Кіріспе

Бiрiккен көрiнiс сынағы - бұл жеке адамның немесе қауымның нақты бір тілге, диалектке немесе акцентке деген нағыз сезімдерін анықтау үшін қолданылатын әлеуметтанушылық эксперименттік техника. Бұл әдісте адам екі немесе одан да көп тіл түрлерінің баяндамашыларының жазбаларын тыңдайды және осы баяндамашылардың дене бойлығы, көркемдігі, көшбасшылығы, әзіл-ойы, ақыл-ой, діндарлық, өзін-өзі сену, сенімділік, мейірімділік, амбиция, қоғамшылдық, мінез және сүйкімділік сияқты түрлі қасиеттері туралы шешім қабылдайды (Stefanowitsch 2005). Субъектілер әртүрлі сөйлеушілерді естиміз деп санайды, бірақ олар шын мәнінде бір ғана сөйлеушіді, екі немесе бірнеше тілді немесе полиглотты тыңдап жатқанын түсінбейді, ол жасырын түрде екі немесе одан да көп дауыстарды немесе "киім" деп аталатын лингвистикалық тұлғаларды орындайды. Сондықтан, субъекттер әртүрлі сөйлеу түрлеріне қатысты көзқарастарын бір ғана сөйлеуші (сендердің білмеушіліктеріңмен) қолданатындай етіп шығарады. Бұл экспериментті алғаш рет Уоллес Ламберт пен оның әріптестері Макгилл университетінде 1960 жылдары ағылшын және француз тілдеріне қатысты екі тілді француз канадалықтарының көзқарастарын анықтау үшін енгізді (Дэвис және Эльдер 2004: 189, Агейси және Фишман, 1970). Бұл зерттеулердің бастапқы мақсаты білім беру және саяси жүйелерге тілдік көзқарастардың әсерінен бастап жұмыс орнындағы ортаға әсер етуіне дейін, Ламберт техникасы белгілі бір әлеуметтік топтарға қатысты белгілі бір стереотиптерді анықтау мен шығаруда табысты болып шықты. Бiрiккен көрiнiс техникасы Квебек сияқты бикультуралық жағдайларда, сондай-ақ мәдени зерттеулер мен көп ұлтты қоғамдарда кеңiнен қолданылады және ол тек тілдерге деген көзқарасты салыстыру құралы ретінде ғана емес, сонымен қатар диалекттер мен акценттердегі айырмашылықтарға да қолданылады. Әрі тыңдаушының ерекшелігіне қарай, сөйлеушінің акценті, сөйлеу үлгісі, сөз қоры, интонациясы және т.б. оның сыртқы келбеті, жеке басы, әлеуметтік жағдайы және мінез-құлқына баға беру үшін белгі ретінде қызмет ете алады. Тыңдаушылардың тілге деген көзқарасы бар, олар тыңдап отырған сөйлеушілерді бағалайды.

Шығу тегі

Бiрiктiрiлген қалпақ техникасын Ламберт және басқалар әзiрлеген және алғашқы болып қолданған. (1960) Монреаль тұрғындарының француз тілді және ағылшын тілді адамдарға деген реакциясын бағалау. Ламберт сәйкес келген маскировкалау әдісін одан әрі зерттеулерге, соның ішінде еврейше акценті бар және жоқ ағылшын тілді сөйлеушілерді қалай бағалауға қатысты зерттеуді жалғастырды (Анисфельд 1962), бұл әдістің бастапқы мақсатынан тыс, әртүрлі тілдерге деген көзқарасты бағалау. Осы әдіс Ұлыбританияда ағылшын тілін меңгергендерге де қолданылған. Лондон және Йоркшир акценттеріне адамдардың әртүрлі реакцияларын бағалау жөніндегі зерттеуде (Стронгман және Вусли 1967), әртүрлі көріністердің судьялары барлығы студенттер болды және теңдей "оңтүстік" және "солтүстік" топтарға бөлінді. Алайда, нәтижелер судьялардың акценттерге деген көзқарасында көп өзгеріс байқалған жоқ. Сол кезден бастап, сәйкестендірілген көрініс тесті көптеген басқа елдерде басқа тілдер мен диалекттер үшін қолданылды.

Шектеулер

Бір-біріне сәйкес келетін маскировкалық сынақтарда дыбыстардың бірі өзінің "табиғи" диалектісін қолданатын, ал екіншісі сол дыбысшының басқа диалектіде "орындауы" әдеттегідей. Екеуі тең деп ойлау әдістемелік тұрғыдан нағыз надандық. Сонымен қатар, кейбір сценарийлерде тыңдаушының сөйлеушілерді бір және бірдей деп тану ықтималдығына байланысты жеке адамның үзінділерді айтуы мүмкін емес. Осыдан аулақ болу үшін көптеген зерттеулер әртүрлі спикерлерді қолданып, үзінді оқыды. Бұл проблемалы, өйткені динамиктер арасындағы айырмашылықтарды, мысалы жылдамдықты немесе интонацияны бақылау қиын (Tsalikis және т.б.). 1991) қарастырды. Тағы бір әдіс - тыңдаушыларды екі топқа бөліп, әр топ тек бір ғана масканы тыңдасын, бұл жағдайда екі топтың бірдей үзінділерді бірдей бағалайтынын білу үшін бірдей толтыру материалын қосу қажет болады (Stefanowitsch 2005).

Пайдаланылған сорттардың моностилистикалық болжамдары

Сонымен қатар, бұл әдіс бағаланған тілдік түрлердің тек бір функционалдық стилі бар екенін болжайды (Агеиси және Фишман, 1970). Осылайша, ол әртүрлі жағдайларда немесе бағаланатын тілдік сорттардың білім дәрежесінде сөйлейтіндердің көп стилдік қабілетінің әлеуметтік мағынасын түсіндіре алмайды. Алайда, осыған жауап беру үшін сәйкестендірілген қалпақ сынағын жақсартуға тырысты (Ховард және Бурхис 1976).