Кіріспе
Ғарыш немесе эфир термині Акаша немесе Акаш (санскритше ākāśa आकाश) дәстүрлі үнді космологиясында дінге қарай кеңістік, аспан немесе эфирді білдіреді. Бұл термин 19 ғасырдың соңында батыс эзотерикасы мен спиритизмде де қолданыс тапты. Көптеген қазіргі үнді-арий және дравид тілдеріндегі сәйкес сөз (көбінесе Акаш деп аударылады) "аспан" деген жалпы мағынасын сақтайды.
Akasha or Akash (Sanskrit ākāśa आकाश) means space, sky or aether in traditional Indian cosmology, depending on the religion. The term has also been adopted in Western occultism and spiritualism in the late 19th century. In many modern Indo Aryan languages and Dravidian languages the corresponding word (often rendered Akash) retains a generic meaning of "sky".
Этимологиясы мен мағынасы
Санскрит тіліндегі сөз kāś түбірінен туындаған, ол "болу" мағынасын білдіреді. Веда санскритінде бұл сөз "ашық кеңістік, бос жай" деген жалпы мағынада еркек есім ретінде кездеседі. Классикалық санскритте есімнің жынысы бейтарапқа өтеді және ол "көк; атмосфера" (Манусмрти, Шатапатта Брахмана) ұғымын білдіре алады. Ведантика философиясында бұл сөз "космосты жайған эфирлік сұйықтық" деген мамандық мағынасын қабылдайды.
Индуизм
Веданттық индуизмде акаша – материалдық әлемдегі барлық нәрсенің негізі және мәні; алғашқы жаратылған элемент. Ведалық "пṛthivyāpastejovāyurākāśāt" мантрасы бес негізгі ірі элементтің бастапқы пайда болу тізбегін көрсетеді. Осылайша, бірінші болып кеңістік пайда болды, одан ауа, одан от немесе энергия, одан су, және одан жер пайда болды. Ол Панчамахабутаның, яғни "бес ірі элементтің" бірі; оның басты ерекшелігі – Шабда (дыбыс). Акашаның тікелей аудармасы индуизмде "жоғарғы аспан" немесе "кеңістік" деген мағынаны білдіреді. Ньяя және Вайшешика индуистік философия мектептері акашаны немесе эфирді бесінші физикалық зат деп санайды, ол дыбыс сапасының негізі болып табылады. Ол – біртұтас, мәңгілік және барлыққа тараған, сезімдермен қабылдауға келмейтін физикалық зат. Самкхья мектебінің пікірінше, акаша – дыбысқа тән қасиеттері бар бес Махабхутаның (үлкен физикалық элементтердің) бірі. Шива Пуранада акаша "тек қана дыбыс атрибутына" ие деп айтылады. Линга Пуранада (I том, 65-тарау) акаша "көк кеңістік" деп аударылып, Шива Иесінің 1008 атының бірі ретінде тізімделеді.
Джайнизм
Акаша – джайнистік космологиядағы кеңістік. Акаша – алты дравияның (заттың) бірі, ол қалған бесеуін – атап айтқанда, сезімтал тіршілік иелері немесе жандар (джива), сезімсіз зат немесе материя (пудгала), қозғалыс принципі (дхарма), тоқтау принципі (адхарма) және уақыт принципі (кала) – қабылдайды. Ол Аджива категориясына жатады және екі бөлікке бөлінеді: Локакаша (материалдық әлеммен толған кеңістік) және Алокакаша (одан тыс, толығымен бос және құрдымды кеңістік). Локакашада ғалам – тек бір бөлігі ғана. Акаша – кеңістік сыйлап, барлық кеңейтілген заттардың болуына мүмкіндік беретін нәрсе. Локакашаның жоғарғы жағында Сиддхашила (бостандыққа қол жеткізген жандардың мекені) орналасқан.
Буддизм
Буддистік феноменологияда акаша шектелген кеңістікке (ākāsa dhātu) және шексіз кеңістікке (ajatākasā) бөлінеді. Вайбхасика, буддизм философиясының ерте мектебі, акашаның бар екенін нақты деп есептейді. Акаша бірінші арупа дхана ретінде қарастырылады, бірақ көбінесе "шексіз кеңістік" деп аударылады.