Кіріспе
Үнді философиясындағы концепция Видеха мукти (мәні "өлімнен кейінгі босату немесе сөзбе-сөз денеден босату") - бұл өлімнен кейінгі мокша (өлім мен қайта тулу циклынан босату). Бұл индуизм мен джайнизмде сансараны (өлім мен қайта туу циклын) аяқтаумен байланысты ұғым. Бұл ұғым "тірі кезінде азаттыққа" қол жеткізуді білдіретін Jivanmukti-мен қарама-қайшы келеді. Живанмукта мен Видехамукта ұғымдары әсіресе индуистік философияның Веданта және Йога мектептерінде талқыланады. Индуизм дәстүрі бойынша адам - тәнде дүниеге келген рухани жан. Жанның муктиге жеткені өлім мен қайта тулудан азат болады. Әдвайта-Ведантаға сәйкес, бұл кең таралған индуистік философия, жан тірі кезінде немесе өлімнен кейін босатылуы мүмкін. Видехамукти тірі кездегі азаттық, туриядан тыс күйді білдіруі мүмкін, онда ақыл-ойы таусылады және ең аз айырмашылық немесе екілік болмайды. Азат болу - әлемдегі негізгі діндердің әрқайсысының мақсаты, сондықтан ол үлкен діндердің біріктіретін ерекшелігі ретінде қызмет етеді, сыртқы жағынан көзқарастардағы айырмашылықтар болып көрінетін нәрсені татуластырады және біріктіреді. Зороастризмді бастаған, мұсылман әйелінің ықпалына түскен, суфизм мен ведантиканы біріктірген Мехер Баба өзінің "Құдай сөйлейді" атты кітабында азаттық туралы толық та егжей-тегжейлі сипаттама береді. Азат болу - жанның саяхат аяғы, сондықтан ол әрбір адамның түпкі мақсаты, әркімнің баратын жері, жаратылыстың мақсаты.
Videha mukti ( meaning "liberation after death or literally liberation from the body") refers to the moksha (liberation from the death and rebirth cycle) after death. It is a concept found in Hinduism and Jainism in relation to ending the samsara (the cycle of death and rebirth). The concept contrasts with Jivanmukti, which refers to achieving "liberation while alive". The concepts of Jivanmukta and Videhamukta are particularly discussed in Vedanta and Yoga schools of Hindu philosophy. The Hindu tradition holds that a human being is essentially a spiritual soul that has taken birth in a body. When a soul has attained mukti, it is said to break free from the cycle of deaths and rebirths. As per Advaita Vedanta, a widespread Hindu philosophy, a soul can be emancipated either while living or after death. Videhamukti may signify the liberation while alive as the state beyond turiya, when mind dissolves and there is not the slightest distinction or duality. Liberation is the goal of each of the major world religions, and thus it serves as an integrating feature of the great religions, reconciling and integrating what appears on the surface to be differences in point of view. Meher Baba, who started out Zoroastrian, and was initially affected by a Muslim holy woman, and who integrated the Sufi (Islamic) and Vedantic (Hindu philosophical) ideas and terms, gives a very detailed and complete description of liberation in his book God Speaks, supplement 24. Liberation is the end of the soul's journey, and therefore it is the ultimate goal and destination for each individual, and the goal of creation itself.
Жіванмұқты
Jivanmukta (Jivanmukti-да болған адам) бостандыққа ие болды, бірақ бұл жағдайда, жеке адам әлем туралы толық хабардар болады, сонымен бірге "Құдай менде және бәрінде, бәрінде" деген хабардарлықпен. Адвайтаға сәйкес, азат етілген адам (живанмукта) Брахманды өзінің шынайы болмысы ретінде ұғындырады және шексіз білімге қол жеткізеді. (Атман қараңыз. Жігіт өлгенде, ол парамукта болады.
Видеха
Мехер Бабаның айтуынша, Видеха Мукти - бұл ерекше адамдарға өлгеннен кейін, әдетте, өлімнен кейін 3 - 4 күн ішінде берілетін қарапайым мукти. Видеха мукта жандар шексіз білімді, шексіз күшті және шексіз бақытты тек өлгеннен кейін ғана, ал Jivanmukta оларды тірі кезінде және өлгеннен кейін де, яғни Paramukta болғаннан кейін ғана сезінеді. Жан-дүниенің денесі бар, ал Парамукта мен Видемуктаның денесі жоқ, таза. Қалған үш түрдегі муктиде азаттық өлімнен кейін емес, өмір бойына қол жеткізіледі. Барлық жағдайларда жан тәннен бөлініп шыққаннан кейін, ол шексіз күшті, білімді және бақытты мәңгілік өмір сүреді. Алайда жан дүниесі денеден бөлініп, нәзік денемен байланысқа түскеннен кейін, тәжірибедегі ең маңызды аспект - шексіз бақыт. Сондықтан да өмірде азаттыққа жеткен жан мен өлгеннен кейін азаттыққа жеткен жанның мәңгілік тәжірибелері бір-бірінен өзгеше болғанымен, тәжірибелердің ең маңыздысы бірдей.
Виде
Виде мукти тірі кезінде тәнде пайда болады, бірақ Мехер Баба виде мукти бостандық алған адам әлемге деген санасын қалпына келтірмеген жағдайда қолданылады деп көрсетеді. Вех мукти жағдайында жан 3-4 күн бойы денемен байланыста болады, содан кейін ол ажыратылады. Мәһер Бабаның көзқарасы мен дәстүрлі индуистік көзқарастың айырмашылығы мынада: videh mukti-де жанның азаттыққа жетуі өлімге дейін 3 - 4 күн бұрын, бірақ бұл сырттан байқаушы үшін айқын емес. Бұл айырмашылықтың маңыздылығы - мұндай жан "Мен шексіз бақыт" деген өмірден кейінгі өмірге енгізілгеннен гөрі мәңгілік "Мен Құдаймын" күйін түбегейлі сезінеді. Яғни, videh mukti-ге жеткен жан, қайта тірілуден ерекшеленіп, оның орнына мәңгілік шексіз бақытты сезінеді. Адамның қарапайым (видеха) муктыға немесе видех муктыға жеткенін анықтайтын айырмашылық өте жақсы. Мәһер Бабаның айтуынша, тәндік өмірге келген жан екі қадаммен Құдайды танып біледі. Алдымен жан нирванаға, яғни шексіз босқалық пен бослыққа жетеді. Екінші кезеңде құдайлық шындық нирвана күйінің босқалығына ұшып түседі, ал нирвикалпаның құдайлық күйіне жетеді. Суфилер бұл жағдайды Фанна Фи Алла деп атайды. Бұл "Мен Құдаймын" күйі, онда жан "Мен Құдаймын" деген тәжірибеден басқа ештеңе туралы санасын сақтай алмайды. Құдайды танудың осы күйіне жету үшін (нирвикалпа самадхи немесе Фанна Фи Алла) жан алдымен нирванаға жетуі және ешнәрсе емес күйін сезінуі керек.