Кіріспе

Үнді философиясындағы концепция Видеха мукти (мәні "өлімнен кейінгі босату немесе сөзбе-сөз денеден босату") - бұл өлімнен кейінгі мокша (өлім мен қайта тулу циклынан босату). Бұл индуизм мен джайнизмде сансараны (өлім мен қайта туу циклын) аяқтаумен байланысты ұғым. Бұл ұғым "тірі кезінде азаттыққа" қол жеткізуді білдіретін Jivanmukti-мен қарама-қайшы келеді. Живанмукта мен Видехамукта ұғымдары әсіресе индуистік философияның Веданта және Йога мектептерінде талқыланады. Индуизм дәстүрі бойынша адам - тәнде дүниеге келген рухани жан. Жанның муктиге жеткені өлім мен қайта тулудан азат болады. Әдвайта-Ведантаға сәйкес, бұл кең таралған индуистік философия, жан тірі кезінде немесе өлімнен кейін босатылуы мүмкін. Видехамукти тірі кездегі азаттық, туриядан тыс күйді білдіруі мүмкін, онда ақыл-ойы таусылады және ең аз айырмашылық немесе екілік болмайды. Азат болу - әлемдегі негізгі діндердің әрқайсысының мақсаты, сондықтан ол үлкен діндердің біріктіретін ерекшелігі ретінде қызмет етеді, сыртқы жағынан көзқарастардағы айырмашылықтар болып көрінетін нәрсені татуластырады және біріктіреді. Зороастризмді бастаған, мұсылман әйелінің ықпалына түскен, суфизм мен ведантиканы біріктірген Мехер Баба өзінің "Құдай сөйлейді" атты кітабында азаттық туралы толық та егжей-тегжейлі сипаттама береді. Азат болу - жанның саяхат аяғы, сондықтан ол әрбір адамның түпкі мақсаты, әркімнің баратын жері, жаратылыстың мақсаты.

Жіванмұқты

Jivanmukta (Jivanmukti-да болған адам) бостандыққа ие болды, бірақ бұл жағдайда, жеке адам әлем туралы толық хабардар болады, сонымен бірге "Құдай менде және бәрінде, бәрінде" деген хабардарлықпен. Адвайтаға сәйкес, азат етілген адам (живанмукта) Брахманды өзінің шынайы болмысы ретінде ұғындырады және шексіз білімге қол жеткізеді. (Атман қараңыз. Жігіт өлгенде, ол парамукта болады.

Видеха

Мехер Бабаның айтуынша, Видеха Мукти - бұл ерекше адамдарға өлгеннен кейін, әдетте, өлімнен кейін 3 - 4 күн ішінде берілетін қарапайым мукти. Видеха мукта жандар шексіз білімді, шексіз күшті және шексіз бақытты тек өлгеннен кейін ғана, ал Jivanmukta оларды тірі кезінде және өлгеннен кейін де, яғни Paramukta болғаннан кейін ғана сезінеді. Жан-дүниенің денесі бар, ал Парамукта мен Видемуктаның денесі жоқ, таза. Қалған үш түрдегі муктиде азаттық өлімнен кейін емес, өмір бойына қол жеткізіледі. Барлық жағдайларда жан тәннен бөлініп шыққаннан кейін, ол шексіз күшті, білімді және бақытты мәңгілік өмір сүреді. Алайда жан дүниесі денеден бөлініп, нәзік денемен байланысқа түскеннен кейін, тәжірибедегі ең маңызды аспект - шексіз бақыт. Сондықтан да өмірде азаттыққа жеткен жан мен өлгеннен кейін азаттыққа жеткен жанның мәңгілік тәжірибелері бір-бірінен өзгеше болғанымен, тәжірибелердің ең маңыздысы бірдей.

Виде

Виде мукти тірі кезінде тәнде пайда болады, бірақ Мехер Баба виде мукти бостандық алған адам әлемге деген санасын қалпына келтірмеген жағдайда қолданылады деп көрсетеді. Вех мукти жағдайында жан 3-4 күн бойы денемен байланыста болады, содан кейін ол ажыратылады. Мәһер Бабаның көзқарасы мен дәстүрлі индуистік көзқарастың айырмашылығы мынада: videh mukti-де жанның азаттыққа жетуі өлімге дейін 3 - 4 күн бұрын, бірақ бұл сырттан байқаушы үшін айқын емес. Бұл айырмашылықтың маңыздылығы - мұндай жан "Мен шексіз бақыт" деген өмірден кейінгі өмірге енгізілгеннен гөрі мәңгілік "Мен Құдаймын" күйін түбегейлі сезінеді. Яғни, videh mukti-ге жеткен жан, қайта тірілуден ерекшеленіп, оның орнына мәңгілік шексіз бақытты сезінеді. Адамның қарапайым (видеха) муктыға немесе видех муктыға жеткенін анықтайтын айырмашылық өте жақсы. Мәһер Бабаның айтуынша, тәндік өмірге келген жан екі қадаммен Құдайды танып біледі. Алдымен жан нирванаға, яғни шексіз босқалық пен бослыққа жетеді. Екінші кезеңде құдайлық шындық нирвана күйінің босқалығына ұшып түседі, ал нирвикалпаның құдайлық күйіне жетеді. Суфилер бұл жағдайды Фанна Фи Алла деп атайды. Бұл "Мен Құдаймын" күйі, онда жан "Мен Құдаймын" деген тәжірибеден басқа ештеңе туралы санасын сақтай алмайды. Құдайды танудың осы күйіне жету үшін (нирвикалпа самадхи немесе Фанна Фи Алла) жан алдымен нирванаға жетуі және ешнәрсе емес күйін сезінуі керек.