағым бере алады, бірақ тек шетелден депортацияланғаннан кейін ғана. Апелляция бойынша талаптарды ХИВ инфекциясын бақылау және пациенттердің құқықтарын қорғау туралы заңның 20-бабында жазылған. Тайбэй Таймс газетінде былай деп жазылған: "Тайвань азаматтары жұбайынан жұқтырған немесе Тайваньда емделіп жатқан кезде жұқтырған шетелдік азаматтар және Тайваньда тіркелген және қазіргі уақытта тұратын екі дәрежелі туыстары бар туыстарынан оларды депортациялағаннан кейін алты ай ішінде тек бір рет жазбаша өтініш жасауын сұрай алады". Өтініштер жиі қабылданбаған сияқты. Тіпті жұбайлардың екеуінің де ВИЧ/СПИД-пен ауыратынына дәлел келтірілген жағдайда, егер жұбайлар шетелдік жұбайды жұқтырған Тайваньдық жұбай екенін дәлелдей алмаса, өтініштері қабылданбайды. Бұл түзетуді пациенттер мен денсаулық сақтау мамандары тек қана адам құқықтары мен ВИЧ инфекциясының төмендеуі арасындағы байланысты көрсететін дәлелдердің жетіспеушілігі туралы негізгі мәселелерді қарастырмаған кішігірім өзгеріс деп сынға алды.
Депортация талабы алынып тасталды
2015 жылдың 20 қаңтарында заң шығарушы Юань ВИЧ/СПИД диагнозы қойылған шетелдік азаматтарды депортациялау талабын жойған түзетуді қабылдады. Алайда шетелдік тұрғындар үшін емдеуге қосымша кедергілер бар. Шетелдік тұрғындар Тайваньда кемінде алты ай болғаннан кейін, заңды тұрғылықты болудан басқа, NHI-ге қосылып, ауруханадан ВИЧ-қа қарсы статусын растағаннан кейін, екі жыл бойы ВИЧ/СПИД-пен емдеудің толық шығындарын төлеуі керек, содан кейін шығындарды NHI көтереді. CDC бағалауы бойынша екі жылдық емдеу шамамен АҚШ долларына тұрады.