Көне үнді материализмі мектебі: Чарвака және Локаята философиясы

Кіріспе

Charvaka (; IAST: Cārvāka), сондай-ақ Локаята деп аталады, бұл үнді материализмінің ежелгі мектебі. Ол ежелгі үнді философиясындағы атеистік мектептердің бір мысалы ретінде қарастырылады. Charvaka тікелей сезінуді, эмпиризмді және шартты қорытындыны білімнің дұрыс көздері деп санайды, философиялық күмәнділікке бейім және ритуализмді жоққа шығарады. Бұл ежелгі Үндістанда кең таралған сенім жүйесі болған. Брихаспати, философ, дәстүрлі түрде Charvaka немесе Локаята философиясының негізін қалаушы ретінде танылады, бірақ кейбір ғалымдар бұл мәселеге қарсы пікір білдіреді. Charvaka б.з.б. бірінші мыңжылдықта индуизм реформасы кезінде, Гаутама Будда Буддизмді құрғаннан және Паршванатха Джайнизмді қайта ұйымдастырғаннан кейін дамыды. Оның тұжырымдары шастралар, сутралар және үнді эпостық поэзиясы сияқты тарихи екіншілік әдебиеттерде жинақталған. Басқаша айтқанда, Charvaka эпистемологиясы, адам байқаулар немесе шындықтар жиынтығынан шындықты шығарғанда күмәнді мойындауы керек екенін көрсетеді; шығарылған білім шартты болып табылады. Charvaka – үнді философиясының настика немесе "балама" мектептерінің бірі.

Этимологиясы мен мағынасы

Чарваканың (санскрит: चार्वाक) этимологиясы белгісіз. Бхаттачарья грамматик Хемакандраның сөздерін келтіріп, карвака сөзі "шаю" деген мағына беретін карв түбірінен туындаған дейді: "Карвака өзін-өзі шайнайды (карватиатманам карваках)". Хемакандра өзінің грамматикалық еңбегі – Унадисутра 37-ге сілтеме жасайды, онда былай делінген: mavāka śyāmāka vārtāka jyontāka gūvāka bhadrākādayaḥ. Бұл сөздердің бәрі āka жұрнағымен аяқталады және ерекше тәртіппен жасалған. Бұл философияның "тамақтан, ішімдік іш, қуан" деген гедонистік ұстанымдарына да қатысты болуы мүмкін. Кейбір ғалымдар бұл сөздің санскрит тіліндегі "cāru" – "ұнамды" және "vāc" – "сөз" (бірлікте және күрделі сөздерде vāk түрінде қолданылады) деген сөздерден шыққан деп санайды, яғни "ұнамды сөз" дегенді білдіреді, немесе жеккөру мағынасында "тілі тәтті" дегенді білдіруі мүмкін. Тағы бір гипотеза бойынша, бұл мектептің негізін қалаушы Брихаспатидің шәкірті Чарвака болған, сондықтан мектеп оның атымен аталып кеткен.

Локаята рөлі

Дебипрасад Чаттопадхьяяның пікірінше, Чарваканың дәстүрлі атауы Локаята. Ол халық арасында кең таралғандықтан (аята), халықтың (локесу) арасында болғандықтан Локаята деп аталды және халықтың дүниетанымын білдірді. Локаята сөзінің сөздік мағынасы «әлемге бағытталған, дүниелік нәрселерге ұмтылу» дегенді білдіреді. 20 ғасырдың басы мен ортасындағы әдебиетте Локаятаның этимологиясына түрлі түсіндірмелер берілді, себебі бастапқы көздер жеткіліксіз, ал мағынасы әртүрлі екіншілік әдебиеттерден шығарылды. Мысалы, Локаята атауы Чанакьяның «Арташастрасында» кездеседі, онда үш аnvīkṣikī (анвикшики, сөзбе-сөз – ақыл-оймен зерттеу, логикалық философиялар) – Йога, Самкхья және Локаята аталады. Дегенмен, «Арташастрадағы» Локаята Ведаға қарсы емес, керісінше, Веданың бір бөлігі екенін көрсетеді. Локаята мұнда логиканы немесе пікірсайыс ғылымын (disputatio, «сын») білдіреді. Рудольф Франке Локаятаны неміс тіліне «logisch beweisende Naturerklärung» деп аударды, яғни «табиғатты логикалық тұрғыдан дәлелдеу». 8 ғасырдағы джайна әдебиетінде, Харибхадраның «Саддарсанасамуккая» еңбегінде Локаята индуизм мектебі ретінде сипатталады, онда «Құдай жоқ, сансара (қайта туу) жоқ, карма жоқ, міндет жоқ, ізгі амалдың жемісі жоқ, күнә жоқ» делінеді. Буддалық санскрит еңбегі «Дивьявадана» (шамамен б.з. 200–350 ж.) Локаятаны зерттелуге тиіс пәндердің қатарында көрсетеді және оны «техникалық логикалық ғылым» ретінде анықтайды. Шантаракшита мен Ади Шанкара локаята сөзін материализмді білдіру үшін қолданады, соңғысы Чарвака емес, Локаята терминін пайдаланады. Силанканың ең көне джайнистік Агам Практ әдебиеті «Сутра кртагнага» түсіндірмесінде ол Чарвака үшін төрт термин қолданды: 1) Брахспатия, 2) Локаята, 3) Бутавадин, 4) Вамамаргин.

Шығу тегі

Шарвака атеистік ілімдерінің қағидаларын Ригведаның салыстырмалы түрде кейінгі құрамдас қабаттарында іздеуге болады, ал Чарвака туралы маңызды талқылаулар Ведадан кейінгі әдебиетте кездеседі. Чарваканың Брахспати Сутра сияқты негізгі әдебиеті жоғалып кеткен немесе қазірге дейін табылмайды. Оның теориясы мен дамуы тарихи екінші дәрежелі әдебиеттен жинақталған, мысалы, шастраларда (Арташастра сияқты), сутраларда және индуизм эпостарында (Махабхарата мен Рамаяна), сондай-ақ Гаутама Будданың диалогтарынан және джайнистік әдебиеттен. Упанишадтардың ең көнесі – Бхадараняканың 2-тарауында (шамамен б.з.б. 700 ж.), жетекші теоретик Яджнявалкья дінсіздер жиі сілтеме жасайтын өткелде былай дейді: «Мен өлімнен кейін сананың жоқ екенін айтамын». Бұл мәлімдеме оның философиялық әріптесі Майтреймен болған әңгімесінде туындайды, ол бұл өлімнен кейінгі өмірдің, яғни діннің жоқ екенін білдіруі мүмкін екенін айтады: «Яджнявалкья осыны айтқаннан кейін Майтрей: «Мырза, сіз мені «өлімнен кейін сана жоқ» деп айту арқылы толығымен шатастырдыңыз» деді». Шарвака ілімдері туралы маңызды талқылаулар б.з.б. VI ғасырдағы мәтіндерде кездеседі, себебі буддизм мен джайнизм сияқты бәсекелес философиялардың пайда болуына байланысты. Бхаттачарья б.з.б. VI ғасырдағы ежелгі Үндістанда болған бірнеше атеистік, материалистік мектептердің бірі – Чарвака болуы мүмкін деп санайды. Веда дәуірінде оның дамуына дәлелдер болғанымен, Чарвака философиялық мектебі Астика мектептерінен бұрын пайда болды және Аджняна, Адживика, джайнизм және буддизм сияқты келесі немесе бір замандас философиялардың философиялық алғышарты болды. Үндістандағы ең ертедегі Чарвака ғалымы, оның мәтіндері бүгінге дейін сақталған – Ажита Кесакамбали. Материалистік мектептер Чарвакадан бұрын да болған, бірақ олардың арасында б.з.б. VI ғасырда материалистік философияны афоризмдер түрінде жүйелендіріп, жазған мектеп – Чарвака ғана болды. Негізгі мәтін – сутралар немесе афоризмдер жинағы болды, ал афоризмдерді түсіндіру үшін бірнеше түсіндірмелер жазылды. Бұл мәселені үнді философиясының ауызша дәстүрінің кең контекстінде қарастыру керек. Б.з.б. VI ғасырдан бастап буддизмнің танымалдылығы артып, ежелгі мектептер өз философияларының егжей-тегжейін жазып, кодификациялауды бастады. Э. У. Хопкинс өзінің «Индияның этикасы» (1924) еңбегінде Чарвака философиясы джайнизм мен буддизмнен бұрын пайда болғанын айтады, «б.з.б. 6 ғасырдың ескі Чарвакасы немесе материалисі» деп еске алады. Рис Дэвидс б.з.б. 5 ғасыр шамасындағы локаята философиялық мектеп ретінде ұйымдастырылмастан, жалпы алғанда «скептицизм» деген мағынаға ие болды деп есептейді. Бұл оның ғасырлар бойы болғанын және б.з.б. 600 жылға қарай жалпы терминге айналғанын көрсетеді. Оның скептицизм әдістемесі Рамаянаның Аёдхья кандысындағы 108-тарауында қамтылған, онда Джабали Раманы настика аргументтерін қолдана отырып, патшалықты қабылдауға көндіруге тырысады (Рама оны 109-тарауда жоққа шығарады): «О, өте дана! Сондықтан, осы Ғаламнан тыс ештеңе жоқ деген қорытындыға кел. Көзіңмен көретін нәрсеге басымдық бер, білімің жетпейтін нәрседен бас тартыңыз» (2.108.17). Чарваканың шығу тегі туралы басқа да теориялар бар. Брахспати кейде Чарвака немесе Локаята философиясының негізін қалаушы деп еске алынады, бірақ басқа ғалымдар бұл пікірмен келіспейді.

The tenets of the Charvaka atheistic doctrines can be traced to the relatively later composed layers of the Rigveda, while substantial discussions on the Charvaka is found in post Vedic literature. The primary literature of Charvaka, such as the Brhaspati Sutra, is missing or lost. Its theories and development has been compiled from historic secondary literature such as those found in the shastras (such as the Arthashastra), sutras and the epics (the Mahabharata and Ramayana) of Hinduism as well as from the dialogues of Gautama Buddha and Jain literature. In the oldest of the Upanishads, in chapter 2 of the Brhadāranyaka (ca. 700 BCE), the leading theorist Yājnavalkya states in a passage often referred to by the irreligious: "so I say, after death there is no awareness." This declaration arises in a discussion with his female philosophy interlocutor, Maitreyi, who notices that this might mean there is no afterlife – no religion: "After Yājñavalkya said this, Maitreyi exclaimed: 'Now, sir, you have totally confused me by saying 'after death there is no awareness'." Substantial discussions about the Charvaka doctrines are found in texts during the 6th century BCE because of the emergence of competing philosophies such as Buddhism and Jainism. Bhattacharya posits that Charvaka may have been one of several atheistic, materialist schools that existed in ancient India during the 6th century BCE. Though there is evidence of its development in Vedic era, the Charvaka school of philosophy predated the Āstika schools as well as being a philosophical predecessor to subsequent or contemporaneous philosophies such as Ajñana, Ājīvika, Jainism and Buddhism in the classical period of Indian philosophy. The earliest Charvaka scholar in India whose texts still survive is Ajita Kesakambali. Although materialist schools existed before Charvaka, it was the only school which systematised materialist philosophy by setting them down in the form of aphorisms in the 6th century BCE. There was a base text, a collection sūtras or aphorisms and several commentaries were written to explicate the aphorisms. This should be seen in the wider context of the oral tradition of Indian philosophy. It was in the 6th century BCE onwards, with the emergent popularity of Buddhism, that ancient schools started codifying and writing down the details of their philosophy. E. W. Hopkins, in his The Ethics of India (1924), claims that Charvaka philosophy predated Jainism and Buddhism, mentioning "the old Cārvāka or materialist of the 6th century BC". Rhys Davids assumes that lokāyata in ca. the 5th century BC came to mean "skepticism" in general without yet being organised as a philosophical school. This proves that it had already existed for centuries and had become a generic term by 600 BCE. Its methodology of skepticism is included in the Ramayana, Ayodhya kanda, chapter 108, where Jabāli tries to persuade Rāma to accept the kingdom by using nāstika arguments (Rāma refutes him in chapter 109):
O, the highly wise! Arrive at a conclusion, therefore, that there is nothing beyond this Universe. Give precedence to that which meets the eye and turn your back on what is beyond our knowledge. (2.108.17)

There are alternate theories behind the origins of Charvaka. Bṛhaspati is sometimes referred to as the founder of Charvaka or Lokāyata philosophy, although other scholars dispute this.

Дін

Чарвактар индустардың, буддистердің, джайнистердің және адживактардың өмірден кейінгі өмір, реинкарнация, самсара, карма және діни ғұрыптар сияқты көптеген стандартты діни ұғымдарын қабылдамады. Олар Ведаларды, сондай-ақ буддалық кітаптарды сынға алды. Мадхавачарьяның түсіндірмелерімен бірге келген "Сарвадаршансаамграха" шарвактарды Ведаларды сынаған, мораль мен этикадан dépour материалистер ретінде сипаттайды. Мәтінде айтылғандай, шарвактар үшін Веда бірнеше кемшіліктерге тап болды – ұрпақтан ұрпаққа берілу кезіндегі қателіктер, жалғандық, өзіне қайшылық және тавтология. Шарвактар кармакандалық және джнанакандалық жрецтердің келіспеушіліктерін, пікірталастарын және бір-бірінен бас тартуын дәлел ретінде келтірді, олардың біреуі бұрыс немесе екеуі де бұрыс, себебі екеуі де дұрыс бола алмайды. "Сарвадаршансаамграханың" 10 және 11-аяттарына сәйкес, шарвактар Веданы тек дін қызметкерлеріне күнкөріс табуға мүмкіндік беретін, ұйымсыз жырлар деп жариялады. Сондай-ақ, олар Веданың адамдар тарапынан ойлап табылып, оның ешқандай құдайлық билігі жоқ деп сенді. Шарвактар этика мен моральдің қажеттілігін жоққа шығарды және "өмір бар болғанша, адам бақытты өмір сүрсін, қарызға батса да, майға (гхи) тойып жесін" деген ұсыныс жасады. Джайнизм ғалымы Харибхадра өзінің "Saddarsanasamuccaya" мәтінінің соңғы бөлімінде шарваканы буддизм, Ньяя-Вайшешика, Самкхья, джайнизм және Джайминиямен бірге Үнді дәстүрлерінің алты даршанасының тізіміне қосты. Харибхадра шарвактар сезімдерден тыс ештеңе жоқ екенін, сананың туындаған қасиет екенін және көрінбейтін нәрсені іздеудің ақымақтық екенін айтады. Осы көзқарастардың шарвактарға жатқандығының дұрыстығына ғалымдар күмән келтіреді.

Мемлекеттік басқару

Айн Ақбари (3-том, Абуль Фазл аудармасы, Әкбардың сарайының белгілі тарихшысы, 1578 жылы Әкбардың бастамасымен барлық діндердің философтарының симпозиумы өткізілгенін мәлімдейді. Бұл оқиғаны тарихшы Винсент Смит "Акбардың джайнизм ұстаздары" атты мақаласында баяндайды. Кейбір Карвака ойшылдары осы симпозиумға қатысқан деген ақпарат бар. Әбуль Фазл "Настика" тақырыбында Чарвака заң шығарушыларының тиімді жұмысын, әділ басқаруын және халықтың әл-ауқатын арттатуға бағытталған іс-шараларын жоғары бағалаған. Сомадева да ел жауларын жеңудің Чарвака әдісін айтқан.

Маһабхаратада айтылған

Маһабхаратаның 12-кітабындағы 39-тарауда, брахман кейпіне киініп, барлық брахмандардың өкілі болып тағайындалған ракшасқа Чарвака есім қойылған. Чарвака Юдхиштхираны туыстары, жоғары тұрғандары мен ұстазын өлтіргені үшін сынап, барлық брахмандар оған қарғыс айтып жатыр деп мәлімдейді. Юдхиштхира осыдан ұялады, бірақ Вайшампаяна брахманы оны жұбатады. Ашуға толыған брахмандар өз мантраларының күшімен Чарваканы жоқ етеді.

Басқа шығармаларда атау

Брихаспатиге жатқызылған бірнеше сутралардан басқа, Чарвака философиясы бойынша тәуелсіз еңбектер табылмайды. 8-ғасырдағы Джаяраси Бхаттаның Мадхьямака ықпалымен жазылған «Таттвопаплавасимхасы» Чарвака философиясының маңызды көзі болып табылады. Видьяраньяның «Шатдаршан Самұшай» және «Сарвадаршансанграхасы» Чарвака ойларын түсіндіретін тағы бірнеше еңбектер. Чарвака философиясына ең көп сілтеме жасалатын еңбектердің бірі – «Сарва даршана санграха» (этимологиялық тұрғыдан – «барлық философиялар жинағы»), Оңтүстік Үндістанның 14-шы ғасырдағы Адвайта Веданта философы Мадхава Видьярняның танымал еңбегі. Бұл еңбек Чарвака жүйесі туралы тараудан басталады. Кітаптың кіріспесінде индуист құдайлары Шива мен Вишнуға («жер мен басқа да әлемді жаратқан») дұға еткен соң, Видьярня бірінші тарауда:

«Найшадха чарита», «Прабодха чандродая», «Агама дамбара», «Видванмода тарангини» және «Кадамбари» сияқты санскрит поэзиясы мен пьесаларында Чарвака ойларының көріністері кездеседі. Алайда, осы еңбектердің авторлары материализмге қарсы болғандықтан, Чарваканы жағымсыз жағдайда көрсетуге тырысқан. Сондықтан, олардың еңбектерін сын тұрғысынан қарау қажет.

Бастапқы шығармалардың жоғалуы

12 ғасырдан кейін Шарвака дәстүрі үзділігін жойды. Осы мерзімнен кейін Шарвака туралы жазылған әр нәрсе екінші қол ақпаратқа, ұстаздар шәкірттеріне үйреткенге негізделген, ал Шарвака философиясы бойынша тәуелсіз еңбектер табылмады. Чаттерджи мен Датта біздің Шарвака философиясын түсінуіміздің толық еместігін, оның идеяларын басқа мектептердің сынауына негізделгенін және ол тірі дәстүр емес екенін түсіндіреді:

"Материализм әр түрде Үндістанда әрдайым болған, ал Ведаларда, буддалық әдебиетте, эпостарда, сондай-ақ кейінгі философиялық еңбектерде де сирек кездеседі. Бірақ басқа мектептердің еңбектерінде материалистік көзқарастар жоққа шығарылған. Үнділік материализм туралы біліміміз негізінен осы сынға алынған мәліметтерге негізделген."

Дерек көздерінің сенімділігі туралы дау

Шарвакаға таңылған гедонизм, мораль мен этиканың жоқтығы және руханилықты елемеу сынды айыптамалар, бәсекелес діни философиялардың (буддизм, джайнизм және индуизм) мәтіндерінен туындағандығы айтылады. Оның бастапқы көздері, сондай-ақ Шарвака ғалымдарының түсіндірмелері жоғалған немесе табылмайды. Жанама көздерге сүйену сенімділік туралы мәселені тудырады және Шарвака көзқарастарын бейнелеуде жаңсақтық пен асыра сілтеу болған-жоқ па деген күдік тудырады. Бхаттачарья бірнеше қолжазбалардың өзара қайшы екенін, ал гедонизм мен әдепсіздік туралы маңызды бөлімдердің бір мәтіннің көптеген қолжазбаларында жоқ екенін атап көрсетеді. Тибеттен табылған қолжазбадағы Āryadevapāda-ның "Skhalitapramathana Yuktihetusiddhi" еңбегі Шарвака философиясын талқылайды, бірақ Шарвакалардың құдайларға табыну және демонды жеңу арқылы осы өмірдегі және жалғыз өмірдегі бақытқа жетуге болатындығы туралы теистік талабын келтіреді. Тосо, Шарвака философиясының көзқарастары кеңінен таралып, талқыланғанда, Āryadevapāda сияқты Шарвака емес адамдар Шарвакаларға жатпайтын пікірлер қосып қойған болуы мүмкін деп санайды. Буддистер, джайнистер, Адвайта Ведантистер және Ньяя философтары Шарвакаларды өздерінің қарсыластарының бірі деп санап, олардың көзқарастарын жоққа шығаруға тырысты. Бұл жоққа шығарулар Шарвака философиясының жанама көздері болып табылады. Шарвакалар қолданған аргументтер мен ойлау әдістері соншалықты маңызды болды, тіпті барлық түпнұсқа Шарвака/Локаята мәтіндері жоғалғаннан кейін де оларға сілтеме жасау жалғасты. Дегенмен, бұл еңбектердегі Шарвака ойларының бейнесі әрдайым Шарвака мәтіндерін бірінші қолдан білуге негізделмеген және оған сын көзбен қарау керек. Бхаттачарьяның айтуынша, Шарвакаға таңылған гедонизм айыбы да асыра сілтеу болуы мүмкін. Шарвакалар Веда дәстүріндегі барлық жақсылыққа қарсы болды деген пікірге қарсы тұрып, "Қолда бар материалдарға сүйенсек, Царвакалар шындықты, адалдықты, дәйектілікті және ой еркіндігін ең жоғары бағалайды" делінеді.

Еуропа мен Қытайға әсері

Кейбір мәліметтер бойынша, еуропалықтар моғол императоры Акбар мен үнділердің ашықтығына және рационалды күмәндануына таң қалды. Пьер де Жарриктің "Тарих" (1610) еңбегінде, иезуиттердің баяндамаларына сүйене отырып, моғол императоры атеистке теңестіріледі: "Осылайша, біз осы ханзадада атеистің жалпы қатесін көреміз, ол ақыл-ойыны сенімге бағынудан бас тартады" (). Ханна Чапель Войцеховски "Шығыс-Батыс бұрылыстары: Карвака материализмі және Акбардың Фатепур Сикридегі діни пікірталастар" (2015) мақаласында иезуиттердің сипаттамаларына қатысты былай деп жазады: Олар Еуропаға жіберген ақпарат католик және протестант елдерінде кеңінен таратылды (). 1613 жылы иезуит Роберто Де Нобили "Логайда" (Локаята) "элементтердің өзі құдай екеніне сенетінін" жазды. Бірнеше онжылдықтан кейін, шамамен 1654-60 жылдары Аграда санскритті оқыған Генрих Рот, ықпалды ведантик түсіндіруші Садананданың (14 ғасыр) "Ведансара" еңбегін аударды. Бұл мәтінде Карвака философиясының төрт мектебі суреттеледі. Войцеховски былай деп атап өтеді: "Акбардың сарайында Карваканың қайта жандануын жариялаудың орнына, ежелгі материализм мектебі ешқашан толығымен жойылмаған деуіміз қауіпсіз болар еді". Питер Адамсон мен Джонардон Ганеридің "Классикалық үнді философиясы" (2020) еңбегінде 1827 жылы Генри Т. Кульбруктың Карвака/Локаята материалистерінің мектептері туралы оқыған лекциясы туралы айтылады. Адамсон мен Ганери Карвакаларды Джон Стюарт Миллге дейінгі "ақыл философиясындағы өрлеушілдікке" теңейді. Олар Миллдің "Карвака жүйесінің негізін қалаушы Брахспати, өзінің "Логика жүйесінде" "Барлық ұйымдасқан денелер органикалық емес табиғатты құрайтын бөліктерге ұқсас бөліктерден тұрады" деп жазғанда, оның Брахспатидің ізбасары сияқты естіледі. Қытайдың Әлеуметтік ғылымдар академиясының аға ғылыми қызметкері Хуан Синчуань Үндістанның Локаята мектептерінің ғасырлар бойы ежелгі қытайларға тигізген әсерін көрсетті. Ол Қытайдағы 62 классикалық мәтінді атады, олар осы үнді атеистік мектептеріне сілтеме жасайды, Ву патшалығынан Чжи Цзянь (Чи Чиен, 223–253) аударған "Брахмаджала сутрасынан" бастап, Мин әулетінің Цзи Гуан (Чи Куан, 1528–1588) жазған "Брахмаджала сутрасына түсіндірмеге" дейін. Сонымен қатар, Синчуань жапон буддистерінің Локаятаға қатысты қытай тіліндегі төрт мәтінін де атады.

According to reports, the Europeans were surprised by the openness and rational doubts of the Mughal emperor Akbar and the Indians. In Pierre De Jarric's Histoire (1610), based on the Jesuit reports, the Mughal emperor is compared to an atheist himself: "Thus we see in this Prince the common fault of the atheist, who refuses to make reason subservient to faith ( )"

Hannah Chapelle Wojciehowski writes this concerning the Jesuit descriptions in the paper "East West Swerves: Cārvāka Materialism and Akbar's Religious Debates at Fatehpur Sikri" (2015): The information they sent back to Europe was disseminated widely in both Catholic and Protestant countries ( ) A more detailed understanding of Indian philosophies, including Cārvāka, began to emerge in Jesuit missionary writings by the early to mid seventeenth century. The Jesuit Roberto De Nobili wrote in 1613 that the "Logaidas" (Lokayatas) "hold the view that the elements themselves are god". Some decades later, Heinrich Roth, who studied Sanskrit in Agra ca. 1654–60, translated the Vedantasara by the influential Vedantic commentator Sadananda (14th). This text depicts four different schools of the Carvaka philosophies. Wojciehowski notes: "Rather than proclaiming a Cārvāka renaissance in Akbar's court, it would be safer to suggest that the ancient school of materialism never really went away." In Classical Indian Philosophy (2020), by Peter Adamson and Jonardon Ganeri, they mention a lecture by Henry T. Coolebrooke in 1827 on the schools of the Carvaka/Lokayata materialists. Adamson and Ganeri compare the Carvakas to the "emergentism in the philosophy of mind," which is traced back to John Stuart Mill. They write that Mill "sounds like a follower of Brhaspati, founder of the Cārvāka system, when he writes in his System of Logic that 'All organised bodies are composed of parts, similar to those composing inorganic nature ( )

The historian of ideas Dag Herbjørnsrud has pointed out that the Charvaka schools influenced China: "This Indian Chinese materialist connection is documented in a little known but groundbreaking paper by professor Huang Xinchuan, "Lokayata and Its Influence in China," published in Chinese in 1978 (English version in the quarterly journal Social Sciences in March 1981). Xinchuan, a senior researcher at the China Academy of Social Science, demonstrates how the Indian Lokāyata schools exercised an influence on ancient Chinese over the centuries. He lists 62 classical texts in China that refer to these Indian material atheistic schools, from the Brahmajala Sutra translated by Zhi Qian (Chih Chien, 223–253), of the Kingdom of Wu, to An Explanation for Brahmajala Sutra written by Ji Guang (Chi kuang, 1528–1588) of the Ming Dynasty. In addition, Xinchuan mentions four texts on Lokayata in Chinese by Japanese Buddhist writers."

Ұйымдар

Бодду Рамакришнаның 1973 жылы құрған Чарвака ашрамы уақыттың сынағынан өтті және рационалистік қозғалысты дамытуға қызмет етуде.

Сын

Айн и Акбари еңбегінде Моғол императоры Акбардың сарайында 1578 жылы оның талабымен барлық діндердің философтарынан тұратын симпозиум өткізілгені айтылады (қараңыз да). Мүғұл тарихшысы Әбу әл-Фазл ибн Мұбарак бұл мәтінде Чарвака философиясын "нұрсызданған" деп бағалап, олардың әдеби еңбектерін "надандықтың мәңгілік естеліктері" деп сипаттайды. Ол Чарвакалардың жұмақты "адамның ешкімнің бақылауысыз, қалауынша өмір сүретін күйі" деп түсіндіргенін, ал тозақты "басқа біреудің билігіне бағынып өмір сүретін күйі" деп қарастырғанын жазады. Мұбарактың сөзіне қарағанда, Чарвакалар мемлекеттік басқаруда "әділ және игілікпен басқару білімі" қолданылуын ең жақсы деп есептейді.